Jarosław Doliński
Książka jest kompletnym przewodnikiem po rodzinie mikrokontrolerów AVR, ze szczególnym uwzględnieniem mikrokontrolera AT90S23I3. Czytelnik znajdzie w książce informacje o budowie i architekturze mikrokontrolerów AVR. sposobach ich programowania, zalecanych warunkach pra cy, budowie i działaniu modułów peryferyjnych, a także parametrach elektrycznych i czasowych. Szczegółowo przedstawiono listę rozkazów asemblera, programy narzędziowe (m.in. AVR Studio oraz VM Lab) i kompilatory (w tym bezpłatny kompilator języka C - AVR-GCC). Praktyków szczególnie zainteresują przykładowe projekty, opisane w ramach 11 ćwiczeń laboratoryjnych (wszystkie programy napisano w języku C). Oprócz przykładów klasycznych (jak np. obsługa alfa numerycznego wyświetlacza LCD, klawiatury, czy interfejsu RS232) przedstawiono także wiele przykładów nowoczesnych, jak choćby ilustrację sposobu dołączenia mikrokontrolera AVR do in terfejsu USB, współpracę mikrokontrolerów AVR z układami wyposażonymi w interfejs 1-Wire (iButtori), czy regulowanie obrotów silników DC za pomocą przebiegów PWM. W książce przedstawiono opis programatora ISP, który umożliwia programowanie pamięci mikro kontrolerów AVR po zainstalowaniu ich w docelowym urządzeniu oraz zestawu ewaluacyjnego, który służył do zweryfikowania wszystkich projektów opisanych w książce. Programy źródłowe do wszystkich przykładów opisanych w książce są dostępne na stronie interne towej http://wwwMc.pVindex.php?id-Qvr. Redaktor merytoryczny; Krzysztof Powala ISBN 83-910067-6-X © Copyright by Wydawnictwo BTC Warszawa 2003.
Wydawnictwo
V
btc
Wydawnictwo BTC ul. Inowłodzka 5 03-237 Warszawa fax: (22) 782-42-90 http://www.btc.pl e-mail:
[email protected] Wydanie 1. Warszawa 2003. Wszysikie znaki występujące w tekście są zaśnieżonymi znakami Firmowymi bądt towarowymi ich właścicieli. Autor oraz wydawnictwo BTC dołożyli wszelkich starań, by zawarte w lej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biori| jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za zwiazune z lym ewentualne naruszenie praw patento wych lub autorskich. Aolor oraz wydawnictwo BTC nie ponoszi| również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wszelkie pruwa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fnigmeitto* niniejszej publikacji w jakiej kolwiek postaci JCM zabronione. Wykonywanie kopii metoda, kserograficzna., fotograficzna, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Druk i oprawa: Lodzka Drukarnia Dziełowa S.A.
Spis treści C z ę ś ć 1. I n f o r m a c j e p o d s t a w o w e Wstęp
8
1.
Trochę historii
2.
Charakterystyka mikrokontrolerów AVR
11
Rodzina A V R - podstawy
13
3.
3.1.
Funkcje wyprowadzeń
9
16
Część 2 . B u d o w a i działanie m i k r o k o n t r o l e r ó w A V R 4.
Architektura mikrokontrolerów AVR
20
4.1.
Generator taktujący
23
4.2.
Rejestry ogólnego przeznaczenia
24
4.3.
Jednostka arytmetyczno-Iogiczna (ALU)
26
4.4.
Pamięć programu
26
4.5.
Nieulotna pamięć danych EEPROM
26
4.6.
Pamięć danych SRAM
27
4.7.
Tryby adresowania pamięci danych i pamięci programu 28 4.7.1. Tryb bezpośredniego adresowania rejestrów wykorzystujący pojedynczy rejestr 28 4.7.2. Tryb bezpośredniego adresowania rejestrów wykorzystujący dwa rejestry 29 4.7.3. Tryb bezpośredniego adresowania obszaru wejścia/wyjścia 30 4.7.4. Tryb bezpośredniego adresowania pamięci danych 30 4.7.5. Tryb pośredniego adresowania danych z przemieszczeniem 31 4.7.6. Tryb adresowania pośredniego 32 4.7.7. Tryb adresowania pośredniego danych z predekrementacją.... 32 4.7.8. Tryb adresowania pośredniego danych z postinkrementacją 33 4.7.9. Tryb adresowania stałych z użyciem rozkazu LPM 34 4.7.10. Tryb adresowania pośredniego pamięci programu (UMP, ICALL) 34 4.7.11. Tryb adresowania względnego pamięci programu (RJMP i RCALL) 35 4.8. Przebiegi czasowe podczas dostępu do pamięci i wykonywania rozkazów 36
4.9.
Przestrzeń we/wy 4.9.1. Funkcje bitów w rejestrach funkcyjnych.... 4.10. Zerowanie i wektory przerwali 4.10.1. 4.10.2. 4.10.3. 4.10.4.
Źródła sygnału zerującego Uchwyty przerwań Przerwania zewnętrzne Czas odpowiedzi na zgłoszenie przerwania
38 40 42 44 47 53 54
5 6
4.11. Tryby oszczędzania energii 4.11.1. 4.11.2. 5.
6. 7.
9.
Tryb Ule Tryb Power-Down
5 7
5 9
Timery/liczniki 5.1. 8-bitowy Timer/LicznikO 5.2. 16-bitowy Timer/Licznikl
60 62
5.3.
71
Timer/Licznikl w trybie PWM
7
Watchdog Pamięć danych EEPROM 7.1. 7.2.
8.
5 7
5
?9
Zapis i odczyt pamięci Zapewnienie prawidłowych warunków pracy pamięci EEPROM
Układ transmisji szeregowej (UART)
79 84 85
8.1.
Budowa i działanie nadajnika UART
86
8.2.
Budowa i działanie odbiornika UART
87
8.3.
Sterowanie transmisją
90
8.4.
Generator podstawy czasu transmisji {Baud Rate Generator)
93
Komparator analogowy
96
10. Porty wejścia-wyjścia (I/O)
99
10.1. Budowa portu B 10.1.1. Port B jako cyfrowy port we/wy ogólnego przeznaczenia .... 10.1.2. Funkcje alternatywne portu B 10.1.3. Budowa linii portu B 10.2. Budowa portu D 10.2.1. Port Djako cyfrowy port we/wy ogólnego przeznaczenia.... 10.2.2. Funkcje alternatywne portu D 10.2.3. Budowa linii portu D 11. Pamięci nieulotne w mikrokontrolerach AVR
99 101 102 103 106 108 108 110 113
11.1. Bity zabezpieczające pamięć programu i danych 11.2. Bity konfiguracyjne 11.3. Sygnatury
114 115 116
11.4. Programowanie pamięci Flash i EEPROM 11.4.1. Programowanie równoległe 11.4.2. Programowanie szeregowe
116 116 123
,
Część 3 . Lista rozkazów 12. Zestawienie rozkazów mikrokontrolera AT90S2313 12.1. Opis działania rozkazów _
128 ]36
Część 4. Narzędzia i projekty przykładowe 13. Narzędzia projektowe
278
13.1. AVR Assembler for Windows
279
13.2. Kompilator języka C - AVR-GCC wersja 3.2 13.2.1. Instalacja kompilatora
283 284
13.3. AVR Studio wersja 3.56 13.3.1. Przygotowanie programów pisanych w asemblerze do symulacji w A V R Studio 3.56 13.3.2. Integracja programu AVR Studio 3.56 z kompilatorem AVR-GCC 13.3.3. Symulacja programów w AVR Studio V. 3.56 13.4. Symulator Visual Micro Lab 3.56 13.5. Programowanie pamięci programu w systemie (ISP) 13.5.1. Programator ZL2PRG 14. Przykładowe aplikacje 14.1. Zestaw uruchomieniowy ZL1AVR
284 285 287 290 295 300 300 303 304
14.1.1. Zasilanie zestawu 307 14.1.2. Taktowanie i zerowanie mikrokontrolera 307 14.1.3. Wykorzystywanie portów mikrokontrolera 308 14.1.4. Klawiatura 309 14.1.5. Interfejs RS232 310 14.1.6. Diody L E D 310 14.1.7. Wyświetlacz alfanumeryczny LCD 311 14.1.8. Interfejsy P C i 1-Wire 311 14.1.9. Przetwornik analogowo-cyfrowy 312 14.1.10. Programowanie mikrokontrolera w systemie (ISP) 315 14.2. Ćwiczenia praktyczne 317 14.2.1. Ćwiczenie 1 317 Sterowanie portami mikrokontrolera w trybie wyjściowym • efekt węża świetlnego i biegnącego punktu na linijce diod LED 14.2.2. Ćwiczenie 2 320 Wykorzystanie timera do odmierzania czasu w trybie odpytywa nia (generator przebiegu prostokątnego o częstotliwości 1 kHz) 14.2.3. Ćwiczenie 3 323 Sterowanie portami mikrokontrolera w trybie wejściowym, wyko rzystanie timera do odmierzania czasu z wykorzystaniem przerwań - obsługa przycisków dołączonych do portów mikrokontrolera 14.2.4. Ćwiczenie 4 328 „Hello World!", czyli sterowanie wyświetlaczem alfanumerycz nym LCD 16x2 i 16x1. Obsługa pojedynczego przycisku J4.2.5. Ćwiczenie 5 343 „Łapanie muchy", czyli obsługa klawiatury matrycowej z wykorzystaniem przerwań timera, obsługa wyświetlacza alfanumerycznego LCD 16 x2 14.2.6. Ćwiczenie 6 351 6-bitowy, binarny wskaźnik napięcia. Zastosowanie komparato ra analogowego do budowy przetwornika analogowo-cyfrowego. Wyzwalanie funkcji przechwytywania Timeral za pomocą komparatora. Przerwanie od przechwytywania Timeral. Obsłu ga wewnętrznej pamięci EEPROM
14.2.7.
Ćwiczenie 7 Regulacja obrotów silnika DC. Wykorzystanie Timeral modulatora PWM. Obsługa pojedynczych klawiszy
357 jako
14.2.8.
Ćwiczenie 8 >3 Sterowanie obrotami silnika DC z komputera PC. Wykorzysta nie Timeral jako modulatora PWM. Wykorzystanie UART-a mikrokontrolera do prowadzenia transmisji szeregowej pomiędzy płytką ZUAVR a komputerem PC
3f
14.2.9.
Ćwiczenie 9 374 Obsługa interfejsu 1-Wire. Odczyt pastylki identyfikacyjnej Dallasa - DS1990A. Obsługa wyświetlacza LCD 16x2 14.2.10. Ćwiczenie 10 388 Obsługa interfejsu fiC. Obsługa przerwania zewnętrznego. Wykorzystanie układu PCF8583 (RTC - Real Time Clock) do bu dowy zegara 24-godzinnego. Obsługa wyświetlacza LCD 16x2 14.2.11. Ćwiczenie 11 408 Podłączenie mikrokontrolera AVR do komputera PC przez port USB. Obsługa nadajnika i odbiornika UART z wykorzystaniem systemu przerwań. Obsługa wyświetlacza LCD 16x2
Dodatki Dodatek A. Podstawowe parametry mikrokontrolerów z rodziny AVR
420
Dodatek B. Zestawienie rejestrów mikrokontrolera AT90S2313
422
Dodatek C. Wybrane charakterystyki elektryczne i czasowe mikrokontrolera AT90S2313 Dodatek D
424
D . l . Dopuszczalne parametry elektryczne mikrokontrolera AT90S2313 D.2. Parametry czasowe zewnętrznego sygnału zegarowego Dodatek E. Wyprowadzenia typowych wyświetlaczy LCD i VFD z interfejsem równoległym
428 430 431
Dodatek F. Instalacja sterowników dla układu FT8U232BM w systemie operacyjnym Windows 432 Dodatek G G.l. Płytka drukowana zestawu ZL1AVR G.2. Płytka drukowana programatora ZL2PRG Dodatek H. Wybrane adresy internetowe związane z mikrokontrolerami AVR Dodatek I 1.1. Tablica kodów ASCII 1.2. Znaki zawarte w generatorze znaków sterownika HD44870 Skorowidz
439 442 443 445 447
Wstęp Postęp techniczny i technologiczny, jaki obserwujemy od wielu lat na świe cie, wymusza na konstruktorach konieczność ciągłego śledzenia
pojawiają
cych się nowości i uwzględniania ich w swojej pracy. Ilość informacji, przez jaką powinien przebrnąć n a co dzień każdy inżynier, aby b y ć „na bieżąco", coraz częściej sięga granic możliwości. D o s t ę p d o literatury technicznej, bez porównania lepszy niż choćby dziesięć lat temu, w d a l s z y m ciągu wydaje się j e d n a k daleki od wystarczającego. Świadczą o tym c h o ć b y c z ę s t o spotykane pytania „od czego zacząć, gdzie zdobyć p o d s t a w o w e n a r z ę d z i a " itp., bez ustannie pojawiające się n a różnych internetowych g r u p a c h
dyskusyjnych
oraz w Ustach d o czasopism o tematyce elektronicznej. Książka powstała w nadziei, że przynajmniej c z ę ś c i o w o z a s p o k o i takie właś nie potrzeby. O m ó w i o n o w niej b u d o w ę m i k r o k o n t r o l e r ó w A V R , przedsta wiono listę rozkazów, a w s z y s t k o to zilustrowano w i e l o m a
przykładami
praktycznymi. Zdając sobie sprawę z o l b r z y m i e g o ich z n a c z e n i a dla zrozu mienia tematu, przykłady umieszczono wszędzie t a m , gdzie m o g ą się poja wić wątpliwości z interpretacją tekstu. Konstruktorzy stosujący mikrokontrolery podzielili się n a zwolenników pro gramowania w asemblerze i językach wysokiego poziomu, j a k n p . C lub Bascom. Zalety programowania wjczykach wysokiego p o z i o m u są bezsporne. Trzeba jednak pamiętać, że pewnych problemów nie da się rozwiązać bez sięg nięcia po wstawki asemblerowe. Uważam, że także ci projektanci, którzy nasta wiają się na programowanie w którymś z j ę z y k ó w wysokiego p o z i o m u , powin ni znać asembler wykorzystywanego przez nich mikrokontrolera. Znajomość ta z pewnością przyczyni się d o poznania budowy mikrokontrolera, ułatwi także zrozumienie sposobu j e g o działania. Z powyższych względów dla części przy kładów zamieszczono kody źródłowe w języku C, dla pozostałych z a ś w wersji asemblerowej. Zdecydowałem się na język C, chociaż budzi on nieuzasadnione obawy wśród początkojących programistów, gdyż niepodważalną zaletą prze mawiającą za takim właśnie wyborem jest dostępność bezpłatnego kompilatora jakim jest A V R - G C C . Narzędzie to nie jest pozbawione p e w n y c h
wad
i ułomności, co nie oznacza jednak, że nie można za j e g o pomocą stworzyć op rogramowania realizującego poważne zadania. Myślę, że w dobie walki z pi ractwem takie podejście d o sprawy znajdzie zrozumienie Czytelników. Sposób pobrania kompilatora A V R - G C C z Internetu i j e g o instalacji opisałem w odręb nym rozdziale. Jestem przekonany, że Czytelnicy, którzy zostaną „zmuszeni" w ten sposób do nauki języka C nie będą tego żałować.
Od momentu wyprodukowania pierwszego mikrokontrolera A V R minęło już kilka lat. D o d z i ś firma A t m e l rozwinęła tę r o d z i n ę n a tyle, że nie s p o s ó b w j e d n e j książce o m ó w i ć wszystkich d o s t ę p n y c h o d m i a n m i k r o k o n t r o l e r ó w . D o c e l ó w d e m o n s t r a c y j n y c h w y b r a ł e m układ A T 9 0 S 2 3 I 3 , n a bazie k t ó r e g o będą o m ó w i o n e bloki funkcjonalne występujące r ó w n i e ż w innych m i k r o kontroierach rodziny A V R . D o d a t k o w y m c z y n n i k i e m decydującym o w y b o rze j e s t s t o s u n k o w o niska c e n a t e g o mikrokontrolera. T e a r g u m e n t y p o w i n n y z a c h ę c i ć k o n s t r u k t o r ó w d o sięgnięcia p o ten układ, n a inne - bardziej r o z b u d o w a n e - przyjdzie c z a s , gdy okaże się, ż e z a s o b y 2 3 1 3 nie są wystarczające. J a k j u ż w s p o m n i a ł e m , p r z y k ł a d a m dużą w a g ę d o p r a k t y c z n e g o o d n o s z e n i a p o r u s z a n y c h w książce z a g a d n i e ń . A b y ułatwić start początkującym, wszyst kie e k s p e r y m e n t y w y k o n a ł e m n a uniwersalnej p ł y t c e u r u c h o m i e n i o w e j dla m i k r o k o n t r o l e r a A T 9 0 S 2 3 1 3 (oznaczenie Z L 1 A V R ) o p r a c o w a n e j specjalnie n a potrzeby tej książki. Jej b u d o w ę d o k ł a d n i e o p i s a ł e m w rozdziale 14.
1.
Trochę historii Elektronika o d początku s w o j e g o istnienia p r z e c h o d z i ł a wiele m o m e n t ó w p r z e ł o m o w y c h . M o ż n a p o w i e d z i e ć , że c z ę s t o d e c y d o w a ł y o n e o otaczającym nas świecie. D z i ś trudno p o w i e d z i e ć , czy w a ż n i e j s z e b y ł o w y n a l e z i e n i e l a m py e l e k t r o n o w e j , tranzystora, czy s k o n s t r u o w a n i e p i e r w s z e g o układu scalo n e g o . Niemniej w i e k o p o m n y m d z i e ł e m było niewątpliwie o p r a c o w a n i e pier w s z e g o m i k r o p r o c e s o r a . T o , c o się dzieje w e w s p ó ł c z e s n e j
elektronice,
w w i ę k s z o ś c i p r z y p a d k ó w obraca się w ł a ś n i e wokół t e g o elementu. A ż trud n o uwierzyć, że w s z y s t k o zaczęło się zupełnie n i e d a w n o , b o na początku lat 7 0 . N i e w i n n i e wyglądające z a m ó w i e n i e na specjalizowany układ, który miał b y ć z a s t o s o w a n y w elektronicznych kalkulatorach, w p ł y n ę ł o na losy świata. O d z i w o , zlecającym była j a p o ń s k a firma B u s i c o m , a w y k o n a w c ą a m e r y k a ń s k i Intel. Ja p o ń c z y c y p o s t r z e g a n i byli w t a m t y c h c z a s a c h , j a k o b a r d z o z d o l n y naród, który potrafi zrobić niemal w s z y s t k o . T o „ n i e m a l " z d e c y d o w a ł o , że dzisiaj nikt nie p a m i ę t a n a z w y B u s i c o m , a s ł o w o Intel odmieniają na c a ł y m ś w i e c i e nawet przedszkolaki. T a k powstał pierwszy m i k r o p r o c e s o r - Intel 4 0 0 4 (wygląd j e d n e j przez firmę Intel w 1971 roku z j e g o wersji p o k a z a n o n a fotografii 1.1). B y - mikroprocesora 14004 w obudoł o t o w 1971 roku, w i ę c nie jest t o historia wie ceramicznej F o t
l
t
W i d o k
o
p
r
a
c
o
m
n
e
g
o
bardzo odległa. N a obszarze 3 na 4 m m u m i e s z c z o n o 2 3 0 0 tranzystorów P - M O S Układ mógł w y k o n a ć 100 000 instrukcji w ciągu s e k u n d y , a j e g o lis ta rozkazów liczyła 45 pozycji. C h o c i a ż ż y w o t układu nie był zbyt długi (na stępca pojawił się j u ż w 1972 roku), j e g o w y p r o d u k o w a n i e s t a n o w i ł o praw dziwą „iskrę zapalną" dla prac konstrukcyjnych nad n o w y m i wersjami. Dalej wydarzenia potoczyły się bardzo szybko. W k r ó t k i m czasie powstało wiele różnych odmian mikroprocesorów, ale tym, który n a p r a w d ę rozpoczął podbój świata był Intel 8080. W a r t o p r z y p o m n i e ć , że b y ł o n p r o d u k o w a n y także w Polsce w zakładach C E M I p o d o z n a c z e n i e m M C Y 7 8 8 0 . Swoją drogą zastanawiające jest j a k to b y ł o m o ż l i w e , z w a ż y w s z y że w h a l a c h produkcyj nych dawało się w y c z u w a ć pod n o g a m i drżenia posadzki, w y w o ł y w a n e przez przejeżdżający przed fabryką t r a m w a j . Rewolucyjną rolę mikroprocesorów zauważyli też inni p r o d u c e n c i . Jednym z nich był Zilog, którego Z 8 0 przez długi c z a s skutecznie
konkurował
z 8080. Można obiektywnie stwierdzić, że w p r o c e s o r z e t y m w i e l e rzeczy unowocześniono i ulepszono. Był wygodniejszy w użyciu z a r ó w n o w trakcie projektowania części elektronicznej, j a k i w pisaniu o p r o g r a m o w a n i a . Cha rakteryzował się również większą niż 8 0 8 0 wydajnością. Jedną z cech ówcześnie p r o d u k o w a n y c h m i k r o p r o c e s o r ó w b y ł o to, że wyma gały stosunkowo r o z b u d o w a n e g o otoczenia, t w o r z o n e g o na b a z i e wyspecjali zowanych układów scalonych. Mikroprocesory były p o z b a w i o n e także ja kichkolwiek peryferiów (w postaci c h o ć b y interfejsu U A R T , wewnętrznej pamięci programu, niektóre wymagały nawet z e w n ę t r z n y c h
kontrolerów
przerwań). Dlatego właśnie kolejnym p r z e ł o m e m b y ł o o p r a c o w a n i e mikro kontrolera, czyli mikroprocesora zintegrowanego w j e d n e j o b u d o w i e z modu łami peryferyjnymi. W ten sposób powstała b a r d z o p o d o b n a d o pierwowzo ru, j e d n a k zupełnie n o w a klasa układów. N a z y w a n o j e p i e r w o t n i e mikrokom puterami j e d n o u k ł a d o w y m i , później przyjęła się n a z w a m i k r o k o n t r o l e r . Wbrew powszechnemu mniemaniu, twórcą p i e r w s z e g o na świecie mikrokon trolera jest firma T e x a s Instruments, która na początku 1975 r o k u wprowa dziła d o masowej produkcji 4-bitowe mikrokontrolery
TMS1000
(jedną
z wersji pokazano na fotografii 1.2). Z trudnych d o ustalenia o b e c n i e przy czyn mikrokontrolery te nie zdobyły wystarczająco d u ż e g o r y n k u , co - mię dzy innymi - spowodowało, że niedługo później zaczęły d o m i n o w a ć mikro kontrolery produkowane przez firmę Intel (8042, 8 0 4 8 ) . P r a w d z i w ą furorę zrobiły jednak mikrokontrolery 8051 i j e g o p o c h o d n e . U k i a d ten, c h o ć często krytykowany, niepodzielnie króluje na rynku d o dziś. N i e w ą t p l i w i e powo d e m tego jest fakt, że wielu producentów m i k r o k o n t r o l e r ó w p r o d u k u j e dzie siątki różnorodnych o d m i a n tego układu, dzięki c z e m u p r a k t y c z n i e d o każdej
aplikacji m o ż n a d o b r a ć układ z o d p o w i e d n i m i peryferiami. D o d a t k o w y m p o w o d e m p o p u l a r n o ś c i u k ł a d ó w z rodziny M C S - 5 1 j e s t to, że konstruktorzy znają architekturę zgromadzili
8051
„na
pamięć"
odpowiednie
oraz
narzędzia
sprzętowe i programowe. Co więcej, mi m o u p ł y w u wielu lat o d pojawienia się p i e r w s z y c h u k ł a d ó w z rodziny M C S - 5 1 , wciąż są o p r a c o w y w a n e n o w e , u d o s k o n a l o n e wersje 8 0 5 1 . Z p o w y ż s z y c h p o
Fot. 1.2. Jedna z wersji 4-bitowego
w o d ó w jest on często stosowany nawet
mikrokontrolera TMS1000 firmy Texas
w takich projektach, d o których m o ż n a
Instruments
znaleźć bardziej o d p o w i e d n i e o d m i a n y m i k r o k o n t r o l e r ó w , z 8 0 5 1 nie mają c y c h nic w s p ó l n e g o . Czy d o m i n a c j a ta będzie j e d n a k trwać w i e c z n i e ? Z a p e w n e nie. P o w a ż n y m k o n k u r e n t e m dla 8 0 5 1 stały się ostatnio m i k r o k o n t r o l e r y z rodziny A V R , o p r a c o w a n e zresztą przez firmę, która r o z p o c z y n a ł a swą karierę od produkcji „ k l o n ó w " 8 0 5 1 . W s z y s c y j u ż o c z y w i ś c i e wiedzą, że c h o d z i tu o firmę A t m e l , która t a k j a k Intel w latach 80., o b e c n i e staje się j e d n y m z największych n a świecie d o s t a w c ó w m i k r o k o n t r o l e r ó w 8-bitowych, a j u ż na p e w n o bije rekor dy p o p u l a r n o ś c i w P o l s c e .
2.
Charakterystyka mikrokontrolerów AVR B u d o w a m i k r o k o n t r o l e r ó w A V R opiera się na architekturze h a r w a r d z k i e j . Jedną z g ł ó w n y c h cech charakterystycznych architektury harwardzkiej j e s t rozdzielenie przestrzeni adresowej pamięci p r o g r a m u i przestrzeni adresowej p a m i ę c i d a n y c h , c o u z y s k a n o poprzez z a s t o s o w a n i e o d d z i e l n y c h magistrali a d r e s o w y c h . Dzięki t e m u m o ż l i w e było z a s t o s o w a n i e s ł o w a o różnej szero kości dla p a m i ę c i p r o g r a m u i pamięci d a n y c h , a t a k ż e uchronienie się o d p r z y p a d k ó w , w których dane m o g ł y b y b y ć interpretowane j a k o instrukcje. M i k r o k o n t r o l e r y A V R , w przeciwieństwie d o 8 0 5 1 , należą d o grupy u k ł a d ó w o architekturze R I S C (Reduced
Instruction
j e s t o k r e ś l a n a nazwą C I S C (Complex
Set Computer).
Instruction
Architektura 8051
Set Computer).
Wykonanie
j e d n e g o rozkazu C I S C w y m a g a zazwyczaj w y k o n a n i a wielu operacji, co zwykle trwa kilka taktów zegarowych. W i ę k s z o ś ć r o z k a z ó w R I S C j e s t reali z o w a n a w j e d n y m takcie zegara, co - p o m i m o krótszej listy r o z k a z ó w - za pewnia szybsze w y k o n y w a n i e programu. W b r e w p o z o r o m , p r o g r a m y pisane dla procesorów RISC charakteryzują się większą spójnością, a c o za tym idzie mniejszym kodem w y n i k o w y m . Cechą wyróżniającą
mikrokontrolery
A V R jest również to, że z a i m p l e m e n t o w a n o w nich wiele rejestrów wewnęt rznych, z których każdy m o ż e pełnić funkcję akumulatora p o d c z a s wykony wania operacji arytmetycznych i logicznych. Dzięki temu minimalizuje się liczbę wewnętrznych przesłań międzyrejestrowych, c o korzystnie w p ł y w a na szybkość wykonywania programu i j e g o wielkość. Projektanci rodziny A V R przewidzieli możliwość wykorzystywania trzech par rejestrów j a k o rejestrów indeksowych używanych w niektórych trybach adresowania. Na uwagę zasługuje j e s z c z e j e d e n fakt, który m o ż e na początku w y d a ć się nieco dziwny. Mikrokontrolery A V R są zaliczane d o grupy u k ł a d ó w 8-bitowych, lecz słowo instrukcji jest 16-bitowe. T a k a , a n i e i n n a klasyfikacja wy nika z długości rejestrów wewnętrznych i szerokości w e w n ę t r z n e j szyny da nych. Jeśli więc m ó w i m y , że np. A T 9 0 S 2 3 1 3 m a 2 kB pamięci w e w n ę t r z n e j , to oznacza, że m o ż e m y napisać p r o g r a m o wielkości 1 k s ł ó w . T y c h , u któ rych wystąpił w t y m m o m e n c i e g r y m a s na twarzy - p r z e d e w s z y s t k i m miłoś ników 8051 - pragnę uspokoić, że wszystkie w y m i e n i o n e c e c h y procesorów RISC powodują, że analogiczne programy p o w i n n y się z m i e ś c i ć b e z więk szych problemów zarówno w 8051 z pamięcią p r o g r a m u o pojemności 2 kB, j a k i w A V R z pamięcią programu o wielkości I k s l ó w . Z wymienionych p o w o d ó w , mikrokontrolery A V R nadają się d o s k o n a l e do pisania programów w j ę z y k a c h wysokiego p o z i o m u , szczególnie w j ę z y k u C. Korzyści z tego wynikające z pewnością docenią ci, którzy spróbują swych sił w tej dziedzinie. N i e j e s t j e d n a k bezzasadna opinia mówiąca, że d o wydaj nego pisania programów w C nieodzowne jest poznanie architektury używa n e g o mikrokontrolera oraz j e g o listy rozkazów. O c z y w i s t e jest, że przyjdzie to łatwiej t y m Czytelnikom, którzy do tej pory nie mieli d o c z y n i e n i a z mik rokontrolerami innych rodzin. Przyzwyczajenia nabyte p o d c z a s prac z nimi mogą czasami przeszkadzać w poznawaniu rodziny A V R . J u ż na wstępie wątpliwość mogą budzić obco brzmiące mnemoniki r o z k a z ó w . Są o n e - jak się bliżej przyjrzeć - logiczne i konsekwentne, nie mniej d o ś ć t r u d n e d o za pamiętania. W efekcie pisząc program w asemblerze c z ę s t o trzeba sięgać po jakąś „ściągawkę". Dużą pomocą powinna być dołączona d o książki wkładka zawierająca m i n . skrócony opis listy r o z k a z ó w .
3.
Rodzina AVR - podstawy W rodzinie A V R z a s t o s o w a n o klasyczny s p o s ó b b u d o w a n i a m i k r o k o n t r o l e r ó w o r ó ż n y c h m o ż l i w o ś c i a c h , które powstają w w y n i k u integrowania w s p ó l n e g o dla rodziny A V R rdzenia z r ó ż n y m i b l o k a m i peryferyjnymi. M i k r o k o n trolerem o najmniejszych m o ż l i w o ś c i a c h w tej r o d z i n i e j e s t A T 9 0 S 1 2 0 0 , k t ó ry m a ograniczoną d o 3 liczbę o b s ł u g i w a n y c h p r z e r w a ń i, p o z a j e d n y m 8-bit o w y m t i m e r e m i k o m p a r a t o r e m a n a l o g o w y m , nie m a w b u d o w a n y c h żad n y c h innych peryferii. P o m i m o prostej b u d o w y nadaje się o n d o s k o n a l e d o stosowania
w poważnych
aplikacjach
przemysłowych
(wbrew
w i ę k s z o ś ć aplikacji tego typu nie w y m a g a s t o s o w a n i a
pozorom
mikrokontrolerów
o o g r o m n y c h m o ż l i w o ś c i a c h i dużej wydajności), a szczególnie
atrakcyjny
j e s t dla początkujących, którzy - właśnie z e w z g l ę d u na j e g o prostotę - m o g ą szybko go poznać.
Zestawienie
najważniejszych
parametrów
mikrokontrolerów
z rodziny A V R znajduje się w dodatku A .
Ć w i c z e n i a p r e z e n t o w a n e w rozdziale 14 o p r a c o w a n o n a nieco bardziej roz b u d o w a n ą wersję mikrokontrolera - A T 9 0 S 2 3 1 3 - który w y p o s a ż o n o m i n . w s z e r e g o w y interfejs s p r z ę t o w y U A R T o r a z 128 B pamięci danych S R A M . Dzięki t e m u w przykładach zostaną p o k a z a n e także s p o s o b y
komunikacji
mikrokontrolera z k o m p u t e r e m P C ( m i n . p o p r z e z interfejs U S B ) . N i e b a g a telnym atutem mikrokontrolerów AT90S2313 jest zgodność rozmieszczenia ich w y p r o w a d z e ń z p r o d u k o w a n y m i przez A t m e l a m i k r o k o n t r o l e r a m i z ro dziny 8 0 5 1 : A T 8 9 C 1 0 5 1 / 1 0 5 1 U , A T 8 9 C 2 0 5 1 / 2 0 5 1 i A T 8 9 C 4 0 5 1 . Na
rysunku
3.1
przedstawiono
budowę
wewnętrzną
mikrokontrolera
A T 9 0 S 2 3 1 3 . Programista m a dostęp d o 3 2 rejestrów o g ó l n e g o przeznaczenia, w ś r ó d których występują m i n . trzy rejestry i n d e k s o w e . Są o n e w y k o r z y s t y w a n e w niektórych trybach a d r e s o w a n i a , w s p o m a g a j ą c operacje przesyłania d a n y c h . W s z y s t k i e rejestry są dołączone b e z p o ś r e d n i o d o j e d n o s t k i a r y t m e tyczno-logicznej A L U (Arithmetic
Logic Unit) i m o g ą pełnić funkcję a k u m u
latora. T a c e c h a znacząco w p ł y w a na z w i ę k s z e n i e wydajności m i k r o k o n t r o l e ra. Z w r ó ć m y u w a g ę na to, że znaczną część czasu pracy mikrokontrolera zaj muje w y k o n y w a n i e operacji logicznych lub a r y t m e t y c z n y c h . W tradycyjnych rozwiązaniach w s z y s t k i e operacje musiały b y ć w y k o n y w a n e w w y d z i e l o n y m
1
XTAL1 B-bitowa magistrala danych Wewn. generator taKtujący
Wskaźnik stosu
Watchdog
Pamięć programu Flash
SRAM
Blok sterowania MCU
Rejestr instrukcji
Rejestry ogólnego przeznaczenia
Linie sterujące
X
ALU
Wzmacniacz generatora zewn.
Blok generacji sygnałów zegar.
Licznik programu
Dekoder instrukcji
XTA XTAL2
'RESET
Timer/ liczniki
Blok obsługi przerwań
/
EEPROM
Rejestr statusu
Blok programowania pamięci Flash
Wzmacniacze PORT B
I
Wzmacniacze PORT D
L
I PB0...PB7
PD0...PD6
Rys. 3.1. Budowa wewnętrzna mikrokontrolera AT90S2313
akumulatorze dołączonym d o A L U , zatem jeśli p r o g r a m korzystał z wielu da nych, bezustannie musiał w y k o n y w a ć przesłania m i e d z y r e j e s t r o w e . Ilustruje to przykład 3.1.
Przykład 3.1. Porównanie operacji dodawania dwóch 2-bajtowych liczb, wykonywanej przez mikrokontrolery rodziny '51 iAVR ;Program dla mikrokontrolera '51 ;danal - R1R0, dana2 - R3R2, wynik R1R0 MOV A,R0 ADD A,R2 MOV RO,A MOV A,R1 ADDC A,R3 MOV Rl,A ;Program ;danal ADD ADDC
dla mikrokontrolera AVR R1R0, dana2 - R3R2, wynik R1R0 R0,R2 R1.R3
Z w r ó ć m y u w a g ę na to, że mikrokontroler '51 na wykonanie każdego z powyż szych rozkazów potrzebuje 12 cykli zegara, natomiast A V R wykonuje j e w jed n y m cyklu. Biorąc pod uwagę częstotliwości oscylatorów równe odpowiednio 12 M H z i 4 M H z , czas wykonania pierwszego fragmentu programu będzie rów ny 6 L I S , drugiego zaś tylko 0,5 us. Kod dla 8051 zajmie 6 bajtów pamięci pro gramu, dla A V R - a natomiast jedynie d w a słowa. Ten prosty przykład z całą bez względnością pokazuje przewagę wydajności rnikrokontrolera A V R nad 8 0 5 1 . J a k widać n a r y s u n k u 3.1, w i ę k s z o ś ć b l o k ó w funkcjonalnych m i k r o k o n t r o ł e r ó w A V R k o m u n i k u j e się między sobą za p o ś r e d n i c t w e m w e w n ę t r z n e j 8-bitowej magistrali. D o d a t k o w o p r o w a d z o n e są p o m i ę d z y n i m i n i e z b ę d n e syg nały sterujące. O p r ó c z t y p o w y c h i na ogół d o b r z e z n a n y c h u k ł a d ó w peryferyjnych
można
w y r ó ż n i ć b l o k i , d o których u ż y t k o w n i k nie m a b e z p o ś r e d n i e g o dostępu. Są to: rejestr instrukcji, d e k o d e r instrukcji, w e w n ę t r z n y oscylator i układ g e n e r u j ą c y w e w n ę t r z n e sygnały z e g a r o w e . Rejestr instrukcji p r z e c h o w u j e k o d aktu alnie w y k o n y w a n e g o r o z k a z u . Jest to w w i ę k s z o ś c i p r z y p a d k ó w
16-bitowa
liczba. W y j ą t k i e m są rozkazy w y m a g a j ą c e p o d a n i a a r g u m e n t u , n p . w y w o ł a nia p o d p r o g r a m ó w lub skoki. K o d y te są p o d a w a n e n a liście r o z k a z ó w , c h o ć w i ę k s z e g o z n a c z e n i a p r a k t y c z n e g o dla u ż y t k o w n i k a nie mają. N a p o d s t a w i e zawartości rejestru instrukcji, d e k o d e r instrukcji generuje o d p o w i e d n i e syg nały sterujące dla automatu realizującego funkcje p r o c e s o r a . A u t o m a t ten jest u k ł a d e m s y n c h r o n i c z n y m . D o pracy w y m a g a o d p o w i e d n i e g o przebiegu zega r o w e g o ( j e d n e g o lub wielu). O d strony w y p r o w a d z e ń (na styku m i k r o k o n t r o ler-otoczenie) niezbędny j e s t j e d y n i e zegar j e d n o f a z o w y . N a s c h e m a c i e z r y s u n k u 3.1 nie w i d a ć stosu j a k o w y d z i e l o n e g o bloku. W m i k r o k o n t r o l e r z e A T 9 0 S 2 3 1 3 stos został u m i e j s c o w i o n y w wewnętrznej p a m i ę c i d a n y c h ( S R A M ) . O z n a c z a to, że j e g o g ł ę b o k o ś ć j e s t u w a r u n k o w a n a
jedynie dostępnym obszarem tej pamięci. Pamiętajmy, że są tu lokowane również zmienne wykorzystywane przez program. N i e w y k o r z y s t a n y obszar pamięci S R A M kompilator przeznacza na stos. Większość aktualnie produkowanych mikrokontrolerów dysponuje mechani zmami oszczędzania energii. Wyposażono w nie również układ A T 9 0 S 2 3 1 3 . Podczas normalnej pracy wszystkie bloki mikrokontrolera pracują bez żad nych ograniczeń pobierając
ze źródła zasilającego
prąd
o wartości
ok.
2,8 rnA. W trybie Idle zostaje wstrzymana praca j e d n o s t k i centralnej (CPU Central
Processing
-
Unit), pozostałe bloki (pamięć S R A M , timery/Iiczniki,
port SPI, system przerwań) pracują normalnie. W t y m trybie układ pobiera prąd o wartości ok. 0,8 m A . Istnieje j e s z c z e trzeci tryb o s z c z ę d z a n i a energii power-down,
w którym wszystkie wewnętrzne bloki są w y ł ą c z o n e (łącznie
z generatorem taktującym). Zostają j e d n a k z a c h o w a n e stany rejestrów. Jedy ną metodą „obudzenia" mikrokontrolera jest w t y m p r z y p a d k u zgłoszenie przerwania zewnętrznego lub w y z e r o w a n i e mikrokontrolera. W t y m trybie prąd zasilający jest mniejszy od 1 u A . Firma Atmel była jedną z pierwszych, która o p a n o w a ł a t e c h n o l o g i ę wytwa rzania pamięci Flash i od s a m e g o początku stosowała ją j a k o p a m i ę ć progra mu w swoich mikrokontrolerach. M o ż n a wręcz p o w i e d z i e ć , że zrewolucjoni zowało to światowy rynek w tej branży. P a m i ę ć Flash m o ż n a wielokrotnie programować, d o tego j e s t możliwe jej p r o g r a m o w a n i e p o z a m o n t o w a n i u mikrokontrolera w systemie. Dzięki temu znacznie uprościły się p r a c e kon strukcyjne i s k o m p l i k o w a n e (drogie) programatory stały się z b ę d n e . D o za programowania pamięci wystarczy jedynie prosty interfejs. D l a amatorów jest to bardzo cenna cecha, gdyż wejście w świat m i k r o k o n t r o l e r ó w nie wy maga inwestowania dużych kwot w specjalistyczne o p r z y r z ą d o w a n i e . W In ternecie można znaleźć schematy wielu rozwiązań interfejsów
programują
cych możliwych do wykonania niemal w p r z y s ł o w i o w e „pięć m i n u t " , w do datku z elementów, jakich na ogół jest pełno w szufladzie. W dalszej części książki zostaną zaprezentowane adresy internetowe, pod k t ó r y m i m o ż n a zna leźć wiele bardzo pomocnych informacji, a nawet p o b r a ć d a r m o w e oprogra mowanie wspomagające projektowanie urządzeń z m i k r o k o n t r o l e r a m i A V R .
3.1.
Funkcje wyprowadzeń Na r y s u n k u 3.2 p r z e d s t a w i o n o r o z m i e s z c z e n i e w y p r o w a d z e ń m i k r o k o n t r o lera A T 9 0 S 2 3 1 3 w o b u d o w i e P D I P lub S O I C . F u n k c j e w y p r o w a d z e ń są na stępujące:
V C C - p l u s napięcia zasilającego.
AT90S2313 RESET
G N D - m a s a zasilania.
Wszystkie
[T
Tj>]
PB7(SCK)
\T
TTj
PB6 (MISO)
XTAI-2
fT
77]
PS5 (MOSI)
XTAL1
\T
7J]
PB4
plusa
(INTO) P D 2
fT
7s]
PB3(OC1)
13
PB2
linie
portu mają i n d y w i d u a l n i e konfigurowa n e w e w n ę t r z n e podciąganie d o napięcia zasilania (pull-up).
\iijj V C C
PDO
k i e r u n k o w y port wejścia/wyjścia ogól przeznaczenia.
^
(TXD)PD1
(BXD)
P o r t B ( P B 0 . . . P B 7 ) - 8-bitowy, d w u nego
I fT
Maksymal
(INT1)PD3
[T
ny prąd w e j ś c i o w y (w kierunku od plu
0*0) P D 4
[T
sa zasilania d o m a s y ) każdej linii w y n o
(T1)PD5
[T
Tf]
PBO(AINO)
fjo
TTJ
PD6(ICP)
si 2 0 m A , c o u m o ż l i w i a b e z p o ś r e d n i e
GND
sterowanie n p . d i o d a m i ś w i e c ą c y m i . P o zerowaniu m i k r o k o n t r o l e r a w y p r o w a dzenia portu B ustawiają się w stan w y -
7 5 ] PBl
(AIN1)
PDIP/SOIC
Rys. 3.2. Rozmieszczenie wyprowadzeń mikrokontrolera AT90S2313
sokiej impedancji, także w t e d y , gdy nie jest g e n e r o w a n y sygnał z e g a r o w y .
Jeśli linie p o r t ó w P B i P D są s k o n f i g u r o w a n e j a k o wejścia
ufGA
i z zewnątrz mają dołączone p o d c i ą g a n i e d o masy oraz w ł ą c z o n e w e w n ę t r z n e rezystory podciągające (pull-up),
t o stanowią
o n e źródła prądu.
N i e k t ó r e linie portu B mogą pełnić też d o d a t k o w e funkcje (będą o n e dokład nie o m ó w i o n e w rozdziale 10.): PBO (AINO) - wejście nieodwracąjące w e w n ę t r z n e g o k o m p a r a t o r a . P B l ( A I N 1 ) - wejście odwracające w e w n ę t r z n e g o k o m p a r a t o r a . P B 3 ( O C 1 ) - wyjście w y n i k u p o r ó w n a n i a T i m e r a / L i c z n i k a l . P B 5 ( M O S I ) - s z e r e g o w e wejście d a n y c h w trybie
programowania
i weryfikacji. P B 6 ( M I S O ) - s z e r e g o w e wyjście danych w trybie
programowania
i weryfikacji. P B 7 ( S C K ) - wejście z e g a r o w e dla trybu p r o g r a m o w a n i a i weryfikacji. P o r t D ( P D 6 . . . P D 0 ) - 7-bitowy, d w u k i e r u n k o w y p o r t wejścia/wyjścia ogól nego przeznaczenia. W s z y s t k i e linie portu mają i n d y w i d u a l n i e konfigurowa n e w e w n ę t r z n e podciąganie d o plusa zasilania (pulf-up).
M a k s y m a l n y prąd
wejściowy każdej linii wynosi 2 0 m A . Po zerowaniu mikrokontrolera w y p r o w a d z e n i a portu D ustawiają się w stan wysokiej i m p e d a n c j i , także wtedy, gdy nie j e s t g e n e r o w a n y sygnał z e g a r o w y .
Linie portu D mogą pełnić też d o d a t k o w e funkcje (będą o n e d o k ł a d n i e omó wione w rozdziale 10.): PDO ( R X D ) - wejście szeregowe układu U A R T . P D 1 ( T X D ) - wyjście szeregowe układu U A R T . P D 2 (INTO) - wejście przerwania z e w n ę t r z n e g o . P D 3 (INT1) - wejście przerwania z e w n ę t r z n e g o . P D 4 (TO) - wejście z e w n ę t r z n e g o przebiegu z e g a r o w e g o licznika TO. P D 5 ( T l ) - wejście z e w n ę t r z n e g o przebiegu z e g a r o w e g o licznika T l . P D 6 (ICP) - wejście przechwytywania zegara. R E S E T - wejście z e r o w a n i a mikrokontrolera. D o w y g e n e r o w a n i a prawidło wego sygnału zerującego konieczne jest, aby stan niski n a t y m w y p r o w a d z e niu trwał c o najmniej 5 0 n s . Sygnał zerowania wystąpi nawet, g d y nie pracu j e zegar. Impulsy krótsze niż 5 0 ns nie gwarantują w y g e n e r o w a n i a prawidło wego sygnału zerującego. X T A L 1 - wejście odwracające wzmacniacza oscylatora m o g ą c e p e ł n i ć funk cję wejścia zewnętrznego przebiegu z e g a r o w e g o . X T A L 2 - wyjście wzmacniacza oscylatora (odwracającego fazę).
Architektura mikrokontrolerów AVR Wszystkie bloki funkcjonalne mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 komunikują się z jednostką arytmetyczno-logiczną (ALU) za p o ś r e d n i c t w e m
wewnętrznej
8-bitowej magistrali danych. J e d n y m z ważniejszych e l e m e n t ó w architektury (rysunek 4.1) jest zestaw 3 2 8-bitowych rejestrów o g ó l n e g o przeznaczenia. Gwarantują one szybki dostęp d o podręcznych d a n y c h . W s z y s t k i e rejestry mają bezpośredni dostęp d o A L U , mogą więc pełnić rolę o p e r a n d ó w działań arytmetyczno-logicznych b e z pośrednictwa d o d a t k o w y c h rejestrów przejścio wych i specjalnego akumulatora. Rezultat wykonywanej operacji jest umieszczany w d o w o l n y m rejestrze, któ rym nie zawsze musi być akumulator, j a k ma to miejsce w n i e k t ó r y c h innych rodzinach mikrokontrolerów. Spośród 32 rejestrów, 6 w y d z i e l o n o d o specjal nych zadań, chociaż nada] pozostają
rejestrami o g ó l n e g o
przeznaczenia.
Tworzą one trzy 16-bitowe rejestry indeksowe, w y k o r z y s t y w a n e w trybach adresowania pośredniego, stanowiąc bardzo wydajny m e c h a n i z m obliczania adresu. Duża liczba rejestrów ułatwia pracę k o m p i l a t o r o m j ę z y k ó w wysokie.
8-t»itowa magistrala danych
Pamięć programu Flash Ikx16
Rejestr statusu i testowy
Rejestr instrukcji
Dekoder instrukcji
r ~ Unie sterujące
128 x a EEPROM
Rys. 4.1. Architektura rdzenia mikrokontrolerów A W?
g o p o z i o m u , umożliwiając przyspieszenie w y k o n y w a n i a p r o g r a m u . Jeden z rejestrów i n d e k s o w y c h m o ż e być w y k o r z y s t y w a n y j a k o w s k a ź n i k na stale u m i e s z c z o n e w tablicy t z w . look-up.
(pointer)
D o r o z r ó ż n i a n i a rejestrów sto
suje się o z n a c z e n i a od RO d o R 3 1 . Trzy 16-bitowe rejestry i n d e k s o w e zostały n a z w a n e : X~register,
Y-register
i Z-register.
Jednostka arytmetyczno-logicz-
na w y k o n u j e obliczenia na parze d a n y c h u m i e j s c o w i o n y c h w d w ó c h rejest rach lub n a danej umieszczonej w rejestrze i stałej umieszczonej w tablicy. M o ż l i w e są też operacje na j e d n y m rejestrze. T y p o w e tryby a d r e s o w a n i a pa mięci mogą b y ć s t o s o w a n e r ó w n i e ż d o a d r e s o w a n i a z e s t a w u rejestrów. D z i e j e się tak, g d y ż rejestry są u l o k o w a n e w j e d n e j przestrzeni adresowej z pa mięcią d a n y c h , zajmując najmłodsze adresy ($00...$ 1F). Kolejne 6 4 lokacje ($20...$5F) w m i k r o k o n t r o l e r a c h A V R p r z e z n a c z o n o dla urządzeń peryferyj nych:
rejestrów
sterujących,
timerów/liczników,
przetworników
A/C
(w A T 9 0 S 2 3 I 3 ich nie ma!) i innych. Będziemy j e n a z y w a ć obszarem we/wy.
W książce przyjęto k o n w e n c j ę zapisu liczb h e k s a d e c y m a l n y c h , z g o d n i e z którą są o n e p o p r z e d z a n e z n a k i e m dolara ($). Liczby dziesiętne są z a p i s y w a n e w sposób s t a n d a r d o w y . W przykła d a c h p r o g r a m ó w pisanych w j ę z y k u C , liczby h e k s a d e c y m a l n e są z a p i s y w a n e w obowiązującym w n i m formacie z przedrost k i e m 0x. N a przykład: 1 6 = $ 1 0 = 0 x l 0 .
M i k r o k o n t r o l e r y A V R mają architekturę harwardzką. Przestrzeń a d r e s o w a pamięci p r o g r a m u i pamięci d a n y c h j e s t w niej r o z d z i e l o n a ( r y s u n e k 4.2). W y k o n y w a n i e r o z k a z ó w j e s t r e a l i z o w a n e p o p r z e z 2 - s t o p n i o w e przetwarzanie potokowe
(pipeline).
Wykonanie
instrukcji
odbywa
się z j e d n o c z e s n y m
w s t ę p n y m p o b r a n i e m kodu następnej instrukcji. K o n c e p c j a ta u m o ż l i w i a w y k o n a n i e w k a ż d y m cyklu j e d n e g o rozkazu. P a m i ę ć p r o g r a m u to p r o g r a m o w a n a w systemie p a m i ę ć typu Flash. C a ł y o b szar 1 k s ł ó w jest dostępny b e z p o ś r e d n i o dla instrukcji s k o k ó w w z g l ę d n y c h i w y w o ł a ń p o d p r o g r a m ó w . W i ę k s z o ś ć instrukcji m i k r o k o n t r o l e r a A V R m i e ś ci się w 1 6 - b i t o w y m słowie, ale zdarzają się t a k ż e instrukcje 32-bitowe. W w y n i k u przyjęcia przerwania, a także p o d c z a s w y w o ł y w a n i a p o d p r o g r a m ó w , adres p o w r o t u , j a k i m jest aktualny stan licznika p r o g r a m u Counter
(Program
- PC) jest automatycznie z a c h o w y w a n y na stosie. Stos jest umiejs
c o w i o n y w o b s z a r z e pamięci d a n y c h S R A M , w związku z c z y m j e g o p o j e m n o ś ć j e s t l i m i t o w a n a tylko jej d o s t ę p n y m o b s z a r e m . D o s t ę p d o danych z a c h o w a n y c h na stosie j e s t m o ż l i w y za p o m o c ą w s k a ź n i k a stosu (Stack Pointer
-
Pamięć S R A M
Pamięć programu $000
32 rejestry ogólnego przeznaczenia
rejestry *>lne soo SOF
1
rejestry e*" *
JIF SCO
64 rejestry we/wy (dostęp za pomocą rozkazów IN i OUT)
rejestry dobie
rejestry górne Pamięć Flash (1kx16)
Pamięć danych (128 x 8)
Jeśli rejestry we/wy są adresowane jako pamięć SRAM należy do ich adresu dodać $20
$DF
J$3FF
Rys. 4.2. Mapa pamięci mikrokontrolera AT90S2313 (pamięć EEPROM leży poza standardo wym obszarem adresowym, dostęp do niej jest możliwy poprzez rejestry EEADR i EEDR)
SP). Należy bezwzględnie pamiętać o o d p o w i e d n i m ustawieniu j e g o wartoś ci, w przeciwnym przypadku może dojść d o nadpisania d a n y c h l u b utraty za wartości stosu przez nadpisanie g o d a n y m i , co w k o n s e k w e n c j i m o ż e dopro wadzić do błędnego działania programu. U s t a w i e n i e S P p o w i n n o odbywać się na s a m y m początku programu, j a k o j e d n a z p i e r w s z y c h c z y n n o ś c i , ko niecznie przed wywołaniami procedur i włączeniem p r z e r w a ń . W przypadku jednoczesnego wystąpienia d w ó c h przerwań, w pierwszej kolejności jest ob sługiwane to o wyższym priorytecie. Wskaźnik stosu w mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 t o 8-bitowy rejestr dostępny w przestrzeni adresowej we/wy. Umiejscowienie stosu w obszarze pamięci da nych jest z jednej strony korzystne, b o nie ogranicza j e g o wielkości. Jednak przy rozrzutnym gospodarowaniu zmiennymi w y k o r z y s t y w a n y m i przez pro gram może się okazać, że na stos pozostaje mało miejsca. N a d o m i a r złego nie m a żadnego mechanizmu kontrolującego j e g o przekroczenie. M o ż e to prowa dzić do niełatwych w wykryciu błędów. Z drugiej strony dane odłożone na sto sie, j a k o dane w pamięci danych są również dostępne poprzez z w y k l e tryby ad resowania. Stwarza to możliwość wykorzystywania wyrafinowanych trików polegających na podmianie danych odłożonych na stosie z i n n y m i . Można w ten sposób przekazywać np. argumenty d o procedur.
Cała przestrzeń adresowa o d $00 d o $ D F , d o której należy 128 bajtów danych pamięci S R A M , 6 4 bajty przestrzeni w e / w y oraz zbiór rejestrów roboczych m o ż e być w prosty sposób udostępniona poprzez pięć trybów adresowania ob sługiwanych w architekturze mikrokontrolerów A V R . Jest to przestrzeń linio wa i regularna, czyli dostęp d o każdej z k o m ó r e k jest m o ż l i w y za p o m o c ą każ dego polecenia wykonującego operację na rejestrach (rysunek 4.2). System przerwań mikrokontrolera A V R wykorzystuje niektóre rejestry sterują c e znajdujące się w przestrzeni we/wy. Każde z przerwań m a indywidualny wektor przerwania, czyli adres skoku d o procedury obsługi przerwania. Tablica wektorów przerwań jest z a w s z e umieszczana na początku pamięci programu. Wszystkie przerwania charakteryzują się przypisanym priorytetem obsługi. I m jest niższy adres danego wektora przerwania, t y m w y ż s z y m a on priorytet.
4.1.
Generator taktujący W
mikrokontroler
wbudowano
wzmac
niacz odwracający fazę, przeznaczony d o g e n e r o w a n i a przebiegu z e g a r o w e g o chronizującego
pracę
syn
mikrokontrolera.
Maksymalne obciążenie odpowiada 1 wejściu bramki HC e HC C2
W y p r o w a d z e n i a X T A L I i X T A L 2 pełnią funkcje o d p o w i e d n i o j e g o wejścia i w y j ścia. Po dołączeniu z e w n ę t r z n e g o rezona tora w z m a c n i a c z pracuje j a k o
generator
T ci -II
-r i-
XTAL2
XTAL1
2 x 24...33pF
sygnału taktującego mikrokontroler. S p o
GND
s ó b dołączenia rezonatora p o k a z a n o na ry s u n k u 4 . 3 . M o ż n a stosować z a r ó w n o r e z o Rys. 4.3. Zalecany sposób dołączenia natory k w a r c o w e , j a k i c e r a m i c z n e . zewnętrznego rezonatora kwarcowego do wyprowadzeń mikrokontrolera AVR
Przewidziano także możliwość pracy mik (sygnat z wyjścia XTAL2 może być wy rokontrolera z z e w n ę t r z n y m przebiegiem korzystywany - po dodaniu bufora z e g a r o w y m . W y p r o w a d z e n i e X T A L 2 p o także przez obwody zewnętrzne) w i n n o w takim przypadku pozostać niepodNC-
łączone, natomiast d o X T A L 1 j e s t d o p r o wadzany sygnał zegarowy (rysunek 4.4). Bardzo w a ż n e dla p o p r a w n e g o
działania
mikrokontrolera jest, aby sygnał
zewnę
trzny
zawarte
spełniał
warunki c z a s o w e
Zewnętrzny sygnałtaktujący (parametry w tab. 4 . 1 }
XTAL2
XTAL1
GND
w tablicy 4.1 i miał amplitudę dostosowaną Rys. 4.4. Dołączenie zewnętrznego ge d o napięcia zasilającego mikrokontroler.
neratora taktującego do mikrokontrolera
Tab. 4.1. Zalecane przez producenta warunki czasowe wymagane od zewnętrznego sygnału taktującego We=2,7.-6,0 V
Parametr
Częstotliwość
Min.
Maks.
0
4
V =4,0...6,0 V cc
Min.
Maks.
0
10
Jednostka
MHz
Czas trwania poziomu H
100
40
ns
Czas trwania poziomu L
100
40
ns
Czas narastania
1.6
0,5
US
Czas opadania
1.6
0.5
JiS
Sygnał wytwarzany przez wewnętrzny generator m i k r o k o n t r o l e r a m o ż e być również wykorzystywany d o sterowania i n n y m i u k ł a d a m i
zewnętrznymi,
Wyjście X T A L 2 musi b y ć w ó w c z a s buforowane za p o m o c ą b r a m k i serii HC.
4.2.
Rejestry ogólnego przeznaczenia Prawie wszystkie rozkazy należące do listy o b s ł u g i w a n y c h p r z e z mikrokon trolery A V R umożliwiają w y k o n y w a n i e operacji na rejestrach o g ó l n e g o prze znaczenia. Zapewniają o n e bezpośredni dostęp d o k a ż d e g o z nich i są wyko nywane w j e d n y m cyklu. Wyjątkiem j e s t pięć r o z k a z ó w operacji arytmetyczo
7 RO
Adres $00
R1
$01
R2
$02
R13
SOD
R14
$0E
Rejestry ogólnego przeznaczenia
R15
SOF
R16
$10
R17
$11
R26
$1A Dolny rejestr X (mniej znaczący bajt)
R27 R28 R29 R30 R31
$1B Górny rejestr X (bardziej znaczący bajt) $1C Dolny rejestr Y (mniej znaczący bajt) $1D Gómy rejestr Y (bardziej znaczący bajt) $1E Dolny rejestr 2 (mniej znaczący bajt) $1F Górny rejestr Z (bardziej znaczący bajt)
Rys. 4.5. Rozmieszczenie rejestrów ogólnego przeznaczenia w mikrokontrolerze AVR
15 Rejestr X | 7
O °l
»l
|* R26 ($1A)
R27($1B) 15
0
Rejestr Y | ?
°l
°l R28 ($1C)
R29 ($10)
0
15 Rejestr Z | 7
°l R31 (S1F)
R30 ($1E)
°l
Rys. 4.6. Budowa logiczna rejestrów indeksowych X, YiZ
n o - l o g i c z n y c h wykorzystujących stałe j a k o p a r a m e t r y - SBCI, SUBI, CPI, ANDI i ORI o r a z rozkaz b e z p o ś r e d n i e g o ł a d o w a n i a stałej - LDI. T e rozkazy wykorzystują j e d y n i e drugą p o ł ó w k ę z e s t a w u rejestrów, czyli R 1 6 . . . R 3 1 . R o z k a z y SBC, SUB, CP, AND, OR i inne w y m a g a j ą c e j e d n e g o l u b d w ó c h ar g u m e n t ó w pracują n a c a ł y m zestawie rejestrów. W s z y s t k i e rejestry są w i d o c z n e w przestrzeni a d r e s o w e j pamięci S R A M zaj mując p i e r w s z e 3 2 lokacje. Dzieje się tak m i m o t e g o , że rejestry te nie są fi zycznie z a i m p l e m e n t o w a n e j a k o p a m i ę ć S R A M . T a k a organizacja pamięci p o z w a l a na b a r d z o elastyczny dostęp d o rejestrów, także p o p r z e z rejestry in d e k s o w e X, Y i 2 . Rejestry R 2 6 . . . R 3 1 są rejestrami o g ó l n e g o p r z e z n a c z e n i a , pełnią j e d n a k d o d a t k o w e funkcje. M o g ą b y ć w y k o r z y s t y w a n e j a k o l ó - b i t o w e rejestry indek s o w e (wskaźniki), pozwalające n a a d r e s o w a n i e p o ś r e d n i e pamięci d a n y c h . Umożliwiają
w i ę c a d r e s o w a n i e pośrednie rejestrów r o b o c z y c h ,
rejestrów
w e / w y , j a k i p a m i ę c i S R A M ( d a n y c h ) . Ich organizację p r z e d s t a w i o n o na r y
sunku 4,6. B a r d z o interesującym t r y b e m adresowania z w y k o r z y s t a n i e m rejestrów in d e k s o w y c h j e s t a d r e s o w a n i e r ó ż n i c o w e . Rejestry X , Y i Z pełnią w t y m przy padku rolę w s k a ź n i k ó w p r z e m i e s z c z e n i a w z g l ę d e m adresu b a z o w e g o , a i c h z a w a r t o ś ć m o ż e b y ć a u t o m a t y c z n i e d e k r e m e n t o w a n a lub i n k r e m e n t o w a n a przed lub p o w y k o n a n i u określonej operacji. Z a i m p l e m e n t o w a n i e kilku rejestrów i n d e k s o w y c h zostało p o d y k t o w a n e ukie r u n k o w a n i e m architektury rdzenia m i k r o k o n t r o l e r ó w A V R n a j ę z y k i w y s o k i e g o p o z i o m u . Rejestry te są i n t e n s y w n i e w y k o r z y s t y w a n e d o i n d e k s o w a n i a argumentów
i wyniku
operacji
arytmetyczno-logicznych
wykonywanych
przez A L U . D z i ę k i t a k i e m u rozwiązaniu uzyskuje się z n a c z n e przyspieszenie w y k o n y w a n i a obliczeń.
4.3.
Jednostka arytmetyczno-logiczna (ALU) Mikrokontrolery A V R są w y p o s a ż o n e w bardzo wydajną j e d n o s t k ę arytmetyczno-logiczną współpracującą bezpośrednio z 32 rejestrami o g ó l n e g o prze znaczenia. Operacje w y k o n y w a n e przez A L U m o ż n a podzielić na trzy kate gorie: arytmetyczne, logiczne i operacje b i t o w e . Listę r o z k a z ó w w r a z z ich dokładnym opisem przedstawiono w rozdziale 12.
4.4.
Pamięć programu Mikrokontroler A T 9 0 S 2 3 1 3 w y p o s a ż o n o w 2 k B pamięci Flash p r o g r a m o w a nej w systemie, która pełni funkcję pamięci programu. C h o c i a ż w danych technicznych jej wielkość jest określana j a k o 2 k B , t o trzeba pamiętać, że wszystkie instrukcje mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 są 16- lub 32-bitowe. Pa mięć programu ma organizację l k x 16 bitów. S z a c o w a n a w y t r z y m a ł o ś ć pa mięci wynosi 1000 cykli zapisu/kasowania. D o c a ł k o w i t e g o zaadresowania obszaru 1 ksłów jest potrzebny 10-bitowy licznik p r o g r a m u , taki też zaimple m e n t o w a n o w mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 . D o k ł a d n i e j s z e informacje doty czące programowania pamięci Flash p o d a n o w rozdziale 1 1 .
4.5.
Nieulotna pamięć danych EEPROM Współczesne
urządzenia
budowane
w oparciu
o mikrokontrolery
bardzo
często wymagają przechowywania j a k i c h ś p a r a m e t r ó w t a k i e p o zaniku zasi lania. Najczęściej są t o dane określające konfigurację u k ł a d ó w peryferyjnych mikrokontrolera lub n p . ostatnią konfigurację c y f r o w y c h e l e m e n t ó w regula cyjnych. D o przechowywania danych tego typu p r z e w i d z i a n o
128-bajtową
p a m i ę ć typu E E P R O M . Jest ona widoczna j a k o w y d z i e l o n y o b s z a r adresowy, do którego można zapisywać lub odczytywać p o j e d y n c z e bajty. Żywotność pamięci E E P R O M jest szacowana na c o najmniej 100000 cykli zapisu/kaso wania. Dostęp d o niej j e s t realizowany p o p r z e z w y d z i e l o n e rejestry: adreso wy, danych i sterujący. Dokładniejsze informacje d o t y c z ą c e wykorzystywa nia pamięci E E P R O M p o d a n o w rozdziale 1 1 .
4.6.
Pamięć danych SRAM Na rysunku 4 . 7 przedstawiono organizację pamięci S R A M (Static Random cess Memory)
Ac
nioykrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 . Wewnętrzna pamięć danych S R A M
zajmuje lokacje od adresu $60 d o $DF. Łącznie jest więc d o wykorzystania 128 bajtów tej pamięci. Młodsze adresy zajmują: zestaw rejestrów roboczych (od $ 0 0 d o $ 1 F - 3 2 lokacje) oraz rejestry we/wy (od $20 d o $ 5 F - 6 4 lokacje). W y m i e n i o n e obszary tworzą przestrzeń adresową d a n y c h . Z a p i s lub o d c z y t tego obszaru m o ż e b y ć r e a l i z o w a n y w j e d n y m z pięciu t r y b ó w a d r e s o w a n i a : bezpośrednim, pośrednim z przemieszczeniem, pośrednim, pośrednim z predekrementacją, p o ś r e d n i m z postinkrementacją. Z o s t a n ą o n e d o k ł a d n i e o m ó Rejestry robocze
Pamiac SRAM
R0
$00
R1
SOI
R2
$02
R29
S1D
R30
$1E
R3I
$1F
Rejestry we/wy $00
$20
$01
$21
$02
$22
$3D
$50
$3E
$5E
$3F Adresowanie, gdy dostęp odbywa się z a pomocą r w z m m j w I I I i u u i Jeśli rejestry we/wy są adresowane jako pamięć SRAM należy do adresu dodać $20
$5F /
Wewnętrzna pamięć danych S60 "$61* $62
$DD SDE $DF
Rys. 4.7. Organizacja pamięci danych SRAM. Rejestry we/wy do których dostęp odbywa się za pomocą rozkazów IN i OUT muszą być określane adresami od $00 do $3F mimo tego, że w pamięci SRAM zajmują lokacje od $20 do $5F
wionę w dalszej części rozdziału. D o indeksowania d a n y c h w t r y b a c h pośred nich są wykorzystywane rejestry R 2 6 d o R 3 1 . W trybie a d r e s o w a n i a bezpo średniego jest dostępna cała przestrzeń adresowa d a n y c h . A d r e s u j ą c dane po średnio z przemieszczeniem uzyskuje się dostęp d o 6 3 lokacji począwszy od przyjętego adresu b a z o w e g o . D o indeksowania danych w t y m trybie wyko rzystywane są rejestry Y i Z. Tryby pośredni z predekrementacją i pośredni z postinkrementacją wykorzystują rejestry X, Y, i Z .
4.7.
Tryby adresowania pamięci danych i pamięci programu Mikrokontrolery A V R dysponują b o g a t y m z e s t a w e m t r y b ó w adresowania pa mięci programu oraz danych, gwarantując
t y m s a m y m dużą
wydajność
i efektywność dostępu d o obu rodzajów pamięci. W rozdziale t y m zostaną wyjaśnione szczegóły dotyczące zasad adresowania s t o s o w a n y c h w mikro kontrolerach A V R . Umieszczony na kilku kolejnych rysunkach s y m b o l OP o z n a c z a część kodu operacji słowa rozkazu.
W dalszej części rozdziału przyjęto następujące oznaczenia: Rd - rejestr źródłowy i przeznaczenia u l o k o w a n y w obszarze Register File, Rs - rejestr źródłowy ulokowany w o b s z a r z e R e g i s t e r File, n
- 6-bitowy adres rejestru ź r ó d ł o w e g o lub d o c e l o w e g o ,
a
- 6-bitowe przesunięcie,
k
- adres względny zapisany w kodzie u z u p e ł n i e n i a d o 2
P
- 6-bitowy adres d o c e l o w e g o rejestru w e / w y .
(U2), m o ż e przybierać wartości o d - 2 0 4 8 d o 2 0 4 7 ,
4.7.1. Tryb bezpośredniego adresowania rejestrów wykorzystujący pojedynczy rejestr Operand - rejestr Rd - j e s t wskazany b e z p o ś r e d n i o w k o d z i e rozkazu po przez podanie j e g o numeru d.
Rejestry robocze
Rys. 4.8. Bezpośrednie adresowanie pojedynczego rejestru
Przykład 4.1. Inkrementacja rejestru RB
INC
RO
4.7.2. Tryb bezpośredniego adresowania rejestrów wykorzystujący dwa rejestry Rejestry robocze
OP
Rys. 4.9. Bezpośrednie adresowanie dwóch rejestrów
O p e r a n d y znajdują się w rejestrach Rs i Rd, które są w s k a z y w a n e b e z p o ś r e d n i o w kodzie r o z k a z u (s i d). Rezultat operacji jest u m i e s z c z a n y w rejestrze Rd. Przykład 4.2. Suma logiczna rejestrów RO i R1. Wynik umieszczony w RO
OR
R0,R1
4,7.3, Tryb bezpośredniego adresowania obszaru wejścia/wyjścia Rejestry we/wy
n
OP
P
Reiestry we/wy 0
63
63
Rys. 4.10. Bezpośrednie adresowanie obszaru wejścia/wyjścia
Rezultat operacji j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze w e / w y , k t ó r e g o adres jest bezpośrednio w s k a z y w a n y w k o d z i e r o z k a z u . A d r e s o p e r a n d u ( P ) zajmuje 6 bitów słowa r o z k a z o w e g o . Pole n określa adres rejestru ź r ó d ł o w e g o lub docelowego. Przykład 4.3. Przepisanie zawartości rejestru RO do portu B
OUT
PORTB,R0
4.7,4. Tryb bezpośredniego adresowania pamięci danych Pamięć danych
soo OP
Rs/Rd
16-bitowy adres ts
0
Uwaga! W AT90S2313 osiem najstarszych bitów 16-bitowego adresu ma wartość "O"
$DF
Rys. 4.11. Bezpośrednie adresowanie pamięci danych
R o z k a z wykorzystujący a d r e s o w a n i e b e z p o ś r e d n i e s k ł a d a się z d w ó c h słów. Pierwsze słowo zawiera kod operacji i określenie rejestru źródłowego lub d o c e l o w e g o (RaYRs). Szesnastobitowy adres jest zawarty w drugim słowie rozkazu. Przykład 4.4. Przepisanie zawartości komórki pamięci danych o adresie $65 do rejestru RO
LDS
R0,$65 '
4.7.5. Tryb pośredniego adresowania danych z przemieszczeniem Pamięć danych
$DF
I
163 Rejestry robocze
Rys. 4.12. Adresowanie pośrednie z przemieszczeniem
A d r e s o p e r a n d u j e s t obliczany poprzez dodanie z a w a r t o ś c i rejestrów Y lub Z s t a n o w i ą c y c h adres b a z o w y oraz przesunięcia p o d a n e g o na sześciu bitach w słowie r o z k a z u . M e c h a n i z m ten p o z w a l a na w y d a j n e przetwarzania rekor d ó w i tablic. Jest w y k o r z y s t y w a n y przez kompilatory j ę z y k ó w w y s o k i e g o p o ziomu. Przykład 4.5. Umieszczenie w rejestrze RO danej z 8-bitowej tablicy zaczynającej się od adresu $65. Pobierany jest 6. element tablicy (przemieszczenie wskazuje przesunięcie względem pierwszego elementu o indeksie 0) LDI LDD
R28,$65 ;adres bazowy tablicy danych 8-bitowych R0,Y+5 /umieszczenie szóstego bajtu tablicy ;w rejestrze RO
4.7.6. Tryb adresowania pośredniego Pamięć danych
Rys. 4.13. Adresowanie pośrednie
A d r e s operandu jest u m i e s z c z o n y w rejestrze i n d e k s o w y m X , Y i u b Z. Rejes try te pełnią w i ę c funkcję w s k a ź n i k a n a o p e r a n d . M e c h a n i z m t e n j e s t po wszechnie wykorzystywany np. w języku C. Przykład 4.6. Umieszczenie zawartości rejestru R16w pamięci SRAM LDI ST
R28,$65 Y.R16
,-adres pośredni umieszczony w rejestrze indeksowym Y .•umieszczenie zawartości rejestru R16 w pamięci .-adresowanej przez rejestr Y (w tym przypadku ;w komórce o adresie $65)
4.7.7. Tryb adresowania pośredniego danych z predekrementacją
Pamięć danych $00 15
Rejestr X, Y lub Z
$DF
Rys. 4.14. Adresowanie pośrednie z predekrementacją
W t y m t r y b i e rejestry i n d e k s o w e X , Y i Z są d e k r e m e n t o w a n e p r z e d w y k o n a n i e m o p e r a c j i . T a k i e a d r e s o w a n i e d o s k o n a l e nadaje sie d o p r z e t w a r z a n i a d ł u gich struktur danych. Przykład 4.7. Fragment pętli zapełniającej tablicę danych zawartością rejestru R16. Do wskazywania elementów tablicy wykorzystywany jest rejestr X, do którego przed wejściem do pętli powinien być wpisany odpowiedni adres (następny po ostatnim elemencie tablicy)
ST
-X,R16
/wypełnianie kolejnych elementów tablicy
...
/ewentualne inne operacje i rozkazy realizujące pętlę
4.7.8. Tryb adresowania pośredniego danych z postinkrementacją Pamięć danych 15 r-*j
0 Rejestr X, Y lub Z
1
P $DF
Rys. 4.15. Adresowanie pośrednie z postinkrementacją Tryb adresowania z postinkrementacją
jest podobny
do opisanego
wyżej.
R ó ż n i c a p o l e g a n a t y m , ż e rejestry i n d e k s o w e X , Y , i Z są i n k r e m e n t o w a n e p o w y k o n a n i u operacji. Przykład 4.8. Pobieranie do rejestru RO kolejnych elementów z obszaru pamięci danych wskazywanych przez rejestr Z
LD ...
R0,z+
/pobranie elementu z automatycznym przesunięciem /wskaźnika na kolejny /ewentualne inne operacje i rozkazy realizujące
;pętle
4.7.9. Tryb adresowania stałych z użyciem rozkazu LPM Pamięć programu $000 1
15
O
Rejestr Z
I
1 $3FF
Rys. 4.76. Adresowanie statej umieszczonej w pamięci programu z użyciem rozkazu LMP
T e n tryb adresowania służy d o obsługi struktur zawierających stałe, umiesz czanych w pamięci programu. Adres statej j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze Z. Adres słowa pamięci p r o g r a m u (0...1023) jest w y b i e r a n y p r z e z piętnaście najstarszych bitów rejestru. Bit najmłodszy decyduje o t y m , c z y odczytywa ny jest młodszy ( L S B = 0 ) , czy starszy ( L S B = 1 ) bajt s ł o w a p r o g r a m u . Przykład 4.9. Pobranie do rejestru RO elementu tablicy umieszczonej w pamięci programu LDi
R30, (TAB<<1)
LDI LPM
R31.0
TAB:
. DB
,-umieszczenie w młodszej części rejestru Z adresu ;elementu tablicy przesuniętego o jedna, pozycje ;w lewo, by mógł być wykorzystany przez rozkaz LPM ,-pobranie do rejestru RO pierwszego elementu ;tabłicy TAB. Po wykonaniu rozkazu RO będzie miał ;wartość $55
$55
4.7.10. Tryb adresowania pośredniego pamięci programu (IJMP, ICALL) T r y b a d r e s o w a n i a p o ś r e d n i e g o p a m i ę c i p r o g r a m u j e s t w y k o r z y s t y w a n y do realizacji skoków i w y w o ł a ń p o d p r o g r a m ó w . P o w y k o n a n i u r o z k a z u IJMP lub ICALL p r o g r a m j e s t k o n t y n u o w a n y od adresu u m i e s z c z o n e g o w rejest rze Z.
Pamięć programu $000 15
0 Rejestr Z
1
-
S3FF
Rys. 4.17. Adresowanie pośrednie pamięci programu wykorzystywane przez rozkazy IJMP iCALL Przykład 4.10. Przeniesienie wykonania programu do adresu opatrzonego etykietą „dalej"
LDI LDI IJMP
LO:
R30,DALEJ R31.0 ;skok do rozkazu z etykieta DALEJ
DALEJ:
4.7.11. Tryb adresowania względnego pamięci programu (RJMP i RCALL)
Pamięć programu $000 15 PC
OP $3FF
Rys. 4.18. Adresowanie względne pamięci programu wykorzystywane przez rozkazy RJMP i RCALL
Adresowanie względne pamięci p r o g r a m u
u m o ż l i w i a realizację
skoków
względnych. Przeniesienie programu następuje d o adresu o b l i c z a n e g o formu łą PC=PC+k+l.
Parametr k jest zapisany w k o d z i e uzupełnienia d o 2 (U2),
m o ż e przybierać wartości od - 2 0 4 8 d o 2 0 4 7 . S k o k m o ż e b y ć w i ę c wykona ny zarówno do przodu j a k i d o tyłu w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o stanu licznika pro gramu.
N a liście r o z k a z ó w mikrokontrolerów A V R w y s t ę p u j e skok b e z w a r u n k o w y JMP. N i e został on z a i m p l e m e n t o w a n y w mik rokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 .
Przykład 4.11. Przeniesienie wykonania programu przy wykorzystaniu skoku względnego
4.8.
BLIŻEJ; RJMP
DALEJ
,-skok względny do adresu opatrzonego /etykietą .DALEJ"
DALEJ:
BLIiEJ
;skok względny do adresu opatrzonego ,-etykietą .BLIŻEJ'
RJKP
Przebiegi czasowe podczas dostępu do pamięci i wykonywania rozkazów Mikrokontrolery A V R j a k o układy s y n c h r o n i c z n e
wymagają
taktowania
przebiegiem zegarowym. Odpowiedni j e d n o f a z o w y p r z e b i e g zegarowy jest wytwarzany przez wewnętrzny oscylator, którego c z ę s t o t l i w o ś ć pracy jest ustalana zewnętrznym rezonatorem k w a r c o w y m d o ł ą c z a n y m d o wyprowa dzeń X T A L 1 i X T A L 2 . Częstotliwość oscylatora nie j e s t d z i e l o n a tak, jak to m a miejsce w przypadku mikrokontrolerów rodziny 8 0 5 1 , ale czy nie jest wewnętrznie powielana? Wiele wskazuje na to, że układ t i m i n g u zawiera w sobie pętlę P L L lub j a k i ś inny układ powielania częstotliwości podstawo w e j . Świadczą o tym d o ś ć charakterystyczne przesunięcia c z a s o w e niektó rych sygnałów sterujących i w y s o k a szybkość działania mikrokontrolera. Je dyną wątpliwość może budzić deklarowana w pełni statyczna b u d o w a rdze nia. W oficjalnych danych katalogowych u d o s t ę p n i a n y c h p r z e z Atmela nie ma jednak ani słowa na ten temat. Z punktu widzenia u ż y t k o w n i k a nie jest to w sumie istotne, jeśli tylko spełnione są parametry p o d a w a n e w dokumenta cji układu.
Tl
T2
a
Zegar systemowy
T4
T3
r
Pobranie pierwszej instrukcji Wykonanie pierwszej Pobranie drugiej Wykonanie drugiej Pobranie trzeciej Wykonanie trzeciej Pobranie czwartej
instrukcji instrukcji instrukcji instrukcji instrukcji instrukcji
Rys. 4.19. Zasada równoległego pobierania i wykonywania rozkazów
Zegar systemowy Carkowity czas wykonywania rozkazu Pobranie operandów Wykonanie operacji przez ALU Wpis wyników do rejestrów
Rys. 4.20. Timing operacji wykonywanej w jednym cyklu zegarowym
N a r y s u n k u 4 . 1 9 przedstawiono zasadę p o t o k o w e g o przetwarzania rozkazów, zgodnie z którą pracują mikrokontrolery A V R . K a ż d y kolejny rozkaz jest p o bierany w t y m s a m y m czasie, kiedy w y k o n y w a n y jest poprzedni. Dzięki temu m e c h a n i z m o w i wydajność mikrokontrolerów A V R w y n o s i 1 M I R S / M H z . T i m i n g operacji w y k o n y w a n e j w j e d n y m cyklu z e g a r o w y m , wykorzystującej zestaw
rejestrów
przedstawiono
na
rysunku
4.20.
Dane
są
pobierane
z d w ó c h rejestrów, a p o w y k o n a n i u operacji jej rezultat j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze w y n i k o w y m . N i e c o inaczej wygląda t i m i n g dostępu d o w e w n ę t r z n e j pamięci
SRAM.
W t y m p r z y p a d k u d o w y k o n a n i a rozkazu n i e z b ę d n e są d w a c y k l e z e g a r o w e ( r y s u n e k 4.21).
Zegar systemowy
»
T1
j
T2
;
T3
\
t
\
>,
\
i
Adres Dane
i
Adres poprzedni IY Adres aktualny!
"
h •> i
iii*< r
WR
i
! I— i
Dane RD
\
(
!
S
ijj i\i
i
!\
U i
,\ \
i
Rys. 4.21. Cykle dostępu do wewnętrznej pamięci SRAM
T4
>
4.9.
Przestrzeń we/wy Wszystkie układy peryferyjne mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 są umiejscowio ne w obszarze we/wy pamięci S R A M . Lokacje te są d o s t ę p n e p o p r z e z rozka zy IN i OUT przekazujące dane p o m i ę d z y rejestrami o g ó l n e g o przeznaczenia, a obszarem we/wy. Rejestry należące d o obszaru od $ 0 0 d o $ 1 F charaktery zują się dostępem bitowym. Poszczególne ich bity mogą b y ć sprawdzane przy wykorzystaniu rozkazów SBIS i SBIC i w zależności o d i c h stanu prze nosić w y k o n y w a n i e programu w inne miejsce.
Rejestry w e / w y d o których dostęp o d b y w a się z a p o m o c ą roz kazów IN i OUT muszą b y ć określane adresami od $ 0 0 d o S3F, chociaż w pamięci S R A M zajmują lokacje od $ 2 0 d o $5F. Jeśli rejestry w e / w y są adresowane j a k o p a m i ę ć S R A M należy do adresu dodać wartość $ 2 0 .
Ul
W książce adresy rejestrów w e / w y p o d a w a n e j a k o adresy pa-
|Mn
mięci S R A M są ujmowane w nawiasy.
W celu zachowania kompatybilności p r o g r a m u z n o w y m i w e r s j a m i mikro kontrolerów, bity zarezerwowane p o w i n n y m i e ć wartość zero. Zarezerwowa nych adresów przestrzeni we/wy nie w o l n o u ż y w a ć w o g ó l e . Niektóre znaczniki (flags - w dalszej części książki będą w y m i e n n i e nazywa ne flagami) są z e r o w a n e poprzez wpisanie d o nich logicznej „ I " . Rozkazy CBI i SBI działają na wszystkich bitach rejestrów w e / w y . M o g ą być jednak wykorzystywane tylko rejestry o adresach od 0 0 d o $ 1 F . W tablicy 4.2 zesta w i o n o rejestry specjalne związane z o b s z a r e m w e / w y .
Niektóre wskaźniki są z e r o w a n e p o p r z e z w p i s a n i e d o nich logicznej „ 1 " .
Tab. 4.2. Rejestry przestrzeni we/wy mikrokontrolera AT90S2313 Adres
Nazwa
S3F(S5F)
SREG
Rejestr statusu
$3D($5D)
SPL
Wskaźnik stosu - rejestr mniej znaczący (w AT90S2313 występuje tylko SPL)
S3B(S5B)
GIMSK
Rejestr maskowania przerwań ogólnych
$3A($5A)
GIFR
Rejestr wskaźników przerwań ogólnych
S39($59)
TIMSK
Rejestr maskowania przerwań timera/licznika
$38($58)
TIFR
Rejestr wskaźników przerwań timera/licznika
S35(S55)
MCUCR
Rejestr sterowania MCU
S33(S53)
TCCRO
Rejestr sterujący Timera/LicznikaO
$32 ($52)
TCNTO
Timer/LicznikO (8-bitowy)
$2F{$4F)
TCCR1A
Rejestr sterujący A Timera/Licznikal
$2E($4E)
TCCR1B
Rejestr sterujący B Timera/Ucznikal
$2D($4D)
TCNT1H
Timer/Licznikl - starszy bajt
Funkcja
$2C(S4C)
TCNT1L
Timer/Licznikl - młodszy bajt
$2B(54B)
0CR1AH
Rejestr porównania - starszy bajt
$2A(S4A)
OCR1AL
Rejestr porównania - młodszy bajt
$25(345)
ICR1H
Rejestr przechwytywania Timera/Licznikal - starszy bajt
$24(S44)
ICR1L
Rejestr przechwytywania Timera/Licznikal - młodszy bajt
$21(541)
WDTCR
Rejestr sterujący watchdoga
$1E($3E)
EEAR
Rejestr adresowy pamięci EEPROM
$10(53D)
EEDR
Rejestr danych pamięci EEPROM
$1C(S3C)
EECR
Rejestr sterujący pamięci EEPROM
$18(538)
PORTB
Rejestr danych portu B
$17($37)
DDRB
Rejestr kierunku portu B
$16($36)
PINB
Rejestr linii wejściowych portu B
$12 ($32)
PORTD
Rejestr danych portu D
$11 ($31)
DDRD
Rejestr kierunku portu D
$10 ($30)
PINO
Rejestr linii wejściowych portu D
$0C($2C)
UDR
Rejestr danych UART-a
$0B($2B)
USR
Rejestr statusu UART-a
$OA($2A)
UCR
Rejestr sterujący UART-a
$09($29)
UBRR
Rejestr szybkości transmisji UART-a
$08{$28)
ACSR
Rejestr sterujący i statusu komparatora analogowego
4.9.1.
Funkcje bitów w rejestrach funkcyjnych
SREG
[Status Register) - rejestr statusu - $3F Bit %3f (S5F1 Odczyt/Zapis
(
7 i RW
e
5
4
T
s
R/W
H R/W
R/W
0
0
0
Wartość początkowa o
B 7 - 1 (Global tnterrupt
Enable):
1
0 c
R/W
2 N R/W
R/W
R/W
0
0
0
0
3
SREG
bit globalnego z e z w o l e n i a n a przerwania.
Bit ten musi być ustawiony ( „ i " ) w celu włączenia wszystkich przerwau. Jeś li jest wyzerowany, to niezależnie od ustawienia p o s z c z e g ó l n y c h bitów ze zwoleń żadne z przerwań nie będzie p r z y j m o w a n e d o o b s ł u g i . Indywidualne przerwania są kontrolowane przez wydzielone rejestry. Bit I j e s t zerowany sprzętowo w momencie przyjęcia obsługi przerwania i u s t a w i a n y w chwili zakończenia obsługi przerwania, p o d c z a s w y k o n a n i a r o z k a z u R E T I . Bit ten j e s t dostępny programowo do odczytu i zapisu. B 6 - T (Copy Storage);
bit z a c h o w a n i a kopii.
Rozkazy kopiowania bitów BLD (Bit LoaD) i BST (Bit STore)
wykorzystują
bit T j a k o źródło i przeznaczenie operacji b i t o w y c h . D a n y bit rejestru robo czego może być kopiowany do T r o z k a z e m BST i o d w r o t n i e - bit Tmoze być kopiowany d o rejestru roboczego r o z k a z e m BLD. B 5 - H (Half-Carry
Fłag):
wskaźnik przeniesienia p o ł ó w k o w e g o .
Wskaźnik H jest to bit przeniesienia p o ł ó w k o w e g o w n i e k t ó r y c h operacjach arytmetycznych. Jego ustawienie następuje w m o m e n c i e przeniesienia zjednej połówki bajtu do drugiej. Szczegóły w liście r o z k a z ó w . W s k a ź n i k Hjest przydamy podczas w y k o n y w a n i a arytmetyki na liczbach B C D . Przykład 4.12. Ustawienie flagi H podczas wystąpienia przeniesienia z młodszego pólbajtu na starszy LDI LDI ADD ADD
DAWA1.S0F DANA2,$01 D.4NA1, DANA2 DANA1,DANA2
H=0 DANA1=$10, H=l
(przeniesienie połówkowe)
B 4 - S (Sign Bit): bit z n a k u , S = N © V Bit S jest zawsze wyliczany przez funkcję E x - O R p o m i ę d z y bitami N (wskaźnik wartości ujemnej) i V (przepełnienie u z u p e ł n i e n i a d o dwóch). Szczegóły w liście rozkazów.
B 3 - V (Two's
Complement
Overflow
Flag)', w s k a ź n i k p r z e p e ł n i e n i a u z u
pełnienia d o d w ó c h . W s k a ź n i k V w s p o m a g a w y k o n y w a n i e operacji n a liczbach w k o d z i e uzupeł nień d o d w ó c h ( U 2 ) . Jest ustawiany w m o m e n c i e p r z e k r o c z e n i a d o p u s z c z a l nej wartości ujemnej w rejestrze. Przykład 4.13. Ustawienie flagi V po przekroczenia wartości-128 LDI DEC DEC
w rejestrze R16
R16, -127 ;V=0 R16 ;R16=-128, V=0 R16 ;R16 — 129, ale nie może przyjąć takiej wartości, ;wiec V=l
B 2 - N (Negotive
Fłag):
wskaźnik wartości ujemnej.
W s k a ź n i k N j e s t ustawiany, z a w s z e g d y w y n i k operacji arytmetycznej przyj m u j e wartość ujemną. Z n a k liczby zapisanej w k o d z i e U 2 j e s t zapisany n a najstarszym bicie, tak więc w s k a ź n i k N z a w s z e b ę d z i e kopią tego bitu. N i e dotyczy to sytuacji, w których zostanie on w s p o s ó b j a w n y z m i e n i o n y . B I - Z (Zero Flag):
w s k a ź n i k zera.
W s k a ź n i k Z j e s t ustawiany w t e d y , gdy w w y n i k u w y k o n a n i a operacji aryt metycznej lub logicznej w y n i k j e s t r ó w n y 0. BO - C (Carry
Fłag):
w s k a ź n i k przeniesienia.
W s k a ź n i k C sygnalizuje przeniesienie p o d c z a s operacji a r y t m e t y c z n y c h .
SPL
{Stack Pointer) - wskaźnik stosu - $3D 6it 7 S3D ($50) | SP7 R/W Odczyt/Zapis Wartość początkowa 0
l
6 SP6 R/W 0
!1
s SPS R/W 0
|,
4 SP4 R/W 0
1
3 2 SP3 11 SP2 R/W R/W 0
0
1,
1 SP1 R/W 0
|,
0 SPO R/W
| SPL
0
Jest t o 8-bitowy rejestr pełniący funkcję w s k a ź n i k a stosu. Z a j e g o p o m o c ą m o ż n a z a a d r e s o w a ć 128 bajtów p a m i ę c i S R A M o adresach od $ 6 0 d o $ D F . Programista powinien zapewnić odpowiednią wielkość pamięci przeznaczo nej na stos. Z a l e ż y ona od liczby zagnieżdżeń p o d p r o g r a m ó w i a r g u m e n t ó w p r z e k a z y w a n y c h przez stos (co jest często p r a k t y k o w a n e p r z e z k o m p i l a t o r y j ę z y k ó w w y s o k i e g o p o z i o m u ) . T r z e b a także p a m i ę t a ć , że pojawiające
się
a s y n c h r o n i c z n i e przerwania r ó w n i e ż wykorzystują stos. W s k a ź n i k stosu p o winien b y ć z a w s z e ustawiany na początku p r o g r a m u , w p r z e c i w n y m przy p a d k u n i e u c h r o n n i e dojdzie d o b ł ę d n e g o działania m i k r o k o n t r o l e r a lub cał k o w i t e g o z a w i e s z e n i a p r o g r a m u . S P L wskazuje na aktualnie z a p i s y w a n y ad res stosu. P o o d ł o ż e n i u danej na stosie r o z k a z e m PUSH, zawartość w s k a ź n i k a
S P L zostaje zmniejszona o 1. W p r z y p a d k u o d k ł a d a n i a adresu powrotu dla rozkazów wywołań p o d p r o g r a m ó w i procedur obsługi p r z e r w a ń zawartość rejestru S P L jest zmniejszana o 2. Po zdjęciu danej ze stosu r o z k a z e m POP zawartość rejestru S P L jest zwiększana o 1, a p o w y k o n a n i u p o w r o t u z pod programu (RET) lub obsługi przerwania (RETI) j e s t z w i ę k s z a n a o 2 . W „większych" odmianach mikrokontrolerów A V R w s k a ź n i k stosu jest re jestrem l ć - b i t o w y m , z ł o ż o n y m z d w ó c h rejestrów 8-bitowych: S P H i SPL.
4.10. Zerowanie i wektory przerwań Jednym z podstawowych zadań mikrokontrolera j e s t s t e r o w a n i e różnymi urządzeniami peryferyjnymi. Najczęściej - m o ż n a p o w i e d z i e ć , ż e prawie za wsze - pracują one asynchronicznie w stosunku d o p r o g r a m u realizowanego przez C P U . Mikrokontroler nie potrafi w d o s ł o w n y m z n a c z e n i u obsłużyć wszystkich zdarzeń j e d n o c z e ś n i e , chociaż o b s e r w a t o r przyglądający się jego pracy z zewnątrz może mieć takie wrażenie. Jedną z m e t o d „ p a n o w a n i a " nad systemem jest np. sekwencyjne przeglądanie stanu p o s z c z e g ó l n y c h urządzeń i w razie wystąpienia konieczności j e g o obsłużenia w y k o n a n i e odpowiedniej procedury. Takie rozwiązanie powoduje j e d n a k b e z p r o d u k t y w n e marnowanie czasu przez ciągle sprawdzanie urządzeń, k t ó r e w d a n y m m o m e n c i e nie wy magają obsługi. Sytuacja staje się dramatyczna, gdy urządzenia są uszerego wane według określonych priorytetów. A b y b y ł o m o ż l i w e zapewnienie wa runku obsługi priorytetowej należałoby w ó w c z a s b a r d z o r o z b u d o w a ć pro gram. Rozwiązaniem powyższych p r o b l e m ó w j e s t w y k o r z y s t a n i e systemu przerwań. Program mikrokontrolera w takim p r z y p a d k u s k ł a d a się z pętli, w której
wykonuje
zadania wynikające
z wymagań
konkretnej
aplikacji.
W chwili, gdy dane urządzenie peryferyjne w y m a g a o b s ł u g i , z g ł a s z a ten fakt d o mikrokontrolera poprzez przerwanie. W efekcie następuje
zawieszenie
wykonywania aktualnej operacji i przejście d o p r o c e d u r y obsługi tego prze rwania. Jeśli teraz nastąpi żądanie od innego urządzenia, t o gdy m a ono wyż szy priorytet od bieżącego może nastąpić kolejne z a w i e s z e n i e wykonywanej operacji i przejście d o obsługi przerwania o w y ż s z y m priorytecie. Jeśli prio rytet drugiego urządzenia jest niższy, to musi o n o c z e k a ć d o m o m e n t u zakoń czenia obsługi urządzenia o w y ż s z y m priorytecie. S k o k d o p r o c e d u r obsługi odbywa się zawsze ze śladem (adres powrotu o d k ł a d a n y na stosie). Po zakoń czeniu działań sterowanie jest przekazywane d o miejsca, w k t ó r y m wystąpiło żądanie obsługi. W ten sposób uzyskuje się wrażenie j e d n o c z e s n e g o , nieza kłóconego funkcjonowania wielu asynchronicznych urządzeń.
Tab. 4.3. Wektory obsługi przerwań Numer wektora
Adres
Źródło
Opis
1
$000
RESET
Zewnętrzne wejście zerujące, sygnału power-on reset i watchdoga
2
$001
INTO
Zewnętrzne przerwanie INTO
3
$002
INT1
Zewnętrzne przerwanie INT1
4
$003
TC1 CAPT
Przerwanie od TC1 - wystąpiło przechwycenie
5
$004
TC1 COMP
Przerwanie od TC1 - wykryto równość
6
$005
TC1 OVF
Przerwanie od TC1 - przepełnienie Timera/Licznikal
7
$006
TCO OVF
Przerwanie od TCO - przepełnienie Timera/LicznikaO
8
$007
UART RX
Przerwanie od układu UART - odebrano znak
9
$008
UART UDRE
Przerwanie od uktadu UART - rejestr nadajnika pusty
10
$009
UARTTX
Przerwanie od układu UART - wysiano znak
11
$00A
ANA_COMP
Przerwanie od komparatora analogowego
, J
W praktyce najczęściej nie j e s t tak „ r ó ż o w o " j a k p o d a n o w opisie. Pisząc p r o g r a m trzeba na ogół dbać o to, aby procedury obsługi p r z e r w a ń były bar d z o starannie o p t y m a l i z o w a n e p o d w z g l ę d e m c z a s o w y m . W s z y s t k i e urządzenia o b s ł u g i w a n e przez s y s t e m p r z e r w a ń mają przydzielone t z w . w e k t o r y p r z e r w a ń , czyli ściśle określone adresy pamięci p r o g r a m u , p o d którymi są u m i e s z c z a n e p r o c e d u r y obsługi. D o k ł a d n i e j p o d a d r e s e m t y m m u si się z a c z y n a ć taka procedura, najczęściej znajduje się t a m j e d e n r o z k a z s k o ku d o i n n e g o adresu pamięci p r o g r a m u , gdzie znajdują się dalsze instrukcje. Specjalny
wektor
przeznaczono
AT90S2313 przewidziano
dla
zerowania.
W mikrokontrolerze
11 r ó ż n y c h źródeł p r z e r w a ń . Są o n e
opisane
w tablicy 4.3. W s z y s t k i e przerwania mogą b y ć i n d y w i d u a l n i e o d b l o k o w y w a n e lub b l o k o w a n e poprzez ustawienie („1") lub z e r o w a n i e („0") o d p o w i e d n i e g o bitu z e z w o l e n i a znajdującego się w p r z y d z i e l o n y m d o d a n e g o urządze nia rejestrze sterującym. M o ż n a także włączyć l u b wyłączyć cały s y s t e m przerwań ustawiając lub zerując bit I w rejestrze statusu S R E G . T y p o w y fragment inicjujący programu przedstawiono w poniższym przykładzie. Przykład 4.14. Typowy fragment programu inicjujący pracę mikrokontrolera $000 $001 $002 $003 $004 $005 $006 $007 $008 $009 $00A $00B $00C $00D
RJMP RJMP RJMP RJMP RJMP RJMP RJMP RJMP RJMP RJMP RJMP MAIN:
RESET ,-uchwyt dla resetu EXT_INT0 ,-uchwyt dla INTO EXT_INT1 ,-uchwyt dla INT1 TIM_CAPT1 ,-uchwyt dla przechwycenia Timeral TIM_C0MP1 juchwyt dla równości Timeral TIM_OVFl ;uchwyt dla przepełnienia Timeral TIM_OVF0 ;uchwyt dla przepełnienia TimeraO UART_RXC ,-uchwyt dla odebranego znafcu przez UART UART_DRE ,-uchwyt dla pustego nadajnika UART-a UART_TXC ;uchwyt dla wysłanego znaku przez UART ANA„COMP ;uchwyt dla komparatora analogowego LDI R16 , LOW (RAMEND) ,• start programu głównego OUT SPL,R16 ;ustawienie wskaźnika stosu
4.10.1. Źródła sygnału zerującego W mikrokontrolerze AT90S2313 przewidziano trzy źródła sygnału zerowania: - Power-on
Reset - mikrokontroler jest z e r o w a n y , g d y n a p i ę c i e zasilające
spadnie poniżej wartości progowej V P O T ( r y
s u
°
e k
4
-
2 3
)-
- External Reset - mikrokontroler j e s t zerowany, g d y na wejściu R E S E T wy stąpi niski stan przez c o najmniej 50 ns. - Watchdog Reset - mikrokontroler jest zerowany, gdy licznik watchdog nie zostanie w porę wyzerowany (w sytuacji g d y w a t c h d o g j e s t uaktywniony). Podczas zerowania mikrokontrolera wszystkie rejestry w e / w y są ustawiane zgodnie z przyjętymi dla nich stanami p o c z ą t k o w y m i . L i c z n i k programu jest zerowany, tak więc pierwszy rozkaz jest w y k o n a n y spod a d r e s u $000. Jeśli planowane jest wykorzystywanie przerwań, m u s i tu b y ć u m i e s z c z o n y skok RJMP d o adresu, pod którym znajdują się instrukcje inicjujące pozostałe ele menty systemu. Jeśli nie jest p r z e w i d y w a n e w y k o r z y s t y w a n i e przerwań ko lejne adresy pamięci programu odpowiadające w e k t o r o m p r z e r w a ń nie będą potrzebne. W takim przypadku program m o ż e być l i n i o w o k o n t y n u o w a n y od adresu $000. Na rysunku 4.22 przedstawiono s c h e m a t układu sprzętowego zerowania, natomiast w tablicy 4.4 zestawiono p a r a m e t r y e l e k t r y c z n e i cza sowe układu zerowania. Użytkownik może wybrać odpowiedni czas startu w zależności o d typowego czasu wzbudzenia oscylatora. Liczbę cykli oscylatora w a t c h d o g a powodującą przekroczenie limitu czasu (time-outu) p o d a n o w tablicy 4.5. N a l e ż y pamiętać, że częstotliwość impulsów zliczanych przez w a t c h d o g j e s t zależna od napięcia.
vcc
j
Moduł Power-On Reset
POR
[jl00...500k RESET
Generator sygnału zerującego
3
Watchdog FSTRT
Wbudowany oscylator RC
14-stopniowy licznik dwójkowy
TT Rys. 4.22. Schemat układu zerowania zastosowanego w mikrokontrolerach AVR
Taft.
4.4. Parametry elektryczne i czasowe układu zerującego
Symbol VPOI
Min.
Parametr
typ.
Napięcie progowe wyzwalania układu zerującego po włączeniu zasilania (napięcie narasta)
1.0
1.4
Napięcie progowe wyzwalania układu zerującego po wyłączeniu zasilania (napięcie opada)
0,4
0,6
Maks.
Jednostki' V
1,8
V
0,8
Napięcie progowe na wejściu R E S E T
ITOUT
Opóźnienie od wyzwolenia do końca zerowania F S T R T nie zaprogramowany
11
16
21
ms
trouT
Opóźnienie od wyzwolenia do końca zerowania F S T R T zaprogramowany
0,25
0,28
0,31
ms
S
0,85 V
V
VR T
C C
Uwagal Sygnat Power-on Reset nie będzie generowany dopóki napięcie zasilające spadnie poniżej Vpox-
Tab. 4.5. Liczba cykli oscylatora watcbdoga ;•
liczba cykli WDT
Bit konfigurujący FSTRT
Time-out dla Vcc=5V
zaprogramowany
0,28 ms
256
nie zaprogramowany
16,0 ms
16 k
|
Zerowanie automatyczne Power-on Reset W układzie z e r o w a n i a występuje kilka b l o k ó w o d p o w i e d z i a l n y c h za g e n e r o wanie
sygnału
zerującego
w różnych
sytuacjach.
Układ
Power-on
Reset
( P O R ) w y t w a r z a sygnał zerowania w m o m e n c i e załączenia zasilania. Jak wi dać na r y s u n k u 4.22, w układzie zerującym znajduje się w e w n ę t r z n y licznik taktowany
z oscylatora
watchdoga. Zapobiega
on rozpoczęciu
pracy
przez
m i k r o k o n t r o l e r przed osiągnięciem przez napięcie zasilające wartości progo wej V p o x (rysunek 4.23).
vcc
RESET i i i
TIME-OUT
'r
t
TOUT
i
• i i i
INTERNAL RESET Rys. 4.23. Generowanie wewnętrznego sygnału zerującego po włączeniu napięcia zasilają cego, gdy wejście RESET jest dołączone do VCC
vcc
RESET
ITOUT-
TIME-OUT
Wewnętrzny sygnał zerujący
Rys. 4.24 Generowanie wewnętrznego sygnału zerującego po włączeniu napięcia zasilają cego, gdy linia RESET jest sterowana zewnętrznie
Użytkownik ma możliwość zdecydowania j a k s z y b k o p o w i n i e n wystartować mikrokontroler po włączeniu zasilania. Czyni to przez o d p o w i e d n i e zapro gramowanie bitu konfigurującego ifuse bit) F S T R F w p a m i ę c i Flash. Jego za programowanie jest wskazane, g d y generator taktujący w s p ó ł p r a c u j e z rezo natorem k w a r c o w y m lub g d y inne źródło przebiegu z e g a r o w e g o gwarantuje odpowiednio szybkie wzbudzenie p o włączeniu zasilania. Jeśli „ w b u d o w a n e " opóźnienie startu jest wystarczające, wejście R E S E T m o ż e b y ć podłączone bezpośrednio lub poprzez rezystor podciągający d o V<x- N i s k i stan logiczny na wejściu R E S E T powinien b y ć u t r z y m a n y p r z e z c z a s , w k t ó r y m napięcie zasilające osiągnie stan ustalony (rysunek 4.24). W p r a k t y c e b y w a z tym różnie. Z tego względu p o w s z e c h n e jest s t o s o w a n i e s p e c j a l i z o w a n y c h ukła d ó w generujących sygnał zerowania w sposób p r a w i d ł o w y .
vcc
RESET \
VRST
-jf-
'TOUT
TIME-OUT
Wewnętrzny sygnał zerujący 4 25
wanie
: ^§g
mi
*rokontrolera
za pomocą zewnętrznego sygnału podawanego na
Zerowanie zewnętrzne Z e w n ę t r z n e zerowanie jest g e n e r o w a n e przez p o d a n i e sygnału niskiego na wejście R E S E T . P o w i n n o b y ć u t r z y m a n e w t y m stanie przez czas nie krótszy niż 5 0 ns n a w e t , g d y zegar s y s t e m o w y nie c h o d z i . K r ó t s z e i m p u l s y nie g w a rantują p r a w i d ł o w e g o zerowania. W y k r y c i e stanu poniżej wartości p r o g o wej V R S T p o w o d u j e w y g e n e r o w a n i e w e w n ę t r z n e g o sygnału z e r o w a n i a ( r y s u n e k 4.25). P o n o w n e przekroczenie tego p r o g u na narastającym
zboczu
sygnału R E S E T inicjuje pracę timera o p ó ź n i e n i a startu. Po przekroczeniu li mitu czasu ty/ouT mikrokontroler zostaje w y z e r o w a n y i r o z p o c z y n a pracę od początku.
Zerowanie wywołane przez watchdoga P r z e k r o c z e n i e limitu czasu określonego p r z e z w a t c h d o g p o w o d u j e w y g e n e r o w a n i e krótkiego impulsu zerującego, trwającego j e d e n cykl oscylatora X T A L ( r y s u n e k 4.26). Jednocześnie z narastającym z b o c z e m tego impulsu pojawia się w e w n ę t r z n y sygnał zerowania. N a opadającym zboczu inicjowany jest tim e r o p ó ź n i e n i a startu. P o przekroczeniu przez n i e g o time-out'u
tjoUT m i k r o
kontroler zostaje w y z e r o w a n y i r o z p o c z y n a pracę o d początku.
vcc
RESET
1 cykl zegarowy Wyjście zerujące watchdoga 'TOUT-
Ucznik czasu trwania sygnału zerującego Wewnętrzny sygnał zerujący
Rys. 4.26. Sygnat zerowania od watchdoga
4.10.2. Uchwyty przerwań Mikrokontroler A T 9 0 S 2 3 1 3 m a d w a 8-bitowe rejestry w y k o r z y s t y w a n e przez system p r z e r w a ń . Są to: G I M S K (General
tnterrupt
(Timer/Counter
P o wystąpieniu p r z e r w a n i a bit glo-
Interrupt
Mask Register).
Mask Register)
i TIMSK
balnego zezwolenia na przerwania j e s t z e r o w a n y , w w y n i k u c z e g o wszystkie przerwania zostają automatycznie zablokowane. Jeśli u ż y t k o w n i k o w i zależy, aby w trakcie obsługi tego przerwania było m o ż l i w e z g ł a s z a n i e innych (o wyższym priorytecie), musi ręcznie ustawić bit I. Jeśli tego nie zrobi, wszyst kie przerwania, które ewentualnie nadejdą w m i ę d z y c z a s i e , zostaną ustawio ne w kolejce według priorytetów obsługi.
U|GA
Niektóre flagi przerwań są z e r o w a n e p o p r z e z w p i s y w a n i e lo gicznej „ 1 " n a pozycję z e r o w a n e g o bitu.
Wyjście z procedury obsługi każdego przerwania realizuje r o z k a z R E T I , któ ry przywraca stan bitu I (ustawia g o na „1"). Z g ł o s z e n i e p r z e r w a n i a powodu j e ustawienie odpowiedniej dla niego flagi. W p r z y p a d k u , g d y zgłoszenie przerwania nastąpi w chwili, gdy bit I jest w y z e r o w a n y , p r z e r w a n i e nie zosta nie obsłużone. Jeśli teraz flaga zgłoszonego przerwania z o s t a n i e wyzerowana (bez wchodzenia d o procedury obsługi), t o p o n o w n e jej ustawienie będzie możliwe dopiero w m o m e n c i e nadejścia następnego żądania o b s ł u g i . W ten sposób j e d n o zgłoszenie m o ż e zostać utracone. T r z e b a j e d n a k
pamiętać
o tym, że nieco inaczej wygląda obsługa przerwań z g ł a s z a n y c h poziomem, kiedy to żądanie obsługi pozostaje w a ż n e przez cały c z a s u t r z y m y w a n i a się niskiego poziomu na wejściu INTx. Flaga d a n e g o p r z e r w a n i a j e s t automa tycznie zerowana, gdy d o licznika programu zostanie w p i s a n y (automatycz nie) adres skoku odpowiadający temu przerwaniu.
.
Przerwanie zewnętrzne zgłaszane p o z i o m e m nie m a przypisa-
JGA
^
^
a s i
1
1
P ^ ™
3 1 1
3
* - Żądanie p r z e r w a n i a pozostaje
aktywne
tak długo, j a k długo występuje fizycznie s y g n a ł p r z e r w a n i a .
Niektóre flagi przerwań są zerowane poprzez w p i s y w a n i e logicznej „ 1 " na pozycję zerowanego bitu. Jeśli wystąpi zgłoszenie p r z e r w a n i a , g d y odpowia dający mu bit zezwolenia j e s t w y z e r o w a n y , flaga p r z e r w a n i a zostanie usta wiona i zapamiętana do czasu p o n o w n e g o o d b l o k o w a n i a p r z e r w a n i a lub ręcznego jej wyzerowania. W sytuacji, gdy bit g l o b a l n e g o z e z w o l e n i a na przerwania jest wyzerowany i następują kolejne zgłoszenia p r z e r w a ń , odpo wiednie flagi zostają ustawione i zapamiętane. Po ustawieniu bitu 1 wszystkie przerwania zostają obsługiwane kolejno według priorytetów.
Rejestr statusu nie jest automatycznie z a p i s y w a n y na stosie p o wejściu d o procedury obsługi p r z e r w a n i a i a u t o m a t y c z n i e od t w a r z a n y p o wyjściu z niej. Jeśli c e l o w e jest j e g o z a c h o w a n i e , m u s i o t o zadbać programista.
GIMSK
{General Interrupt Mask Register) - rejestr ogólnego maskowania przerwań - $3B Bit S38(S5B) I INT1 OJciyi/Zapis R/W Wartość początkowa o
|
B 7 - I N T 1 (External
7 INTO R/W 0
6 |
Interrupt
5 )
- . R 0
4 0
Reguest
3 | R
-
2 |
R 0
1 Enabłe):
R o
1 |
f
| l
o
0 R o
| GIMSK
zezwolenie na obsługę
przerwania zewnętrznego INT1. Jeśli bit I N T 1 j e s t u s t a w i o n y ( „ 1 " ) i bit I ( S R E G ) j e s t u s t a w i o n y ( „ 1 " ) , m o ż l i w a jest o b s ł u g a p r z e r w a ń g e n e r o w a n y c h p r z e z u r z ą d z e n i a
zewnę
trzne, a s y g n a l i z o w a n y c h p o p r z e z wejście I N T 1 . B i t y I S C 1 1 i 1SC10 rejest ru M C U C R określają n a j a k i rodzaj s y g n a ł u na w e j ś c i u I N T 1 p o w i n i e n r e a g o w a ć u k ł a d u p r z e r w a ń ( z b o c z e narastające, o p a d a j ą c e lub p o z i o m ) . A k t y w n y stan k o ń c ó w k i I N T 1 powoduje żądanie obsługi przerwania nawet, gdy jest o n a skonfigurowana j a k o wyjście. O b s ł u g a p r z e r w a n i a I N T 1 r o z p o czyna się od adresu $ 0 0 2 . B 6 - INTO (External
Interrupt
Reąuest
0 Enable):
zezwolenie na obsługę
p r z e r w a n i a z e w n ę t r z n e g o INTO. Jeśli bit INTO j e s t u s t a w i o n y ( „ 1 " ) i bit I ( S R E G ) j e s t u s t a w i o n y ( „ 1 " ) , m o ż l i w a j e s t o b s ł u g a p r z e r w a ń g e n e r o w a n y c h p r z e z urządzenia z e w n ę t r z ne, a s y g n a l i z o w a n y c h p o p r z e z wejście INTO. Bity I S C 0 1 i I S C 0 0 rejestru M C U C R określają na j a k i rodzaj sygnału na wejściu INTO p o w i n i e n r e a g o w a ć u k ł a d u p r z e r w a ń ( z b o c z e narastające, opadające lub p o z i o m ) . A k t y w n y stan k o ń c ó w k i INTO p o w o d u j e ż ą d a n i e obsługi p r z e r w a n i a n a w e t , g d y j e s t o n a s k o n f i g u r o w a n a j a k o wyjście. O b s ł u g a p r z e r w a n i a INTO r o z p o c z y n a się od adresu $ 0 0 1 . B5...0 - z a r e z e r w o w a n e . T e bity nie są w y k o r z y s t y w a n e w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a ne j a k o zero.
GIFR
(General Interrupt Flag Register) - rejestr flag przerwań - $3A 5
y
BH
4
.
6
S3A(S5A) I IMTF1 I Odczyt/Za,* R/W Wartość początkowa O
INTFO l - l R/W R O 0
B 7 - I N T F 1 (Externał
Interrupt
R 0
3
. I
-
,
2
L
~ R 0
0
1
.
0
~ R 0
I
~ " 0
, I .
. I GlFR
Flag I): flaga z g ł o s z e n i a przerwania ze
w n ę t r z n e g o na wejściu I N T 1 . Flaga INTF1 jest ustawiana („1") w chwili, g d y na k o ń c ó w c e I N T 1 pojawia się zbocze sygnalizujące
żądanie obsługi p r z e r w a n i a . Jeśli bit I rejestru
S R E G oraz odpowiadający temu przerwaniu bit z e z w o l e n i a I N T 1 rejestru G I M S K jest ustawiony ( „ I " ) , to mikrokontroler w y k o n a s k o k określony wek torem przerwania. Flaga jest k a s o w a n a p o wejściu d o p r o c e d u r y obsługi prze rwania. Alternatywnie m o ż e b y ć s k a s o w a n a p r o g r a m o w o p o p r z e z wpisanie logicznej „ 1 " na odpowiednią pozycje. Flaga j e s t z a w s z e zerowana, gdy INT1 jest skonfigurowane na sygnalizowanie żądania o b s ł u g i poziomem. B 6 - INTFO (Externat
Interrupt
Flag 1): flaga z g ł o s z e n i a przerwania ze
w n ę t r z n e g o na wejściu INTO. Flaga INTFO jest ustawiana („1") w chwili, gdy n a k o ń c ó w c e INTO pojawia się zbocze sygnalizujące żądanie obsługi p r z e r w a n i a . Jeśli bit I rejestru S R E G oraz odpowiadający temu przerwaniu bit z e z w o l e n i a INTO rejestru G I M S K jest ustawiony („1"), to mikrokontroler w y k o n a s k o k określony wek torem przerwania. Flaga jest kasowana p o wejściu d o p r o c e d u r y obsługi prze rwania. Alternatywnie może b y ć s k a s o w a n a p r o g r a m o w o p o p r z e z wpisanie logicznej „ 1 " na odpowiednią pozycje. Flaga j e s t z a w s z e zerowana, gdy INTO jest skonfigurowane na sygnalizowanie żądania obsługi poziomem. B5...0 - z a r e z e r w o w a n e . T e bity nie są wykorzystywane w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e odczytywa ne j a k o zero. Należy pamiętać, że przerwanie zewnętrzne z g ł a s z a n e p o z i o m e m nie ma przypisanej flagi przerwania. Żądanie przerwania pozostaje a k t y w n e tak dłu go, j a k długo występuje fizycznie sygnał przerwania.
TIMSK
[TimeriCounter Interrupt Mask Register) - rejestr maskowania przerwań timera/licznika TC1 - $39 Bit SSL
I-
T 0 I E 1
Wartość początkowa
n
I
I n "
-
I
-
| -ncEi |
-
| T
O I
E0-r~^~1
n 0
0
0
0
0
0
™SK
B 7 - T O I E 1 (Timer/Counterl
Overflow
Interrupt
Enable)'.
z e z w o l e n i e na
p r z e r w a n i e o d u k ł a d u timera/licznika T C 1 s p o w o d o w a n e
przepełnie
niem. Przerwanie o d przepełnienia timera/licznika T C 1 j e s t o d b l o k o w a n e , gdy bit T O I E ł j e s t u s t a w i o n y („1") i bit I ( S R E G ) j e s t u s t a w i o n y („1"). W chwili, gdy nastąpi przepełnienie timera/licznika T C i zostanie w y g e n e r o w a n e prze rwanie, p o przyjęciu którego nastąpi s k o k d o procedury obsługi ($005). Żą danie obsługi przerwania j e s t s y g n a l i z o w a n e u s t a w i e n i e m bitu T O V 1 w re jestrze T I F R . B 6 - O C B E 1 A (Timer/Counterl
Output
Compare
Match
Interrupt
Enable):
z e z w o l e n i e n a p r z e r w a n i e od u k ł a d u t i m e r a / l i c z n i k a T C 1 s p o w o d o w a n e osiągnięciem wartości Timera/Licznikal zgodnej z porównywaną war tością. Przerwanie o d osiągnięcia z a d a n e g o stanu timera/licznika T C 1 j e s t o d b l o k o w a n e , gdy bit O C 1 E 1 A j e s t ustawiony ( „ 1 " ) i bit I ( S R E G ) j e s t ustawiony („1")- W m o m e n c i e , gdy timer/licznik T C 1 osiągnie zadaną wartość zostanie w y g e n e r o w a n e p r z e r w a n i e , p o przyjęciu którego nastąpi s k o k d o procedury obsługi ( $ 0 0 4 ) . Żądanie obsługi p r z e r w a n i a j e s t s y g n a l i z o w a n e u s t a w i e n i e m bitu O C F 1 A w rejestrze T I F R . B5...4 - z a r e z e r w o w a n e . T e bity nie są w y k o r z y s t y w a n e w A T 9 0 S 2 3 ! 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n e j a k o zero. B 3 - T I C I E 1 (Timer/Counterl
Input
Capture
Interrupt
Enable):
zezwole
nie n a p r z e r w a n i e w w y n i k u wystąpienia p r z e c h w y c e n i a . G d y bit T I C I E 1 j e s t ustawiony („1") i bit I ( S R E G ) j e s t u s t a w i o n y ( „ 1 " ) , p r z e r w a n i a o d p r z e c h w y c e n i a zawartości licznika są o d b l o k o w a n e . W chwili, g d y nastąpi w y z w o l e n i e przechwycenia na wejściu P D 6 (ICP) nastąpi s k o k d o procedury obsługi ($003). Żądanie obsługi p r z e r w a n i a j e s t s y g n a l i z o w a n e u s t a w i e n i e m bitu I C F 1 w rejestrze T I F R . B2 - zarezerwowany. T e n bit nie j e s t w y k o r z y s t y w a n y w A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n y j a k o zero. B I - T O I E 0 (Timer/CounterO
Overflow
Interrupt
Enable):
zezwolenie na
przerwanie o d układu timera/licznika TCO s p o w o d o w a n e przepełnieniem. Przerwanie o d przepełnienia timera/licznika TCO j e s t o d b l o k o w a n e , gdy bit T O I E 0 j e s t u s t a w i o n y („1") i bit I ( S R E G ) j e s t u s t a w i o n y („1"'). W chwili,
gdy nastąpi przepełnienie timera/licznika TCO, zostanie w y g e n e r o w a n e prze rwanie, p o przyjęciu którego nastąpi skok d o p r o c e d u r y obsługi ($006). Żą danie obsługi przerwania jest s y g n a l i z o w a n e u s t a w i e n i e m bitu T O V 0 w re jestrze TIFR. BO - z a r e z e r w o w a n y . T e n bit nie jest wykorzystywany w A T 9 0 S 2 3 1 3 i j e s t z a w s z e odczytywany j a k o zero.
TIFR
[TimerfCounter Interrupt Flag Register) - rejestr wskaźników zgłoszenia przerwań od timerów/liczników - $38 Bit 7 $39,856) | TOV1 Odczyt/Zapis R/W Wartość początkowa 0
6 | 0CF1A V R/W 0
B 7 - T O V l (Timer/Counterl
5 fi 0
I
4 R
Overflow
3 I ICF1 R/W 0
Flag):
2 I
R
0
flaga
1 I TOV0 | H/W 0 0
0 R 0
l TIFR
p r z e p e ł n i e n i a timera/
licznika T C 1 . Flaga T O V l jest ustawiana ( „ 1 " ) , gdy nastąpi przepełnienie timera/licznika T C 1 . Jest ona sprzętowo zerowana w m o m e n c i e przeniesienia sterowania do określonego wektora przerwań. Alternatywnie bit ten m o ż e b y ć również ze rowany programowo po wpisaniu logicznej „ 1 " n a pozycji 7 rejestru TIFR. Jeśli ustawione są bity I (w rejestrze S R E G ) , T O I E 1 (w rejestrze TIMSK) i T O V l , to w y k o n y w a n a jest procedura obsługi p r z e r w a n i a od przepełnienia timera/licznika T C 1 . W trybie P W M bit T O V 1 j e s t u s t a w i a n y , g d y timer/licznik T C 1 zmieni kierunek zliczania p o osiągnięciu stanu $ 0 0 0 0 . B 6 - O C F 1 A (Output Compare Flag 1A): flaga p o r ó w n a n i a 1 A (osiągnię cia zadanej wartości przez licznik T C 1 ) . Flaga O C F 1 A zostaje automatycznie ustawiona („1") w chwili zrównania sta n ó w timera/licznika T C 1 i rejestru p o r ó w n a n i a O C R 1 A (Output Register!
Compare
A). O C F 1 A j e s t zerowana s p r z ę t o w o w m o m e n c i e przeniesienia
sterowania d o określonego wektora przerwań. A l t e r n a t y w n i e bit ten może b y ć również zerowany p r o g r a m o w o p o wpisaniu logicznej „ 1 " na pozycji 6 rejestru TIFR. Jeśli ustawione są bity I (w rejestrze S R E G ) , O C I E 1 A (w re jestrze T I M S K ) i O C F 1 A , to w y k o n y w a n a jest p r o c e d u r a obsługi przerwania od porównania timera/licznika T C 1 . B5...4 - z a r e z e r w o w a n e . Te bity nie są w y k o r z y s t y w a n e w A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n e jako zero.
B 3 - I C F 1 (Input
Capture
Ustawienie („1")
flagi
Flag i ) : flaga p r z e c h w y c e n i a T C 1 .
I C F 1 A sygnalizuje p r z e c h w y c e n i e
timera/licznika
T C 1 i p r z e p i s a n i e j e g o zawartości d o rejestru p r z e c h w y t y w a n i a I C R 1 Capture
Register).
(Input
W s k a ź n i k I C F 1 j e s t z e r o w a n y sprzętowo w m o m e n c i e
przeniesienia sterowania d o o k r e ś l o n e g o w e k t o r a p r z e r w a ń . A l t e r n a t y w n i e bit ten m o ż e b y ć r ó w n i e ż z e r o w a n y p r o g r a m o w o p o wpisaniu logicznej „ 1 " n a pozycji 3 rejestru T I F R . Jeśli ustawione są bity I (w rejestrze S R E G ) , T I C I E 1 (w rejestrze T I M S K ) i l C F l , to w y k o n y w a n a j e s t p r o c e d u r a obsługi p r z e r w a n i a o d p r z e c h w y c e n i a timera/licznika T C 1 . B2 - zarezerwowany. T e n bit nie j e s t w y k o r z y s t y w a n y w A T 9 0 S 2 3 1 3 i j e s t z a w s z e o d c z y t y w a n y j a k o zero. B I - T O V 0 (Timer/CounterO
Overflow Flag): flaga przepełnienia Uczmka TCO.
F l a g a T O V 0 j e s t ustawiana („1"). g d y nastąpi przepełnienie timera/licznika TCO. Jest o n a s p r z ę t o w o z e r o w a n a w m o m e n c i e przeniesienia sterowania d o o k r e ś l o n e g o w e k t o r a p r z e r w a ń . Alternatywnie bit ten m o ż e b y ć r ó w n i e ż z e r o w a n y p r o g r a m o w o p o wpisaniu logicznej „ 1 " na pozycji 1 rejestru T I F R . Jeśli ustawione są bity I (w rejestrze S R E G ) , T O I E 0 (w rejestrze T I M S K ) i T O V 0 , to w y k o n y w a n a j e s t procedura obsługi p r z e r w a n i a od przepełnienia timera/licznika TCO. BO - z a r e z e r w o w a n y . T e n bit nie j e s t w y k o r z y s t y w a n y w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i j e s t z a w s z e o d c z y t y w a n y j a k o zero.
4.10.3. Przerwania zewnętrzne P r z e r w a n i a z e w n ę t r z n e są zgłaszane poprzez specjalne linie - I N T 1 i INTO. W a ż n ą cechą m i k r o k o n t r o l e r ó w A V R j e s t to, że p r z e r w a n i a m o g ą b y ć zgła s z a n e p o p r z e z te linie nawet w t e d y , gdy są o n e s k o n f i g u r o w a n e j a k o wyjścia. T a k i e rozwiązanie umożliwia realizację tzw. p r z e r w a ń p r o g r a m o w y c h . W y zwolenie p r z e r w a n i a m o ż e nastąpić w chwili pojawienia się na k o ń c ó w k a c h I N T 1 lub INTO narastającego lub opadającego z b o c z a impulsu. M o ż e b y ć r ó w n i e ż z g ł a s z a n e stanem. M i k r o k o n t r o l e r p o w i n i e n b y ć o c z y w i ś c i e skonfi g u r o w a n y d o pracy w j e d n y m z tych trybów. Jeśli j e s t u s t a w i o n e zgłaszanie przerwań p o z i o m e m , to żądanie obsługi t r w a tak d ł u g o , j a k d ł u g o o d p o w i e d nie wejście pozostaje w stanie niskim. Konfigurację przerwań z e w n ę t r z n y c h ustawia się w rejestrze M C U C R .
4.10.4. Czas odpowiedzi na zgłoszenie przerwania Oszacowanie czasu wykonania procedury obsługi p r z e r w a n i a j e s t na ogół bardzo ważnym zadaniem programisty. W s z a k p r z e r w a n i a są
stosowane
głównie w celu m a k s y m a l n e g o w y k o r z y s t a n i a m o ż l i w o ś c i mikrokontrolera. Nierzadko obsługa przerwań o d b y w a się w k r y t y c z n y c h r e ż i m a c h czaso wych, często programiści tworzący j ą d r o p r o g r a m u w j ę z y k u wysokiego po ziomu, przy pisaniu procedur obsługi przerwań odwołują się d o asemblera. Jednym z ważniejszych parametrów c z a s o w y c h z w i ą z a n y c h z przerwaniami jest oszacowanie czasu, jaki u p ł y w a od chwili z g ł o s z e n i a żądania przerwania d o rozpoczęcia j e g o obsługi. W a ż n y j e s t r ó w n i e ż c z a s p o w r o t u d o zawieszo nego programu. Szacowanie s a m e g o czasu w y k o n a n i a p r o g r a m u jest już łat wiejsze, gdyż wynika o n tylko z w y k o n y w a n y c h w p r o c e d u r z e rozkazów. W mikrokontrolerach A V R czas odpowiedzi na z g ł o s z e n i e p r z e r w a n i a wyno si m i n i m u m 4 cykle z e g a r o w e . P o czterech cyklach z e g a r o w y c h o d momentu ustawienia flagi przerwania sterowanie j e s t p r z e n o s z o n e d o a d r e s u odpowied niej procedury. Podczas tych czterech cykli na stos zostaje odłożony adres powrotu odpowiadający aktualnej wartości licznika p r o g r a m u P C (2 cykle) i wskaźnik stosu jest zmniejszany o 2. N a s t ę p n i e zostaje w y k o n a n y skok do procedury obsługi przerwania, co zajmuje kolejne 2 c y k l e z e g a r o w e . Jeśli zgłoszenie przerwania nastąpi w chwili w y k o n y w a n i a w i e l o c y k l o w e g o roz kazu, to powyższe działania muszą zostać w s t r z y m a n e d o c z a s u j e g o zakoń czenia. W t y m m o m e n c i e rozpoczyna się zasadnicza e g z e k u c j a procedury ob sługi przerwania. Zostaje w y k o n a n y pierwszy r o z k a z znajdujący się pod ad resem wektora odpowiedniego przerwania. Najczęściej j e s t to r o z k a z skoku. Powrót z obsługi przerwania trwa 4 cykle zegarowe. W t y m c z a s i e ze stosu zo staje zdjęty adres powrotu, a następnie zapisany d o P C (2 cykle), wskaźnik sto su jest zwiększany o 2 i ustawiana jest flaga zezwolenia na przerwanie globalne I (SREG). Po wyjściu z przerwania zostaje w y k o n a n y przynajmniej jeden roz kaz programu głównego, zanim zostanie przyjęte kolejne przerwanie. Na wy krycie przerwania potrzebne są jednak 4 cykle z e g a r o w e . Jeśli występuje wię cej mż jedno przerwanie równocześnie, w pierwszej kolejności zostaje przyjęte zgłoszenie o najwyższym priorytecie (przerwanie o najniższym numerze).
MCUCR
[MCU Control Register) - rejestr kontrolny mikrokontrolera - $35 Rejestr M C U C R (MCU Control Register)
Odczyt/Zapis R Wartoić początkowa 0
R
o
R/W
R/W
O
o
zawiera bity sterujące pracą MCU. 3 2 1 0 1SC11 | ISC10 | ISC01 I iscoo R/W R/W R/W R/W 0
0
0
0
|MCUCB
B7...6 - z a r e z e r w o w a n e . T e bity nie są wykorzystywane w A T 9 0 S 2 3 1 3 i zawsze odczytywane j a k o zero. B 5 - S E (Słeep Enable):
z e z w o l e n i e n a wejście w t r y b o b n i ż o n e g o p o b o r u
mocy (SLEEP). Bit S E m u s i b y ć u s t a w i o n y ( „ 1 " ) jeśli m i k r o k o n t r o l e r m a w c h o d z i ć w stan uśpienia p o w y k o n a n i u rozkazu SLEEP. A b y u n i k n ą ć n i e p o ż ą d a n e g o uśpie nia m i k r o k o n t r o l e r a , zalecane j e s t ustawianie bitu S E b e z p o ś r e d n i o przed w y k o n a n i e m r o z k a z u SLEEP. B 4 - S M (Sleep Modę):
t r y b uśpienia.
Z a pomocą bitu S M ustawia się j e d e n z d w ó c h t r y b ó w uśpienia m i k r o k o n t r o lera. Jeśli S M j e s t w y z e r o w a n y ( „ 0 " ) , t o w y b r a n y j e s t tryb Idie. Jeśli S M j e s t ustawiony
( „ 1 " ) , to w y b r a n y j e s t tryb Power-Down
(tryby uśpienia są
d o k ł a d n i e o p i s a n e w rozdziale 4.11). B 3 . . . B 2 - I S C 1 1 , I S C 1 0 (Interrupt
Sense Control
1 bit 1 i 0 ) : w y b ó r r o d z a
ju sygnału wyzwalania przerwania INT1. Przerwanie zewnętrzne 1 jest aktywowane poprzez wyprowadzenie I N T 1 , jeśli bit 1 w rejestrze S R E G j e s t u s t a w i o n y i o d p o w i e d n i a m a s k a p r z e r w a n i a w rejestrze G I M S K j e s t ustawiona. Rodzaj sygnału wyzwalającego przerwa nie 1NT1 z a l e ż y od ustawienia bitów I S C 1 1 i I S C 1 0 (tablica 4 . 6 ) . Tab. 4.6. Wybór typu sygnału zgłaszającego przerwanie INT1 .
ISC11
ISC10
Opis
k.. • -
0
Wyzwalanie przerwania poziomem niskim na wejściu INT1
0
1
Zarezerwowane
1
0
Wyzwalanie przerwania zboczem opadającym
1
1
Wyzwalanie przerwania zboczem narastającym
0
B 1 . . . B 0 - I S C 0 1 , ISCOO (Interrupt
Sense Control
•
.-• '"i
0 bit 1 i 0 ) : w y b ó r r o d z a
j u s y g n a ł u w y z w a l a n i a p r z e r w a n i a INTO. P r z e r w a n i e z e w n ę t r z n e 0 j e s t a k t y w o w a n e p o p r z e z w y p r o w a d z e n i e INTO, jeśli bit I w rejestrze S R E G j e s t u s t a w i o n y i o d p o w i e d n i a m a s k a p r z e r w a n i a Tab. 4.7. Wybór typu sygnału zgłaszającego przerwanie INTO
:
iscoi
ISCOO
0
0
Wzwalanie przerwania poziomem niskim na wejściu INTO
0
1
Zarezerwowane
1
0
Wyzwalanie przerwania zboczem opadającym
1
1
Wyzwalanie przerwania zboczem narastającym
Opis
• •
- . '/i
w rejestrze G I M S K jest ustawiona. Rodzaj sygnału w y z w a l a j ą c e g o przerwa nie INTO zależy od ustawienia bitów I S C 0 1 i ISCOO (tablica 4.7)
W trybie w y z w a l a n i a przerwania p o z i o m e m , ż ą d a n i e obsługi
U|GA
przerwania pozostaje a k t y w n e tak d ł u g o , j a k d ł u g o utrzymuje się niski p o z i o m na o d p o w i e d n i m wejściu. Jeśli nie zadba się o to, by w procedurze obsługi z a b l o k o w a ć z g ł o s z e n i a przerwa nia, to wystąpi cykliczne g e n e r o w a n i e p r z e r w a n i a , m o g ą c e za wiesić pracę mikrokontrolera.
Stan końcówki INTn jest próbkowany w celu wykrycia z b o c z a sygnału żądania przerwania. Jeśli wybrano wyzwalanie zboczem, to impuls na tej końcówce nie powinien być krótszy od okresu zegara systemowego. T y l k o spełnienie tego warunku gwarantuje przyjęcie zgłoszenia przerwania. W przypadku wybrania wyzwalania poziomem, sygnał żądania przerwania powinien utrzymać się w stanie niskim co najmniej przez czas w y k o n y w a n i a bieżącego rozkazu. W trybie wyzwalania przerwania p o z i o m e m , żądanie obsługi przerwania po zostaje aktywne tak długo, j a k długo utrzymuje się niski p o z i o m na odpo wiednim wejściu. Jeśli nie zadba się o to, by w p r o c e d u r z e obsługi zdjąć na czas sygnał zgłoszenia przerwania, to wystąpi n a j p r a w d o p o d o b n i e j niepożą dane, cykliczne generowanie przerwania, m o g ą c e z a w i e s i ć p r a c ę mikrokont rolera (rysunek 4.27). prawidłowo
złe
zadania
Rys. 4.27. Zakłócenie pracy MCU w przypadku zbyt długiego sygnału zgłoszenia przerwania (przerwanie zgłaszane poziomem)
4.11. Tryby oszczędzania energii Mikrokontroler A T 9 0 S 2 3 1 3 w n o r m a l n y m trybie p r a c y , przy zasilaniu napię ciem 4 V i z dołączonym
rezonatorem
4 M H z p o b i e r a z zasilania prąd ok.
2,8 m A . Niby nie jest to d u ż o , ale oprócz niego w s y s t e m i e znajduje się jesz cze najczęściej kilka innych odbiorników energii. P o w y k o n a n i u bilansu oka zuje się, że łączne zużycie energii przez urządzenie nie kwalifikuje g o do za-
silania bateryjnego. N a w e t jeśli tak będzie, to trzeba p a m i ę t a ć o n i e m a ł y m problemie e k o l o g i c z n y m z w i ą z a n y m z utylizacją z u ż y t y c h o g n i w . Z a w s z e , jeśli tylko t o m o ż l i w e trzeba w i ę c dbać o minimalizację prądu p o b i e r a n e g o z e źródła zasilania. M i k r o k o n t r o l e r y A V R w y p o s a ż o n o w specjalne tryby pracy z o b n i ż o n y m p o b o r e m m o c y , t z w . tryby uśpienia. Okazuje się, ż e w praktyce b a r d z o c z ę s t o występują sytuacje, w których mikrokontroler przez długi czas nie w y k o n u j e ż a d n y c h zadań, czekając n a nie w m a r t w e j pętli. P o m y s ł nasu w a się w i ę c s a m : w c h w i l a c h oczekiwania trzeba w y ł ą c z y ć rdzeń m i k r o k o n trolera, w taki j e d n a k s p o s ó b , b y mógł o n w każdej chwili a u t o m a t y c z n i e w z n o w i ć p r a c ę . Służą d o tego tryby uśpienia - Sleep Modes. W celu w p r o w a dzenia m i k r o k o n t r o l e r a w stan uśpienia bit S E rejestru M C U R musi b y ć usta w i o n y ( „ 1 " ) i n i e z b ę d n e j e s t w y k o n a n i e rozkazu SLEEP. Jeśli w t y m stanie d o mikrokontrolera dotrze zgłoszenie o d b l o k o w a n e g o przerwania, to m i k r o kontroler
zostanie
obudzony,
wykonana
procedurę
obsługi
przerwania
i przejdzie d o rozkazu występującego b e z p o ś r e d n i o z a r o z k a z e m SLEEP. W s z y s t k i e z a s o b y M C U (rejestry, p a m i ę ć S R A M , układy w e / w y ) pozostają n i e n a r u s z o n e . P r z e b u d z e n i e mikrokontrolera m o ż e r ó w n i e ż nastąpić p o syg nale R E S E T . W t y m przypadku p r o g r a m b ę d z i e w y k o n y w a n y od w e k t o r a r e setu, czyli o d adresu $ 0 0 0 .
4.11.1. Tryb/tf/e W y z e r o w a n i e bitu S M ( „ 0 " ) p o w o d u j e , ż e p o w y k o n a n i u rozkazu SLEEP m i k r o k o n t r o l e r p r z e c h o d z i d o trybu Idle, wstrzymując pracę C P U , z a c h o w u j ą c natomiast a k t y w n e timery/liczniki, w a t c h d o g a i s y s t e m przerwań. Przebu d z e n i e m i k r o k o n t r o l e r a j e s t m o ż l i w e z a r ó w n o p o nadejściu przerwania z e w n ę t r z n e g o , j a k i i wystąpieniu k t ó r e g o ś z p r z e r w a ń w e w n ę t r z n y c h , n p . p o przepełnieniu timera/licznika lub w y z e r o w a n i u s y s t e m u przez w a t c h d o g a . Jeśli nie j e s t w s k a z a n e przebudzanie od przerwania k o m p a r a t o r a a n a l o g o w e go, p o w i n i e n o n b y ć p r o g r a m o w o w p r o w a d z o n y w stan Power-Down p r z e z ustawienie bitu A C D w rejestrze sterującym (Analog
Comparator
po
komparatora - A S C R
Control and Status). P o w y p r o w a d z e n i u m i k r o k o n t r o l e
ra z e stanu Idle w z n a w i a o n swoją pracę natychmiast.
. 4,11.2. Tryb Power-Down Ustawienie bitu S M ( „ 1 " ) powoduje, ż e p o w y k o n a n i u rozkazu SLEEP mik rokontroler p r z e c h o d z i d o trybu Power-Down.
W t y m stanie j e s t z a t r z y m y
w a n y g e n e r a t o r taktujący, lecz przerwania z e w n ę t r z n e i w a t c h d o g są nadal
aktywne (jeśli nie są p r o g r a m o w o z a b l o k o w a n e ) . W y b u d z i ć mikrokontroler z tego stanu mogą j e d y n i e : zewnętrzny sygnał z e r o w a n i a , s y g n a ł zerowania od watchdoga (jeśli nie jest on zablokowany p r o g r a m o w o ) o r a z zewnętrzne przerwania na wejściu INT1 lub INTO w y z w a l a n e p o z i o m e m .
Jeśli d o obudzenia mikrokontrolera ze stanu Power-Down
sto
suje się przerwania w y z w a l a n e p o z i o m e m , to w e j ś c i e zgłasza jące przerwanie p o w i n n o być a k t y w n e p r z e z c z a s dłuższy niż wynosi czas opóźnienia zerowania t-r/ouT- W p r z e c i w n y m przy padku mikrokontroler m o ż e nie o b u d z i ć się z e s t a n u Down.
Power-
5.
Timery/liczniki M i k r o k o n t r o l e r A T 9 0 S 2 3 1 3 w y p o s a ż o n o w d w a timery/liczniki
ogólnego
przeznaczenia. J e d e n z nich j e s t 8-, drugi 16-bitowy. W celu rozszerzenia za kresu ich zliczania w p r o w a d z o n o d o d a t k o w y licznik 10-bitowy, pełniący funkcje w s t ę p n e g o dzielnika i m p u l s ó w taktujących. Jest t o tzw. preskaler. J e g o konfigurację p o k a z a n o na r y s u n k u 5.1. Jeśli j e s t w y k o r z y s t y w a n y sygnał C K a k t y w n e g o generatora
(taktującego
r ó w n i e ż mikrokontroler), to m a m y d o c z y n i e n i a z t i m e r e m , natomiast gdy jest w y k o r z y s t y w a n y sygnał zewnętrzny TO (dla u k ł a d u TCO) lub T l
(dla
układu T C 1 ) , m ó w i m y o funkcji licznika. Stopień podziału preskalera m o ż e b y ć u s t a w i o n y na j e d n ą z czterech s t a n d a r d o w y c h wartości, niezależnie dla każdego
timera/licznika:
C K / 8 , C K / 6 4 , C K / 2 5 6 , C K / 1 0 2 4 . Liczniki/timery
m o g ą b y ć t a k t o w a n e r ó w n i e ż s y g n a ł e m z e g a r o w y m b e z podziału ( C K / l ) .
TCKO Uczni k/Ti merO
Rys. 5.1. Konfiguracja 10-bitowego preskalera służącego do wytwarzania sygnałów zegarowych dla Liczników/TimerówO i 1
5.1.
8-bitowy Timer/LicznikO Schemat blokowy układu TCO przedstawiono na r y s u n k u 5.2. Jest to 8-bito wy timer/licznik, który może być" taktowany b e z p o ś r e d n i o s y g n a ł e m CK (z oscylatora wewnętrznego), sygnałem C K p o d z i e l o n y m w s t ę p n i e przez preskaler oraz sygnałem z wejścia zewnętrznego TO. U k ł a d TCO m o ż e być za trzymany w d o w o l n y m m o m e n c i e poprzez w y z e r o w a n i e b i t ó w sterujących C S 0 2 , C S 0 1 , C S 0 0 znajdujących się w rejestrze sterującym t e g o timera/licz nika - TCCRO. Jeśli układ TCO jest skonfigurowany j a k o licznik, t o z e w n ę t r z n y przebieg ze garowy nie taktuje g o bezpośrednio, lecz j e s t s y n c h r o n i z o w a n y s y g n a ł e m we wnętrznego oscylatora. W tym trybie sygnał z e g a r o w y TO j e s t próbkowany podczas narastającego zbocza w e w n ę t r z n e g o sygnału z e g a r o w e g o . Odpo wiednie warunki próbkowania będą spełnione tylko w t e d y , g d y czas pomię dzy kolejnymi zboczami zewnętrznego sygnału z e g a r o w e g o b ę d z i e dłuższy niż okres wewnętrznego przebiegu taktującego. M a k s y m a l n a m i e r z o n a częs totliwość sygnału na wejściu TO m o ż e być więc r ó w n a fxTAl/2- Układ TCO dla małych stopni podziału preskalera cechuje się dużą rozdzielczością i do kładnością. Duże stopnie podziału przydają się natomiast d o generowania długich impulsów lub obsługi w o l n o z m i e n n y c h z d a r z e ń . W przypadkach,
Przerwania od TCO sygnalizujące przepełnienie
SjllIl Rejestr maski przerwań timera (TIMSK)
Rejestr znaczników przerwań (TIFR)
Rejestr sterujący TCO (TCCRO)
S
O U. p
Ucznikffimer 0
A
rrcNTO)
N
8
Sygnał zagatowv T/C
Rys. 5.2. Schemat blokowy Timera/LicznikaO (TCO)
Układ sterujący
CK TO
w których j e s t w y m a g a n y precyzyjny p o m i a r długich c z a s ó w , n i e z b ę d n e staje się w p r o w a d z e n i e d o d a t k o w y c h m e c h a n i z m ó w p r o g r a m o w y c h .
Najczęściej
będzie to d o d a t k o w a z m i e n n a p r o g r a m u zliczająca p r z e r w a n i a od timera/licz nika. Z l i c z a n i e kończy się dopiero p o osiągnięciu w y m a g a n e j liczby wejść d o procedury obsługującej p r z e r w a n i e . Timer/LicznikO j e s t konfigurowany poprzez rejestr sterujący T C C R O . Flaga przepełnienia dla tego układu ( T O V 0 ) znajduje się w rejestrze T I F R Counter Interrupt
Flag
(Timer/
Register).
TCCRO [Timer/CounterO Control Register) - rejestr sterujący Timera/LicznikaO - $33 Bit $33 ($53) Odczyt/Zapis
7 R
|
6 |
-
5 R
| R
4 |.
R
|
Wartość początkowa 0 0 0 R - oznacza odczyt, R/W - oznacza odczyt/zapis
R 0
3 2 1 | CS02 | CS01 | R/W R/W 0
0
0
0 CSOO R/W
|
TCCRO
0
B7...3 - zarezerwowane. T e bity są z a r e z e r w o w a n e w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n e j a k o zero. B 2 . . . B 0 - C S 0 2 , C S 0 1 , CSOO (Clock
SelectO,
bity: 2 , 1, 0 ) : bity w y b o r u
stopnia p o d z i a ł u preskalera o r a z źródła s y g n a ł u t a k t u j ą c e g o i j e g o z b o cza a k t y w n e g o dla licznika TCO. W s z y s t k i e k o m b i n a c j e bitów w y b o r u dla Timera/LicznikaO p r z e d s t a w i o n o w tablicy 5 . 1 . Występujący w tablicy 5.1 sygnał C K p o c h o d z i z w e w n ę t r z n e g o generatora i jest t o ten s a m sygnał, który taktuje C P U . S k o n f i g u r o w a n i e układu TCO j a k o licznik p o w o d u j e - j a k j u ż w i a d o m o - zliczanie i m p u l s ó w z wejścia TO. Dzieje się t a k nawet w t e d y , g d y w y p r o w a d z e n i e mikrokontrolera P D 4 / T 0 j e s t ustawione j a k o wyjście. Rozwiązanie takie u m o ż l i w i a p r o g r a m o w ą k o n t r o l ę Tab. 5.1. Konfiguracja układu Timera/LicznikaO . CS02
CS01
CSOO
0
0
0
OpiS
'"•
'-i
,'
Stop - układ TCO jest zatrzymany
0
0
1
0
1
0
„ Sygnai taktujący CK Sygnai taktujący CK/8
0
1
1
Sygnał taktujący CK/64
1
0
0
Sygna! taktujący CK/256
1
0
1
Sygnał taktujący CK/1024
1
1
0
Sygnat taktujący: zewnętrzny sygnał TO, zboc2e opadające
1
1
1
Sygnał taktujący: zewnętrzny sygnał TO, zbocze narastające
zliczania. Na skutek przepełnienia Timera/LicznikaO m o ż e b y ć wygenerowa n e przerwanie, którego procedura obsługi j e s t u m i e s z c z o n a w pamięci pro g r a m u p o d adresem $ 0 0 6 .
TCHTO {Timer/CounterO) - rejestr Timera/LicznikaO - $32 Bit 7 $ 3 2 ($52) 1 MSB | Otfezyt/Zapte R / W W W Wartoić początkowa 0 0 R/W - oznacza odczyt/zapis
Timer/LicznikO
6
.
5
4
. I
I R/W 0
zaprojektowano
3
. I
R/W
R/W 0
jako
, I
układ
2
R/W 0
1
, I 0
, I
R/W 0
zliczający
0
L
S
B
, I TCMTO
R/W 0
w górę.
Rejestr
T C N T 0 przechowujący aktualny stan zliczania j e s t d o s t ę p n y z a r ó w n o do za pisu j a k i odczytu. Jeśli zapis d o tego rejestru nastąpi j e d n o c z e ś n i e z impul sem z e g a r o w y m , najpierw zostanie z w i ę k s z o n y stan licznika, następnie zo stanie dokonany wpis nowej wartości d o rejestru. Osiągniecie stanu Ojest traktowane j a k o przepełnienie. W t y m m o m e n c i e j e s t u s t a w i a n a flaga prze pełnienia T O V 0 sygnalizująca żądanie obsługi p r z e r w a n i a . T o czy zostanie ono z a u w a ż o n e przez C P U zależy od ustawienia bitu T O I E 0 w rejestrze T I M S K [Timer/Counter
Interrupt
Mask Register)
i bitu g l o b a l n e g o zezwole
nia na przerwania 1 w rejestrze S R E G .
5.2.
16-bitowy Timer/Licznikl Drugi timer/licznik w b u d o w a n y w mikrokontroler A T 9 0 S 2 3 1 3 j e s t znacznie bardziej r o z b u d o w a n y niż o m a w i a n y p o p r z e d n i o , m o ż e w związku z tym spełniać d o d a t k o w e funkcje. S c h e m a t b l o k o w y T i m e r a / L i c z n i k a l przedsta w i o n o na r y s u n k u 5.3. Jest to 16-bitowy timer/licznik, który m o ż e b y ć takto wany bezpośrednio s y g n a ł e m C K (z oscylatora w e w n ę t r z n e g o ) , sygnałem C K podzielonym wstępnie przez preskaler lub s y g n a ł e m z wejścia zewnętrz nego T l . Układ T C 1 m o ż e być zatrzymany w d o w o l n y m m o m e n c i e poprzez w y z e r o w a n i e bitów sterujących C S 1 2 , C S U , C S 1 0 znajdujących się w rejes trze sterującym tego timera/licznika - T C C R 1 B {Timer/Counterl gister
Control Re
B).
Jeśli układ T C 1 jest skonfigurowany j a k o licznik, z e w n ę t r z n y przebieg zega rowy nie steruje n i m bezpośrednio, lecz jest s y n c h r o n i z o w a n y s y g n a ł e m we wnętrznego oscylatora. W t y m trybie sygnał z e g a r o w y T l j e s t próbkowany na narastającym zboczu zegara w e w n ę t r z n e g o . O d p o w i e d n i e w a r u n k i prób kowania będą spełnione tylko wtedy, gdy czas p o m i ę d z y k o l e j n y m i zbocza-
Przerwanie Przerwanie od TC1 odTCI sygnalizujące sygnalizujące pozytywny przepełnienie wynik porównania
LI
Przerwanie od TC1 sygnalizujące poprawny wynik przechwycenia
Rejestr znaczników przerwań (TIFR)
Rejestr maski przerwań timera (TIMSK)
Rejestr sterujący A TC1 (TCCR1A)
Rejestr sterujący B TC1 (TCCR1B)
TT e
7
Rejestr wejściowy CAPTURE TC1 (ICR1)
Układ sterujący
CAPTURE , TR1GGER e
-CK -Tl
—r Sygnał zerujący Sygnał zegarowy UP/DOWN
7
TimerAJcznikt fTCWTI)
8' 7 Komparator 16-bAowy
15
8 7 Rejestr wyjściowy COMPARE TC1 I
0
Rys. 5.3. Schemat blokowy Timera/Licznikal (TC1)
mi z e w n ę t r z n e g o sygnału z e g a r o w e g o będzie dłuższy niż okres w e w n ę t r z n e g o oscylatora. M a k s y m a l n a m i e r z o n a częstotliwość" sygnału na wejściu T l m o ż e b y ć w i ę c r ó w n a fxTAl/2. Układ T C 1 dla m a ł y c h stopni podziału p r e skalera cechuje się dużą rozdzielczością i dokładnością, d u ż e stopnie podzia łu przydają się natomiast d o g e n e r o w a n i a długich i m p u l s ó w lub obsługi w o l n o z m i e n n y c h zdarzeń. W przypadkach, w których j e s t w y m a g a n y precyzyjny p o m i a r d ł u g i c h c z a s ó w , niezbędne staje się w p r o w a d z e n i e d o d a t k o w y c h m e c h a n i z m ó w p r o g r a m o w y c h . Najczęściej będzie to d o d a t k o w a z m i e n n a p r o g r a m u zliczająca przerwania timera/licznika. W ł a ś c i w y proces zliczania k o ń czy się d o p i e r o p o osiągnięciu w y m a g a n e j liczby wejść d o procedury obsłu gującej p r z e r w a n i e .
wm
Jedną z interesujących runkcji Licznika/Timeral jest możliwość
UWBGA UltjjjjjUn
w a n i a
re
J e s Q i
T
C
1
r a c u
e
w
P^echwyty («3*" >P J O™ trybie, to pr> i wyzwalającego na wejście I C P powoduje przepisa nie aktualnego stanu licznika T C 1 d o rejestrów [ICR1H][ICR1L] (czyli [ICR1H][ICR1L]=ITCNT1H][TCNT1L]). T a k więc, po wyzwoleniu licznik zlicza w u s t a l o n y m cyklu, a jego stan w chwili w y z w o l e n i a został zatrzaśnięty w 16-bitowym rejest rze I C R 1 . Impuls w y z w a l a n i a m o ż e b y ć pobierany także z wyj. ścia komparatora a n a l o g o w e g o .
( J a n i e
i
m
p
u
s
u
Układ TC1 oprócz typowych trybów pracy j a k o zwykły t i m e r lub licznik, umożliwia dodatkowo realizację funkcji p o r ó w n y w a n i a wyjścia (Output Com pare),
modulacji P W M (Pulse Width Modułation
- modulacja szerokości im
pulsu) i przechwytywania wejścia (Input Capture).
Funkcja Output
wykorzystuje rejestry O C R 1 A H i O C R 1 A L (Output Compare
Compare
Register
JA) ja
ko źródło danej porównywanej ze stanem T i m e r a / L i c z n i k a l . W przypadku wy stąpienia równości rejestrów: O C R 1 A H = T C N T 1H i O C R 1 A L = T C N T 1 L może nastąpić opcjonalne zerowanie Timera/Licznikal oraz akcja na wyjściu (OCl) Output
Comparel.
Sposób reakcji
zależy
od
i C O M 1 A 0 w rejestrze T C C R 1 A (Timer/Counterl
ustawień
bitów
COM1A1
Control Register
A). Szcze
gółowy opis zamieszczono w dalszej części rozdziału. Rejestry O C R 1 A H i O C R I A L są r ó w n i e ż w y k o r z y s t y w a n e podczas pracy Timera/Licznikal j a k o 8-, 9- lub 10- bitowy m o d u l a t o r P W M . Funkcja prze chwytywania jest związana z rejestrem ICR1 (Input Capture de facto
Register).
Jest to
rejestr 16-bitowy składający się z I C R I H (starszy bajt) i ICR1L
(młodszy bajt). Przechwytywanie jest w y z w a l a n e z e w n ę t r z n y m sygnałem po jawiającym się na w y p r o w a d z e n i u I C P (Input Capture Funkcję
przechwytywania
T C C R 1 B (Timer/Counterl
konfiguruje Control
wania m o ż e być wykorzystany
ICP
się
Register).
Pin) mikrokontrolera.
poprzez
ustawienia
D o w y z w a l a n i a przechwyty
ponadto k o m p a r a t o r a n a l o g o w y
0 Eliminator szumów 1
rejestru
Selektor zbocza
t
—
t
ICNC1
ICES1
ACIC: COMPARATOR IC ENABLE ACO: COMPARATOR OUTPUT
Rys. 5.4. Schemat układu obrabiającego sygnał z wejścia ICP
zawarty
w strukturze mikrokontrolera. N a r y s u n k u S.4 p r z e d s t a w i o n o b u d o w ę układu obrabiającego
sygnał
z wyprowadzenia
ICP
i wyprowadzeń
związanych
z komparatorem analogowym. Z funkcją p r z e c h w y t y w a n i a związany j e s t p o n a d t o u k ł a d eliminacji s z u m ó w (Noise
Canceler).
Jeśli j e s t włączony, to w a r u n e k w y z w o l e n i a dla funkcji
p r z e c h w y t y w a n i a zostanie przyjęty d o p i e r o p o w y k r y c i u czterech kolejnych p r ó b e k sygnału wyzwalającego o j e d n a k o w e j wartości. Timer/Licznikl
jest konfigurowany
poprzez rejestry
sterujące
TCCR1A
i T C C R I B . Flagi zdarzeń związanych z T i m e r e m / L i c z n i k i e m l znajdują w rejestrze T I F R (Timer/Counter pełnienia
Interrupt
T O V l (Timer/Counterl
O C F 1 A (Output
Compare
Flag Register).
Overflow
Flag),
się
Są to: flaga p r z e flaga
porównania
Flag) i flaga p r z e c h w y c e n i a I C F 1 (Input
Capture
Flag).
TCCR1A [Timer/Counterl Control Register A) - rejestr sterujący A Timera/Licznikal - $2F 8 1 1
7
6
5
$2F($4F) [COM1A1 | COM1A0 | Odczyt/Zapis R/W R/W R Wartość początkowa 0 0 0 R - oznacza odczyt, R/W - oznacza odczyt/zapis
|
4 R
3
|
R 0
B 7 , B 6 - C O M 1 A 1 , C O M 1 A 0 (Compare
2 |
R
0
Output
1
0
| PWM11 | PWM 10 [ T C C R 1 A R/W R/W 0 0 0
Model,
bity: 1,0): bity
k o n f i g u r u j ą c e T i m e r / L i c z n i k l w trybie p o r ó w n a n i a . Bity C O M 1 A 1 i C O M I A O określają zachowanie się w y p r o w a d z e n i a m i k r o kontrolera O C 1 (Output
Compare
1 - a l t e r n a t y w n a funkcja
wyprowadzenia
P B 3 ) , następującego p o wykryciu p o z y t y w n e g o p o r ó w n a n i a w układzie T i m e r a / L i c z n i k a l . Wyjście to może w takich przypadkach z a c h o w y w a ć się zgodnie z opisem z tablicy 5.2. W przypadku wykorzystywania funkcji
porównania
w y p r o w a d z e n i e O C 1 / P B 3 p o w i n n o b y ć skonfigurowane j a k o wyjście.
736. 5.2 Konfiguracja Timera/Licznikal w trybie porównaniaWM C0M1A1 COM1A0 0
Opis
£y ;
0
Wyjście 0C1 jest odłączone od układu Timera/Licznikal
0
1
Zmiana stanu na wyjściu 0C1 w wyniku pozytywnego porównania
1
0
Wyzerowanie („U") wyjścia ÓG1 w wyniku pozytywnego porównania
1
1
Ustawienie („1") wyjścia 0C1 w wyniku pozytywnego porównania
Uwagi: 1. W trybie PWM powyższe bity zmieniają znaczenie (patrz tablica 5.6). 2 . Początkowy stan wyjścia 0 C 1 jest nieokreślony.
l
_ •
Tab. 5.3. Konfiguracja modulatora PWM PWM11
PWM10
opis
0
0
Funkcja PWM dla Timera/Licznikal zablokowana
0
1
Timer/Licznikl pracuje jako 8-bitowy PWM
1 1
0
Timer/Licznikl pracuje jako 9-brtowy PWM
1
Timer/Licznikl pracuje jako 10-bitowy PWM
B5...2 - zarezerwowane. T e bity są z a r e z e r w o w a n e w układzie A T 9 0 S 2 3 I 3 i z a w s z e odczytywane ja k o zero. BI, BO - P W M 1 1 , P W M 1 0 (Pułse
Width Modulator
Select Bits):
bity wy
boru trybu pracy modulatora PWM. Bity te ustalają tryb pracy modulatora P W M wykorzystującego Timer/Licz n i k l zgodnie z tablicą 53. TCCR1B (Timer/Counterl Control Register B) - rejestr sterujący B Timera/Licznikal - $2E Btt S2E ($4E) Odczyt/Zapia
7 6 | ICNC1 | ICES1 R/W R/W
5 |
R
Wartość początkowa 0 0 0 R - oznacza odczyt, R/W - oznacza odczyt/zapis
B 7 - I C N C 1 (Input Capture
|
R
4 3 2 1 | CTC1 | CS12 | CS11 | R/W R/W R/W 0
1 Noise Canceler):
0
0
0
0 CS10 | TCCH1B R/W 0
bit włączający/wyłączają
cy układ eliminacji szumu dla Timera/Licznikal pracującego w trybie porównania. Jeśli bit I C N C 1 jest w y z e r o w a n y , układ eliminacji s z u m u j e s t wyłączony. Przechwytywanie jest w ó w c z a s w y z w o l o n e n a p i e r w s z y m narastającym lub opadającym zboczu (w zależności od konfiguracji) s p r ó b k o w a n y m na wej ściu I C P przez C P U . G d y bit I C N C 1 j e s t ustawiony ( w p i s a n o „ 1 " ) , wyzwole nie przechwycenia nastąpi dopiero p o wykryciu czterech kolejnych, jednako w y c h próbek (o wartości określonej konfiguracją) n a wejściu I C P . Konfigu racje wyzwalania określa bit I C E S 1 rejestru T C C R 1 B . C z ę s t o t l i w o ś ć próbko wania jest równa fxTAL- Funkcja eliminacji s z u m u przydaje się, gdy wejście wyzwalające I C P współpracuje n p . z wyjściem k o m p a r a t o r a analogowego. Na skutek niestabilności źródeł referencyjnych i s a m e g o sygnału mierzonego w stanach równowagi n a wejściach komparatora m o ż e d o c h o d z i ć d o wielo krotnych przerzutów na wyjściu komparatora. Sytuacja taka m o g ł a b y zakłó cić pracę T i m e r a / L i c z n i k a l z włączoną funkcją p o r ó w n a n i a .
B 6 - I C E S 1 (Input Capturel
Edge Select):
bit o k r e ś l a j ą c y z b o c z e s y g n a ł u
wyzwalającego przechwytywanie. Jeśli bit I C E S 1 j e s t w y z e r o w a n y ( „ 0 " ) , t o zawartość rejestrów T i m e r a / L i c z n i k a l j e s t p r z e p i s y w a n a d o rejestru I C R 1 (Input Capture
Register)
na opadają
c y m z b o c z u w e j ś c i o w e g o sygnału I C P . Jeśli bit I C E S 1 jest ustawiony ( „ 1 " ) , t o z a w a r t o ś ć rejestrów T i m e r a / L i c z n i k a l jest p r z e p i s y w a n a d o rejestru I C R 1 (Input Capture
Register)
na narastającym zboczu w e j ś c i o w e g o sygnału I C P .
B5, B4 - zarezerwowane. T e bity są z a r e z e r w o w a n e w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n e j a k o zero. B 3 - C T C 1 (Clear Timer/Counterl
on Compare
Match)'.
bit z e r o w a n i a Ti
m e r a / L i c z n i k a l p o spełnieniu w a r u n k u p o r ó w n a n i a . Jeśli bit C T C 1 j e s t u s t a w i o n y
( „ 1 " ) , to T i m e r / L i c z n i k l
jest
zerowany
( T C N T I H = $ 0 0 i T C N T l L = $ 0 0 ) w najbliższym cyklu z e g a r o w y m p o speł nieniu
warunku
porównania.
Warunek
porównania
następuje,
gdy
T C N T l H = O C R l A H i T C N T l L = O C R l A L . Jeśli bit C T C 1 jest w y z e r o w a n y („0"), to wystąpienie w a r u n k u p o r ó w n a n i a nie w p ł y w a n a stan Timera/Licz n i k a l . K o n t y n u u j e o n zliczanie. W a r u n e k p o r ó w n a n i a jest w y k r y w a n y przez C P U w najbliższym cyklu z e g a r o w y m p o j e g o wystąpieniu. Dzieje się tak dla wartości podziału preskalera równej 1. Dla w i ę k s z y c h wartości stopnia p o działu funkcja p o r ó w n a n i a będzie działała inaczej. Najlepiej zilustruje to p o niższy p r z y k ł a d . Jeśli stopień podziału preskalera j e s t r ó w n y 1, d o rejestru p o r ó w n a n i a wpisa n o wartość C , a bit C T C 1 j e s t u s t a w i o n y , to T i m e r / L i c z n i k l będzie liczył w cyklu: ....IC-2IC-1IC10I1L.. G d y stopień podziału preskalera będzie u s t a w i o n y n p . na 8, Timer/Licz n i k l będzie liczył w cyklu: ....IC-2, C - 2 , C-2, C-2, C-2, C-2, C-2, C - 2 I C - 1 , C - l , C - l , C - l , C - l , C - l , C - I , C-1IC, 0 , 0, 0, 0, 0 , 0, 01.... Bit C T C 1 w trybie P W M nie m a znaczenia.
W a r u n e k p o r ó w n a n i a j e s t w y k r y w a n y przez C P U w najbliż s z y m cyklu z e g a r o w y m p o j e g o wystąpieniu. Dzieje się tak dla wartości podziału preskalera równej 1. D l a w i ę k s z y c h wartości stopnia podziału funkcja p o r ó w n a n i a b ę d z i e działała inaczej.
Tałt. 5.4. Konfiguracja układu Timera/Licznikal
l
Opis
.
C$12
CS11
CS 10
0
0
0
0
0
1
0
1
0
Sygnał taktujący CK/8
0
1
1
Sygnał taktujący CK/64
1
0
0
Sygnał taktujący CK/256
1
0
1
Sygnał taktujący CK/1024
1
1
0
Sygnał taktujący: zewnęlrzny sygnał T 1 . zbocze opadające
1
1
1
Sygnał taktujący: zewnętrzny sygnał 7 1 , zbocze narastające
,
' '-j
Stop - układ TC1 jest zatrzymany Sygnał taktujący CK
B 2 . . . B 0 - C S 1 2 , C S U , C S 1 0 (Clock
Selectl,
bity: 2 , 1, 0 ) : bity wyboru
stopnia podziału preskalera oraz źródła s y g n a ł u t a k t u j ą c e g o i jego zbo cza a k t y w n e g o dla licznika T C 1 . Wszystkie możliwe kombinacje bitów w y b o r u dla T i m e r a / L i c z n i k a l przed stawiono w tablicy 5.4. Występujący w tablicy 5.4 sygnał C K p o c h o d z i z w e w n ę t r z n e g o oscylatora i jest to ten sam sygnał, który taktuje C P U . S k o n f i g u r o w a n i e układu TC1 ja k o licznik powoduje - j a k j u ż w i a d o m o - zliczanie i m p u l s ó w z wejścia T l . Dzieje się tak nawet wtedy, gdy w y p r o w a d z e n i e m i k r o k o n t r o l e r a PD5/T1 jest ustawione j a k o wyjście. Rozwiązanie takie u m o ż l i w i a p r o g r a m o w ą kontrolę zliczania. N a skutek przepełnienia T i m e r a / L i c z n i k a l m o ż e b y ć wygenerowa ne przerwanie, którego procedura obsługi j e s t u m i e s z c z o n a w pamięci pro gramu pod adresem $ 0 0 5 .
TCNT1H i TCNT1L {Timer/Counterl) - rejestr Timera/Licznikal - $2D/$2C Bit $2D (S4D) $2C ($4C)
15 USB 7
6
5
4
3
Odczyt/Zapis
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
0
0
0
O
0
0
Wartość początkowa 0 0
14
13
12
11
10
9
8
2
1
LSB D
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
0
0
0
0
0 0
0 0
TCNT1H TCHT1L
R/W - oznacza odczyt/zapis
16-bitowy rejestr T C N T 1 p r z e c h o w u j e a k t u a l n y stan T i m e r a / L i c z n i k a l T C N T 1 H starszy bajt, T C N T 1 L m ł o d s z y bajt. Jest d o s t ę p n y zarówno do zapisu j a k i odczytu, j e d n a k w p e w n e j specyficznej sytuacji m o g ł o b y do c h o d z i ć d o niejednoznaczności operacji o d c z y t u . P r z y p a d e k taki mógłby wystąpić, gdyby m o m e n t odczytu nastąpił, g d y rejestr p r z e c h o w y w a ł war t o ś ć $ F F F F i stopień podziału preskalera był r ó w n y 1. P o odczytaniu np.
m ł o d s z e g o bajtu z T C N T I L nastąpiłoby z w i ę k s z e n i e s t a n u rejestru, w w y niku c z e g o o d c z y t a n a n a s t ę p n i e w a r t o ś ć T C N T 1 H b y ł a b y r ó w n a $ 0 0 , z a miast s p o d z i e w a n e j $ F F . Z p r o b l e m e m t y m m u s z ą s o b i e r a d z i ć s p e c j a l n y m i zabiegami
programowymi
użytkownicy
mikrokontrolerów
rodziny
'51,
w A V R - a c h p r o b l e m został r o z w i ą z a n y p r z e z w p r o w a d z e n i e d o d a t k o w e g o 8-bitowego rejestru t y m c z a s o w e g o T E M P (nie j e s t o d o s t ę p n y d l a u ż y t k o w nika b e z p o ś r e d n i o ) , w s p o m a g a j ą c e g o operacje d o s t ę p u d o rejestru T C N T 1 . Z a p e w n i a o n j e d n o c z e s n y d o s t ę p d o rejestrów T C N T 1 H i T C N T I L i j e s t r ó w n i e ż w y k o r z y s t y w a n y przy d o s t ę p i e d o r e j e s t r ó w O C R 1 A i I C R 1 . G d y C P U d o k o n u j e z a p i s u d o bardziej z n a c z ą c e g o rejestru T C N T 1 H , z a p i s y w a na d a n a j e s t u m i e s z c z a n a p o c z ą t k o w o w rejestrze t y m c z a s o w y m T E M P . N a s t ę p n i e , w t y m s a m y m m o m e n c i e , w k t ó r y m o d b y w a się zapis m n i e j zna c z ą c e g o rejestru T C N T I L , d o rejestru T C N T 1 H j e s t p r z e p i s y w a n y rejestr T E M P . Konsekwencją takiego rozwiązania jest konieczność
wpisywania
najpierw starszej ( T C N T 1 H ) , p ó ź n i e j m ł o d s z e j ( T C N T I L ) c z ę ś c i rejestru p o d c z a s operacji 1 6 - b i t o w e g o zapisu. A n a l o g i c z n i e w y g l ą d a o p e r a c j a od czytu rejestru T C N T 1 . G d y C P U d o k o n u j e o d c z y t u m n i e j z n a c z ą c e g o rejes tru T C N T I L , p o b i e r a n a d a n a j e s t p r z e s y ł a n a b e z p o ś r e d n i o d o C P U i j e d n o cześnie z a w a r t o ś ć bardziej z n a c z ą c e g o rejestru ( T C N T 1 H ) j e s t u m i e s z c z a n a w rejestrze
tymczasowym
TEMP.
Kiedy
teraz
CPU
odczytuje
rejestr
T C N T 1 H , d a n a j e s t p o b i e r a n a z rejestru T E M P . K o n s e k w e n c j ą t a k i e g o roz wiązania j e s t k o n i e c z n o ś ć o d c z y t y w a n i a najpierw
młodszej
p ó ź n i e j starszej ( T C N T 1 H ) c z ę ś c i rejestru p o d c z a s operacji
(TCNTIL), 16-bitowego
odczytu. G d y zapis d o rejestru T C N T 1 następuje w chwili wystąpienia impulsu zega r o w e g o , najpierw będzie w y k o n a n e zliczenie, później zaś rejestr zostanie ustawiony zgodnie z zapisaną daną.
Jeśli p r o g r a m g ł ó w n y i procedury obsługi p r z e r w a ń w y k o r z y s tują operacje z u d z i a ł e m rejestru T E M P , t o przerwania p o w i n ny b y ć z a b l o k o w a n e na czas dostępu d o tego rejestru.
0CR1AH i 0CR1AL [Timer/Counterl Output Compare Register A) - starszy i młodszy rejestr wartości porównywanej - $2B/$2A 14
13
g
8
2
1
LSB 0
R/W
R/W
R/W
RM
R/W
R7W
0
0
0
0
0
0
0
0
11
12
Bit S3B (S4B) UMS4A)
15 MSB 7
6
5
4
3
Odczyt/Zapis
RAM
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
0 0
a 0
0 0
Wartość początkowa 0 0
10
0CR1AH OCR1AL
R/W - oznacza odczyt/zapis
Wartość p o r ó w n y w a n a przez układ T C 1 j e s t p r z e c h o w y w a n a w 16-bitowym rejestrze
OCR1A
składającym
się
z rejestru
OCR1AH
(starszy
bajt)
i O C R 1 A L (młodszy bajt). W a r t o ś ć zapisana w n i m j e s t bezustannie porów n y w a n a z w a r t o ś c i ą T i m e r a / L i c z n i k a l . W p r z y p a d k u wystąpienia warunku równości obu rejestrów, tzn. gdy O C R 1 A H = T C N T 1H i 0 C R 1 A L = T C N T 1 L , w y k o n y w a n a jest akcja określona w rejestrze sterującym Timera/Licznikal ( T C C R 1 A) i rejestrze statusu ( S R E G ) . A b y z a p e w n i ć j e d n o c z e s n o ś ć odczytu d w ó c h 8-bitowych rejestrów składających się na rejestr 16-bitowy, zastoso w a n o podobny m e c h a n i z m j a k w przypadku rejestru T C N T 1 . W operacjach dostępu do O C R 1 A korzysta się z rejestru t y m c z a s o w e g o T E M P . Gdy CPU dokonuje zapisu do bardziej znaczącego rejestru O C R 1 A H , zapisywana dana jest umieszczana początkowo w rejestrze t y m c z a s o w y m T E M P . Następnie, w t y m s a m y m m o m e n c i e , w którym o d b y w a się z a p i s mniej znaczącego re jestru O C R 1 A L , do rejestru O C R 1 A H p r z e p i s y w a n y j e s t rejestr T E M P . Kon sekwencją takiego rozwiązania j e s t k o n i e c z n o ś ć w p i s y w a n i a najpierw star szej ( O C R 1 A H ) , później młodszej ( O C R 1 A L ) c z ę ś c i rejestru podczas opera cji
16-bitowego zapisu. Analogicznie w y g l ą d a operacja odczytu rejestru
O C R 1 A . Gdy C P U dokonuje odczytu mniej z n a c z ą c e g o rejestru OCR1AL, pobierana dana jest przesyłana bezpośrednio d o C P U i j e d n o c z e ś n i e zawar tość bardziej znaczącego rejestru ( O C R 1 A H ) j e s t u m i e s z c z a n a w rejestrze t y m c z a s o w y m T E M P . Kiedy teraz C P U odczytuje rejestr O C R 1 A H , dana jest pobierana z rejestru T E M P . Konsekwencją takiego r o z w i ą z a n i a jest koniecz ność
odczytywania
najpierw
młodszej
(OCR1AL),
później
starszej
( O C R 1 A H ) części rejestru podczas operacji 1 6 - b i t o w e g o o d c z y t u . Jeśli pro gram główny i procedury obsługi przerwań wykorzystują operacje z udziałem rejestru T E M P , przerwania powinny b y ć z a b l o k o w a n e na czas dostępu do te g o rejestru.
ICR1H i ICR1L {Timer/Counterl Input Capture Register) - starszy i młodszy rejestr przechwytywania - $ 2 5 / $ 2 4 15 MSB
BA $25 ($45) $ 2 4 ($44)
14
13
12
11
10
S
9
LSB
ICR1H ICR1L
7 R
Odczyt/Zapis
R Wartość początkowa
0 0
R - oznacza odczyt
16-bitowy rejestr p r z e c h w y t y w a n i a j e s t p r z e z n a c z o n y tylko d o
odczytu.
W chwili, w której na wejściu I C P zostanie w y k r y t e narastające lub opadają ce zbocze
sygnału
(w zależności
od
ustawień bitu
ICES1
w rejestrze
T C C 1 B ) , aktualna w a r t o ś ć T i m e r a / L i c z n i k a l jest p r z e p i s y w a n a d o rejestru I C R 1 A (Input Capture put Capture
Registerl).
W t y m s a m y m m o m e n c i e flaga I C F 1 (In-
Flag) jest ustawiana. I w t y m p r z y p a d k u , aby z a p e w n i ć j e d n o -
czesność odczytu d w ó c h 8-bitowych rejestrów składających się na rejestr 16bitowy I C R I A , z a s t o s o w a n o rejestr t y m c z a s o w y T E M P . G d y C P U dokonuje odczytu mniej z n a c z ą c e g o rejestru I C R 1 L , pobierana dana j e s t przesyłana b e z p o ś r e d n i o d o C P U i j e d n o c z e ś n i e zawartość bardziej znaczącego rejestru ( I C R 1 A H ) j e s t u m i e s z c z a n a w rejestrze t y m c z a s o w y m T E M P . Kiedy teraz C P U odczytuje rejestr O C R 1 A H , d a n a j e s t pobierana z rejestru T E M P . K o n sekwencją
takiego rozwiązania jest
konieczność
odczytywania
najpierw
młodszej (1CR1AL), później starszej ( I C R 1 A H ) c z ę ś c i rejestru p o d c z a s o p e racji 16-bitowego odczytu. Jeśli p r o g r a m g ł ó w n y i p r o c e d u r y obsługi p r z e r w a ń wykorzystują operacje z u d z i a ł e m rejestru T E M P , to p r z e r w a n i a p o w i n ny b y ć z a b l o k o w a n e na czas dostępu d o tego rejestru.
5.3.
Timer/Licznikl w trybie PWM D o realizacji 8-, 9 - lub 1 0 - b i t o w e g o m o d u l a t o r a P W M (Pulse lation) Compare
Width
w y k o r z y s t y w a n y j e s t T i m e r / L i c z n i k l o r a z rejestr O C R 1 A Register
Modu(Output
I). W y j ś c i e m m o d u l a t o r a j e s t w y p r o w a d z e n i e O C 1 / P B 3
m i k r o k o n t r o l e r a . M o d u l a t o r j e s t u k ł a d e m s a m o d z i e l n y m , c o o z n a c z a , że p o z a ł a d o w a n i u p a r a m e t r ó w g e n e r o w a n e g o sygnału, d a l s z a p r a c a o d b y w a się bez ingerencji p r o g r a m u u ż y t k o w e g o . P a r a m e t r o d p o w i a d a j ą c y w s p ó ł c z y n nikowi wypełnienia może być oczywiście w d o w o l n y m momencie zmienia ny b e z g e n e r o w a n i a z a k ł ó c e ń typu glitch
(niepożądane impulsy). Zmiany
Tab. 5.5. Wartość zliczania licznika TC1 w trybie PWM (JOP) i częstotliwość generowanego przebiegu Wartość zliczania (TOP)
: Rozdzielczość PWM
Częstotliwość generowanego sygnału PWM
S00FF(255)
fici/510
9 bitów
$01FF (511)
W1022
10 bitów
$03FF (1023}
fTci/2046
8 bitów
Tab. 5.6. Znaczenie bitów COM1A1 i COM1A0 rejestru TCCP.1A w trybie PWM(V CDM1A1 CUM 1 AU 0
0
Akcja podejmowana na wyjściu 0C1
.
.••--...••.„..--..;,--,>.'.•'..
Nie występuje
0
1
Nie występuje
1
0
Wyjście 0C1 jest zerowane („0") po osiągnięciu warunku równości podczas zliczania w górę i ustawiane (.1") po osiągnięciu warunku równości podczas zliczania w dół (normalny tryb PWM)
1
1
Wyjście 0C1 jest zerowane (.0") po osiągnięciu warunku równości podczas zliczania w dót i ustawiane (.1") po osiągnięciu warunku równości podczas zliczania w górę (odwrócony tryb PWM)
Uwaga: 1. Stan początkowy wyjścia 0C1 jest nieokreślony.
w s p ó ł c z y n n i k a w y p e ł n i e n i a przebiegają b e z z a k ł ó c e n i a fazy generowanego sygnału. W trybie P W M T i m e r / L i c z n i k l pracuje j a k o licznik rewersyjny zliczający od $ 0 0 0 0 d o wartości maksymalnej ( T O P - patrz t a b l i c a 5.5), p o c z y m kierunek zliczania zostaje zmieniony i licznik odlicza z p o w r o t e m d o zera. W tym mo mencie następuje p o n o w n a zmiana kierunku liczenia i c y k l p o w t a r z a się. Gdy licznik osiągnie stan, w którym 8, 9 lub 10 najmniej z n a c z ą c y c h bitów będzie miało taką samą wartość j a k odpowiadające i m bity w rejestrze OCR1A, wy prowadzenie O C 1 / P B 3 jest ustawiane lub z e r o w a n e , z g o d n i e z ustawieniami bitów C O M 1 A 1 i C O M 1 A 0 znajdujących się w rejestrze T C C R 1 A . Szczegó ły p o d a n o w t a b l i c y 5.6. Zapis wartości p o r ó w n y w a n i a d o rejestru O C R 1 A w trybie P W M przebiega pośrednio - poprzez rejestr T E M P . Operacja ta j e s t w y k o n y w a n a na 10 naj młodszych bitach rejestru O C R 1 A , które są z a t r z a s k i w a n e , kiedy Timer/Licz n i k l osiągnie stan T O P . Zapobiega to p o w s t a w a n i u s z k o d l i w y c h impulsów (glitches)
w przypadku niesynchronicznego zapisu rejestru O C R 1 A . Sytuację
tę zilustrowano na r y s u n k u 5.5. W przedziale czasu p o m i ę d z y zapisem i zatrzaśnięciem danej, odczyt z rejes tru O C R 1 A powoduje pobieranie zawartości rejestru T E M P . W ten sposób dane zapisywane ostatnio d o rejestru O C R 1 A są z a w s z e c z y t a n e spoza niego. Jeśli O C R 1 A zawiera wartość $ 0 0 0 0 lub T O P , to wyjście O C 1 jest aktualizo w a n e d o stanu niskiego lub w y s o k i e g o (w zależności od ustawień bitów
Wartość zliczona Wartość oflnWsianie
Wyjścia PWM OC1 Zsynchronizowany prze rzutnik OCR1A
Wartość zliczona Wartość odniesienia
Niezsynchronizowany orzerzutnlk OCH1A
Rys. 5.5. Przyczyna powstawania impulsów glitches na wyjściu generatora PWM w mikrokont rolerach AVR
C O M 1 A 1 i C O M 1 A 0 w rejestrze T C C R 1 A ) w chwili spełnienia następnego w a r u n k u p o r ó w n a n i a . Zilustrowano to w t a b l i c y 5,7.
Jeśli rejestr p o r ó w n a n i a ( O C R 1 ) z a w i e r a w a r t o ś ć T O P i preskaler nie j e s t u ż y w a n y ( C S 1 2 . . . C S 1 0 = 0 0 1 ) , na wyjściu P W M n i e jest g e n e r o w a n y ż a d e n przebieg. Dzieje się tak, g d y ż w a r tości p o r ó w n a n i a p o d c z a s zliczane w g ó r ę i w dół są osiągane j e d n o c z e ś n i e . Z a s t o s o w a n i e preskalera ( C S 1 2 . . . C S 1 0 = 001 lub 0 0 0 ) powoduje
uaktywnienie wyjścia
PWM
kiedy
licznik
osiągnie wartość T O P , ale p o d c z a s odliczania w dół w a r u n e k p o r ó w n a n i a nie j e s t interpretowany. W t y m p r z y p a d k u zostanie w y g e n e r o w a n y j e d y n i e pojedynczy i m p u l s .
Tab. 5.7. Zachowanie się wyjścia 0C1 w trybie PWM, gdy rejestr porównywania jest równy $0000 lub TOP C0M1A1
COM1A0
0CR1A
1
0
$0000
U
1
0
TOP
H
1
1
$0000
H
1
1
TOP
L
Wyjście 0C1
F l a g a przepełnienia T i m e r a / L i c z n i k a l - T 0 V 1 w t r y b i e P W M j e s t ustawiana, g d y licznik znajdzie się w stanie $ 0 0 0 0 p o d c z a s z l i c z a n i a w g ó r ę . Nie doty czy to j e d n a k p i e r w s z e g o c y k l u p o j e g o w ł ą c z e n i u . Przykład S. 1. Zachowanie się (lagi T0V1 i 0CF1A w tryb/e PWM ;W pętli LOOP są wykonywane kolejne rozkazy programu (wykonywane ;w jednym cyklu), w tym przypadku nie jest istotne jakie, gdyż ; interesują nas tylko stany licznika i flag ,-definicja rejestru tmp tmp=rl7 def org $0000 cseg rjmp RESET ;inicjowanie zmiennych ;programu ... ;w tym SPL
RESET:
sei ldi out ldi ldi out out ldi ouc
tmp,0x81 tccrla,tmp tmp,0x32 tmp, 0 ocrlah,tmp ocrlal,tmp tmp,0x01 cccrlb,tmp
LOOP:
,-globalne włączenie przerwań ;8-bitowy PWM normalny
;0CR1AL=$32, przykładowa wartość ;preskaler=l, start timera ;TCNTl=0, TOV1=0, OCFlA=0 ;kolejne ro2kazy (nieistotne}
TCNT1=$32 TCNT1=$33, OCFlA=l (wystąpił pozytywny wynik porównania)
TCNT1=$FE TCNTl=$FF TCNT1=SFE TCNT1=$FD
TCNT1=$01 TCNT1=$00, T0V1=1 TCNT1=$01
P r z e r w a n i a od p r z e p e ł n i e n i a licznika m o g ą n o r m a l n i e , muszą
(przepełnienie)
w trybie P W M
być oczywiście ustawione
odpowiednie
funkcjonować bity
sterujące:
T O I E 1 w rejestrze T I M S K i I w rejestrze S R E G . A n a l o g i c z n i e można ko rzystać z p r z e r w a n i a o d spełnienia w a r u n k u p o r ó w n a n i a , g d y tylko będzie u s t a w i o n y bit O C I E 1 A w rejestrze T I M S K i I w r e j e s t r z e S R E G .
6.
Watchdog Stale rosnące w y m a g a n i a n i e z a w o d n o ś c i o w e s t a w i a n e przez u ż y t k o w n i k ó w sprzętu e l e k t r o n i c z n e g o - i to nie tylko profesjonalnego - powodują, że k o n struktorzy projektując urządzenia muszą w y k a z a ć dużą staranność w t y m za kresie. N i e z a w o d n o ś ć sprzętu zależy od wielu c z y n n i k ó w , n p . odporności na zakłócenia e l e k t r y c z n e czy p o p r a w n o ś c i o p r o g r a m o w a n i a mikrokontrolera. N a skutek p r z y p a d k o w e g o zakłócenia w y k o n y w a n i e p r o g r a m u m o ż e zostać przeniesione w p r z y p a d k o w e miejsce w p a m i ę c i p r o g r a m u ,
powodując
n i e p r z e w i d y w a l n e działanie systemu. Niedostateczne p r z e t e s t o w a n i e progra m u m o ż e r ó w n i e ż d o p r o w a d z i ć n p . d o p o w s t a w a n i a m a r t w y c h pętli, p o w o d u jąc w efekcie zawieszenie się systemu. C z ę s t o sytuacje takie są trudne d o w y krycia, g d y ż na pierwszy rzut oka p r o g r a m wygląda na p o z b a w i o n y b ł ę d ó w . N a przykład poniższa pętla napisana w j ę z y k u C wydaje się b y ć p o p r a w n a i p o sześciu iteracjach p o w i n n a zostać z a k o ń c z o n a . J e d n a k ż e na skutek za okrąglania wartości zmiennej sterującej typu float, w a r u n e k x = 0 nigdy nie zostanie w niej osiągnięty i pętla będzie n i e p r z e r w a n i e w y k o n y w a n a . Przykład 6.1. Z pozoru poprawna pętla programowa, okazuje się pętlą nieskończoną Binclude <wdt.h> łłinclude
float x;
//Uwaga! Z uwagi na zbyt duże biblioteki //operacji zmiennoprzecinkowych, ten program //nie zmieści się do układu AT90S2313 //deklaracja
wdt_enable(2) ; lor (x = S./3.;x!=0.;x- = l./3
zmiennej
typu float
// .) //zmienna x jest zmniejszana f/bfi
do
0 co
od wartości
1/3
{
wdt_reset{);
//umieszczenie rozkazu zerowania rejestrów //watchdoga w tym miejscu jest błędem, nie //spełni on tu swej funkcji. Mikrokontroler //powinien być wyzerowany, jeśli będzie za //długo przebywał w tej pętli
Aby zapobiec podobnym przypadkom opracowano dość prosty mechanizm s p r z ę t o w o - p r o g r a m o w y . W wielu w s p ó ł c z e s n y c h m i k r o k o n t r o l e r a c h , m . in. w A T 9 0 S 2 3 1 3 , z a w a r t o w strukturze układu w y d z i e l o n y t i m e r - w a t c h d o g , k t ó r e g o z a d a n i e m j e s t o d m i e r z a n i e specjalnych i n t e r w a ł ó w c z a s o w y c h (rime-out),
po przekroczeniu których mikrokontroler jest zerowany. Progra
mista pisząc p r o g r a m nie m o ż e d o p u ś c i ć d o tego, a b y p r z e k r o c z y ć c z a s ti-
me-out,
gdyż s p o w o d u j e to w y g e n e r o w a n i e s y g n a ł u z e r u j ą c e g o przez układ
w a t c h d o g a . W t y m c e l u w r ó ż n y c h p u n k t a c h p r o g r a m u u m i e s z c z a rozkazy zerujące rejestry timera i rozpoczynające t y m s a m y m c y k l liczenia od po czątku. Punkty takie m u s z ą b y ć starannie d o b r a n e . C z a s p r z e j ś c i a pomiędzy d w o m a sąsiednimi (ze w z g l ę d u n a k o l e j n o ś ć p r z e c h o d z e n i a , a nie miejsce w p r o g r a m i e ) nie m o ż e b y ć dłuższy niż time-out
w a t c h d o g a . Jednocześnie
um ie s z c z e ni e rozkazu zerującego w a t c h d o g w pętli p r o g r a m u podejrzanej o to, że m o ż e b y ć pętlą n i e s k o ń c z o n ą (jak w p r z y k ł a d z i e 6.1), nie spełni swojego zadania. W mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 w a t c h d o g j e s t t i m e r e m t a k t o w a n y m z wy dzielonego generatora, zawartego w strukturze układu i pracującego z częs totliwością
1 MHz.
Jest
to
typowa
wartość
dla
napięcia
zasilające
g o V c c = 5 V. Watchdog m a swój własny preskaler, dzięki c z e m u progra mista może ustawiać odpowiednią dla siebie w a r t o ś ć time-outu
(tablica 6.1).
Na liście rozkazów mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 znajduje się specjalny roz kaz - WDR (Watchdog Reset)
- zerujący rejestr timera w a t c h d o g a . Długość
cyklu odmierzanego przez w a t c h d o g m o ż e przybierać j e d n ą z ośmiu różnych wartości. Doliczenie d o końca p o w o d u j e w y g e n e r o w a n i e sygnału zerującego (rysunek 4.26) i skok p o d adres wektora Reset Vector.
Programista, który
świadomie chce zablokować układ w a t c h d o g a m u s i w y k o n a ć specjalną sek wencję wyłączającą.
Zabezpieczenie takie m a n a celu uchronienie się od
p r z y p a d k o w e g o zablokowania w a t c h d o g a .
WDTCR [Watchdog Timer Control Register) - rejestr sterujący watchdoga - $21 BU
S21 ($41) Odczyt/Zapis
I
7 ~ R
1
6 •R
1
5 R
3 WOE R/W
A
| WDTOE | FtyW
Wartość początkowa 0 0 0 H - oznacza <x)czył. R/W - oznacza, odczyt/zapis
0
2 1 O 1 WOP2 | WDP1 | WDPO | WDTCR R/W R/W R/W 0
0
0
0
B7...5 - Z a r e z e r w o w a n e . T e bity są z a r e z e r w o w a n e w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e odczytywane ja k o zero. B 4 - W D T O E (Watchdog watchdoga.
Turn-off
Enable):
bit z e z w o l e n i a n a wyłączenie
Bit ten musi być ustawiony („1") przed w y z e r o w a n i e m bitu W D E . Jeśli się tego nie zrobi, zablokowanie w a t c h d o g a nie zostanie w y k o n a n e . Po ustawie niu bitu W D T O E zostaje on sprzętowo w y z e r o w a n y a u t o m a t y c z n i e p o 4 cyk lach zegarowych. Wyłączenie w a t c h d o g a m u s i w i ę c nastąpić w tym czasie.
Preskaler waichodga
Generator 1MHz
03 i: 5 CM s CM o CO 3 ov> D O W to
(O O > O O
O
OSO OSO
WATCHDOG RESET
O O
^| " |
WDPO WDP1 W0P2 WDE
Rys. 6.1. Schemat blokowy watchdoga
B 3 - W D E (Watchdog
Zerowanie MCU
Enable) - bit włączający/wyłączający układ watchdoga.
W a t c h d o g j e s t włączony, jeśli bit W D E jest u s t a w i o n y („1")- Jeśli W D E j e s t w y z e r o w a n y ( „ 0 " ) , to w a t c h d o g jest wyłączony. W D E m o ż e b y ć z e r o w a n y tylko w t e d y , g d y j e d n o c z e ś n i e W D T O E jest u s t a w i o n y („1")- W celu zablo k o w a n i a pracującego w a t c h d o g a m u s i b y ć w y k o n a n a poniższa procedura: 1. Zapisać j e d n o c z e ś n i e „ I " d o bitów W D T O E i W D E . L o g i c z n a „ 1 " musi b y ć zapisana d o W D E podczas procedury b l o k o w a n i a w a t c h d o g a n a w e t w t e d y , g d y bit ten był ustawiany wcześniej. 2. W ciągu n a s t ę p n y c h czterech cykli z e g a r o w y c h zapisać „ 0 " d o bitu W D E . W t y m m o m e n c i e w a t c h d o g zostanie z a b l o k o w a n y . B2...0 - W D P 2 , W D P 1 , WDPO (Watchdog
Timer
Preskaler)
- bity konfi
gurujące preskaler watchdoga. Bity W D P 2 , W D P 1 , WDPO określają parametry preskalera w a t c h d o g a , gdy jest on a k t y w n y . Ustawienie preskalera w p ł y w a na d ł u g o ś ć time-outu
watch
d o g a (tablica 6.1). Tab. 6.1. Ustawienie preskalera watchdogaW WDP2
WDP1
WDPO
Liczba cykli oscylatora WDT
Typowa długość time-outu Typowa długość time-outu Ula V = 3 V dlaV =5V w
cc
0
0
0
16 kcykli
47 ms
15 ms
0
0
1
32 kcyKli
94 ms
30 ms 60 ms
0
1
0
64 kcykli
0.19 S
0
1
1
128 kcykli
0,38 s
0,12 S
1 1
0
0
256 kcykli
0,75 s
0,24 S
0
1
512 kcykli
1.5 S
0.49 s
1
1
0
1024 kcykli
3.0 s
0,97 s
1
1
1
2048 kcykli
6,0 S
1.9 S
Uwaga: " i Częstotliwość oscylatora watchdoga jest uzależniona od wartości napięcia zasilającego.
"
R o z k a z WDR (Watchdog
Reset)
p o w i n i e n być z a w s z e w y k o n a n y przed włą
c z e n i e m w a t c h d o g a . T y m s a m y m m a m y p e w n o ś ć , ż e o k r e s z e r o w a n i a będzie z g o d n y z u s t a w i e n i a m i preskalera. Jeśli w a t c h d o g j e s t w ł ą c z o n y bez wcześ niejszego zerowania, to j e g o stan p o c z ą t k o w y m o ż e b y ć r ó ż n y o d zera. Dla uniknięcia n i e z a m i e r z o n e g o z e r o w a n i a M C U , w a t c h d o g p o w i n i e n być bloko w a n y lub z e r o w a n y p r z e d zmianą p a r a m e t r ó w j e g o p r e s k a l e r a . Przykład 6.2. Obsługa watchdoga (wersja programu w asemblerze) .def .def
temp=r20 templ=r21 ldi in cli wdr out out
temp,SOS templ,sreg
wdtcr,temp sreg,templ
wdr
;przygotowanie wpisu do WDTCR ;zapamiętanie statusu CPU ;zablokowanie przerwań reset watchdoga ;start watchdoga z minimalnym timeoutem jodtworzenie statusu CPU
.•zerowanie watchdoga w takim miejscu programu, ;przez który licznik rozkazu musi przechodzić ,-w odstępach czasu nie dłuższych niż wartość ;time-outu
ldi ldi cli wdr out ldi out
temp,$18 templ,sreg
,-procedura wyłączenia watchdoga ; zapamiętanie statusu CPU ;zablokowanie przerwań
wdtcr,temp temp,$10 wdtcr,temp
;WDT0E=1 i WDE=1
out
sreg,templ
WDTOE=l i WDE=0 - stop watchdoga, gdyby nie było powyższego wpisu do wdtcr, watchdog nie zatrzymałby sie odtworzenie statusu CPU
Przykład 6.3. Obsługa watchdoga (wersja programu w języku C)
wdt_reset(); wdt_enable<0);
//zerowanie licznika watchdoga //start watchdoga z minimalnym timeoutem
wdt_reset();
//zerowanie licznika watchdoga w takim miejscu //programu, przez który licznik rozkazu musi //przechodzić w odstępach czasu nie dłuższych //niż wartość time-outu
wdt_dłsable();
//wyłączenie watchdoga, procedura biblioteczna //realizuje ustawienie odpowiedniej sekwencji //bitów WDTOE=l i WDE=1
7.
Pamięć danych EEPROM W i ę k s z o ś ć k o n s t r u o w a n y c h współcześnie urządzeń wykorzystujących m i k r o kontrolery w y m a g a wielokrotnego z a c h o w y w a n i a specyficznych informacji, np. o ostatnich ustawieniach e l e m e n t ó w regulacyjnych, trybach pracy, z a k r e sach p o m i a r o w y c h lub też innych parametrach pracy sterownika. D a n e te p o winny b y ć z a c h o w y w a n e także p o wyłączeniu zasilania. U ż y t a d o tego celu p a m i ę ć p o w i n n a c h a r a k t e r y z o w a ć się d ł u g i m c z a s e m p r z e c h o w y w a n i a da nych
i dostatecznie
dużą
liczbą
cykli z a p i s u / k a s o w a n i a .
Jej
pojemność
w w i ę k s z o ś c i p r z y p a d k ó w nie musi b y ć b a r d z o d u ż a . Z a z w y c z a j w y s t a r c z a kilkadziesiąt d o kilkuset bajtów. N i e są też b a r d z o k r y t y c z n e w y m a g a n i a d o tyczące czasu dostępu d o takiej pamięci, g d y ż nie pełni o n a funkcji pamięci d a n y c h , w której przechowuje się d y n a m i c z n i e m o d y f i k o w a n e z m i e n n e p r o g r a m u . P o w y ż s z e w y m a g a n i a spełnia p a m i ę ć E E P R O M . Występuje
ona
w p r a w i e w s z y s t k i c h o d m i a n a c h m i k r o k o n t r o l e r ó w A V R , nie m a jej tylko w kilku wersjach ATtiny (patrz d o d a t e k A ) .
7.1.
Zapis i odczyt pamięci W strukturach mikrokontrolerów A V R z a w a r t o wszystkie e l e m e n t y niezbęd n e d o p r o g r a m o w a n i a wewnętrznej pamięci E E P R O M , takie j a k logika steru j ą c a i p o m p y ł a d u n k o w e wytwarzające napięcia programujące. K o r z y s t a n i e z pamięci E E P R O M m o ż e się więc o d b y w a ć w typowej aplikacji m i k r o k o n trolera bez ż a d n y c h e l e m e n t ó w z e w n ę t r z n y c h . P r o g r a m i s t a m u s i j e d n a k ż e za c h o w a ć p e w n e środki ostrożności w tych miejscach p r o g r a m u , w których od wołuje się d o pamięci E E P R O M . P o w o d e m tego m o g ą b y ć n p . n i e o c z e k i w a n e z a c h o w a n i a mikrokontrolera p o d c z a s włączania lub wyłączania systemu. Z b y t wolne pojawianie się lub zanik napięcia zasilającego m o ż e s p o w o d o w a ć n i e o c z e k i w a n y skok d o r o z k a z ó w korzystających z pamięci E E P R O M i w y konanie r o z k a z u zapisu d o niej. M i ę d z y i n n y m i z t e g o p o w o d u w s k a z a n e jest s t o s o w a n i e z e w n ę t r z n e g o układu z e r o w a n i a mikrokontrolera. Zapis d o pa mięci o d b y w a się poprzez specjalną p r o c e d u r ę minimalizującą p r a w d o p o d o b i e ń s t w o n i e k o n t r o l o w a n e g o dostępu d o E E P R O M - u . B ę d z i e o n a opisana w dalszej c z ę ś c i rozdziału. Operacje zapisu i odczytu pamięci E E P R O M są r e a l i z o w a n e p o p r z e z w y d z i e lone rejestry specjalne. C z a s dostępu podczas zapisu w a h a się w przedziale od 2,5 d o 4 m s , w zależności od wartości napięcia zasilającego
Vcc-
UĘ
Podczas zapisywania E E P R O M - u , p r a c a C P U zostaje wstrzy-
W l EGi
m
a
n
a
n
a
d
w
a
y t d e
z
e
a
r
o
w
e
w
3
° § ' P ^ y P ^ " odczytu, C P U jest zatrzymana n a cztery cykle z e g a r o w e . D o p i e r o p o t y m czasie jest w y k o n y w a n y następny rozkaz.
UijjjjWrt
EEAR (Address Register) - rejestr adresowy pamięci EEPROM - $ 1 E BU $1E($3E) Odczyt/Zapis
7 |.
Wartość początkowa
-R
EEAR6 R/W
s EEAR5 R/W
4 EEAR4 R/W
E6AR3 R/W
2 EEAR2 R/W
1 EEAR1 R/W
0 EEARO R/W
0
0
0
0
0
0
0
6 I
0
3
fl - oznacza odczyt, R/w - oznacza odczyt/zapis
B 7 - z a r e z e r w o w a n y . T e n bit j e s t z a r e z e r w o w a n y w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i zawsze odczytywany j a k o zero. B6...0 - E E A R 6 . . . 0 (EEPROM
Address):
adres zapisu/odczytu
pamięci
EEPROM. Bity te zawierają adres dostępu d o pamięci E E P R O M . Określają pojedynczą k o m ó r k ę E E P R O M - u dla operacji zapisu l u b o d c z y t u z c a ł e g o 128-bajtoweg o obszaru j a k i m dysponuje mikrokontroler. A d r e s o w a n i e p a m i ę c i jest linio w e p o m i ę d z y adresami 0 i 127 (S7F).
EEDR (Data Register) - rejestr danych pamięci EEPROM - $1D Bit $1D($3D)
|
7 MSB
Odczyt/Zapis R/W Wartość początkowa 0 R/w - oznacza odczyt/sapls
R/W 0
R/W 0
B 7 . . . 0 - E E D R 7 . . . 0 (EEPROM do/z pamięci E E P R O M .
R/W
R/W 0
Data):
R/W 0
dana
0
R/W 0
R/W 0
zapisywana/odczytywana
Podczas operacji zapisu pamięci E E P R O M , d a n a u m i e s z c z o n a
wcześniej
w rejestrze E E D R jest w p i s y w a n a p o d adres określony zawartością rejestru E E A R . Podczas operacji odczytu, w rejestrze E E D R zostaje u m i e s z c z o n a da na z pamięci E E P R O M spod adresu określonego w rejestrze E E A R .
EECR [Control Register) - rejestr sterujący pamięci EEPROM - $ 1 C Z , 6 5 Z I Odczyt/Zapis R R R Wartość początkowa 0 o o R - oznacza odczyt, R A V - oznacza odczyt/zapis m
SlC(S3C)
,
I
1
L_ -
4
1
-
1
R O
3 R
2 1 lEEMWEl EEWE I R/W R/W O O O
0 EERTI
R/W O
EECR
B7...3 - z a r e z e r w o w a n e . T e bity są z a r e z e r w o w a n e w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n e j a k o zero. B 2 - E E M W E (EEPROM
Master
Write Enable):
bit z e z w o l e n i a n a zapis
d o pamięci E E P R O M . Bit E E M W E określa, czy zapis d o pamięci E E P R O M m o ż e nastąpić", czy nie. Jeśli E E M W E jest ustawiony („1"), ustawienie bitu E E W E spowoduje zapi sanie danej pod w s k a z a n y adres. Jeśli E E M W E m a w a r t o ś ć zero, u s t a w i e n i e bitu E E W E nie powoduje zapisu. Zapis d o pamięci p o w i n i e n b y ć w y k o n a n y najdalej w ciągu czterech cykli p o ustawieniu bitu E E M W E . Jeśli to nie na stąpi, to bit ten zostanie sprzętowo w y z e r o w a n y (bez ingerencji p r o g r a m u ) . B I - E E W E (EEPROM
Write Enable):
strob zapisu d o pamięci E E P R O M .
Bit E E W E s t a n o w i strob zapisu d o pamięci E E P R O M . P o ustawieniu o d p o wiednich wartości rejestrów E E A R (adres) i E E D R (dana) ustawienie bitu E E W E p o w o d u j e w y k o n a n i e zapisu d o pamięci E E P R O M .
Bezpośrednio
przed w y s t a w i e n i e m strobu musi b y ć j e s z c z e u s t a w i o n y bit E E M W E . Proce dura zapisu p o w i n n a wyglądać następująco: 1. Czekaj d o m o m e n t u , gdy E E W E osiągnie w a r t o ś ć zero. 2. Zapisz n o w y adres d o rejestru E E A R (opcjonalnie). 3. Zapisz nową daną d o rejestru E E D R (opcjonalnie). 4 . Ustaw bit E E M W E w rejestrze E E C R . Aby było możliwe ustawienie tego bitu, bit E E W E musi być w tym s a m y m cyklu zapisywany wartością zero. 5. Najdalej w c i ą g u czterech cykli zegara p o ustawieniu bitu E E M W E , zapisać logiczną „ 1 " d o bitu E E W E . P o chwili równej czasowi dostępu ( t y p o w o 2,5 m s dla V < x = 5 V lub 4 m s dla V < x = 2,7 V ) bit E E M W E jest s p r z ę t o w o z e r o w a n y . Programista p o w i nien zadbać, aby bit E E W E był z a w s z e s p r a w d z a n y p r z e d w y k o n a n i e m ope racji zapisu d o pamięci E E P R O M , aż osiągnie w a r t o ś ć zero. P o ustawieniu bitu E E W E p r a c a C P U j e s t w s t r z y m y w a n a na czas t r w a n i a d w ó c h cykli zega r o w y c h i d o p i e r o p o t y m czasie j e s t w y k o n y w a n y następny rozkaz.
Jeśli między k r o k i e m 4 . a 5. p o w y ż s z e g o algorytmu wystąpi ja k i e k o l w i e k przerwanie, operacja zapisu m o ż e się nie p o w i e ś ć z p o w o d u przekroczenia time-outu
zapisu. M o ż e się też zda
r z y ć , że procedura obsługi przerwania wykorzystująca dostęp d o pamięci E E P R O M zmodyfikuje rejestry E E A R i E E D R po wodując błędne działanie p r o g r a m u . Z a l e c a się w i ę c globalne b l o k o w a n i e przerwań w czasie w y k o n y w a n i a k r o k ó w 2. d o 4 .
BO - E E R E (EEPROM
Read Enable):
s t r o b o d c z y t u p a m i ę c i EEPROM.
Bit E E R E jest strobem odczytu pamięci E E P R O M . A b y o d c z y t a ć dane z pa mięci E E P R O M , p o wpisaniu o d p o w i e d n i e g o adresu w rejestrze EEAR, na leży wstawić bit E E R E . W chwili, g d y E E R E zostanie s p r z ę t o w o wyzerowa ny, odczytywana dana zostanie u m i e s z c z o n a w rejestrze E E D R , jednakże nie jest konieczne cykliczne sprawdzanie bitu E E R E . P o ustawieniu bitu EERE praca C P U zostaje wstrzymana na czas r ó w n y c z t e r e m c y k l o m zegarowym przed wykonaniem następnego rozkazu. Programista p o w i n i e n jednak spraw dzić stan bitu E E W E przed rozpoczęciem czytania p a m i ę c i E E P R O M . Nie m o ż e on być równy „ 1 " . Jeśli tak b ę d z i e (co o z n a c z a , ż e trwa operacja zapi su), to zmiana rejestru danej lub adresu E E P R O M - u
s p o w o d u j e , że zapis zo
stanie przerwany, a j e g o rezultat b ę d z i e n i e z d e f i n i o w a n y . Przykład 7.1. Obsługa wewnętrznej pamięci EEPROM w asemblerze. Dwie dane będą kolejno zapisywane pod adresy $01 i $02, a następnie zostaną odczytane .def temp=rl6 .def danal=rl7 .de£ dana2=rl8 -def templ=rl9 ;Zapis EEPROM-u LI:' sbic EECR,EEWE rjmp LI ldi temp,1 out eear.temp ldi temp,S7£ out eedr.temp sbi eecr.eeinwe sbi eecr.eewe
;ustaw dana do zapisu np.=S7E ;przygotuj EEPROM do zapisu ;zapisz pod adres 1 daną $7t
L2:
;czekaj na gotowość
sbic rjmp ldi out ldi out in cli sbi sbi out
.-czekaj na gotowość
,-uscaw adres zapisu = 1
EECR,EEWE L2 temp.2 eear.temp temp,Oxbf eedr.temp templ,sreg
;ustaw adres zapisu = $02 ;ustaw dana do zapisu np.=Sbf ;zachowaj status CPU ;zablokuj globalne przerwania ;przygotuj EEPROM do zapisu ,-zapisz pod adres 2 dana. 0xbf ;odtwórz status CPU
eecr.eemwe eecr.eewe sreg,templ
,-Odczyt EEPROM-u L3: sbic EECR,EEWE rjmp L3 ldi temp,0x1 out eear.temp sbi eecceere in dana1,EEDR inc temp out eear.temp sbi eecr.eere in dana2,EEDR
;czekaj na gotowość
;
;ustaw adres odczytu = 1 czytaj eeprom(l) i umieść w zmiennej danal
;
;ustaw adres odczytu = 2 jczytaj eeprom[21 i umieść w zmiennej dana2
;
Przykład 7.2. Ten sam problem co w przykładzie 7.1 zrealizowany w języku C, wzbogacony o wyświetlanie stanu odczytanej pamięci na diodach LED sterowanych z PORTB Ifinclude flinclude tl include <eeprom.h> void czekaj(unsigned long zt) ( unsigned char ztl; for l;zt>0;zt — ) { for(zt1=255;ztl!=0;ztl--ł ;
//procedura pomocnicza
} }
int main[void) { unsigned char dana; PORTB=0xff; DDRB=0xf£; czekaj(10000L); eeprom_wb(l,0x7f); eeprom_wb(2,Oxbf); dana=eeprom_rb(l); PORTE-dana; czekaj(10000L); dana=eeprom_rb(2); PORTB=dana; czekaj (10000D ; while (1);
//gaś LED-y //PORTB w całości jako wyjściowy //czekaj ok. 1 s //zapisz dana 0x7F do EEPROM-u pod adres = 1 //zapisz dana OxbF do EEPROM-u pod adres = 2 //czytaj EEPR0M[1] //i wyświetl na LED-ach //czekaj ok. 1 s //czytaj EEPROM[2] //i wyświetl na LED-ach //czekaj ok. 1 s //zapetl program
}
J a k w i d a ć , rozwiązanie tego s a m e g o p r o b l e m w j ę z y k u C j e s t znacznie prost sze. O d p a d a ż m u d n e o p e r o w a n i e na pojedynczych bitach rejestrów, spraw dzanie w a r u n k ó w gotowości E E P R O M - u d o zapisu itp. O c z y w i ś c i e wszyst kie te operacje są w y k o n y w a n e w p r o c e d u r a c h bibliotecznych j ę z y k a C.
M i k r o k o n t r o l e r y A V R nie są niestety p o z b a w i o n e
pewnych
p r z y k r y c h dla u ż y t k o w n i k a w a d . Jedną z nich j e s t brak z a b e z pieczenia przed sytuacją, w której w takcie w y k o n y w a n i a zapi su d o E E P R O M - u nastąpi z e r o w a n i e mikrokontrolera. Cykl za p i s u zostanie d o k o ń c z o n y normalnie, ale rejestr adresu zostanie w y z e r o w a n y . D a n a zostanie zapisana pod adres
wskazany
i p o d adres Ó, c o oczywiście j e s t z a c h o w a n i e m n i e p o p r a w n y m . Z tego p o w o d u zaleca się n i e w y k o r z y s t y w a n i e z e r o w e g o adre su pamięci E E P R O M , m i m o że o p i s y w a n a sytuacja wydaje się b y ć mało p r a w d o p o d o b n a .
Zapewnienie prawidłowych warunków pracy pamięci EEPROM Pamięć E E P R O M d o p r a w i d ł o w e g o działania w y m a g a stabilnego napięcia zasilającego o wartości mieszczącej się w d o p u s z c z a l n y m przedziale. 2 jed nej strony zależy od tego prawidłowe w y t w o r z e n i e napięć programujących, z drugiej zaś obniżone napięcie zasilające m o ż e mieć s z k o d l i w y wpływ na działanie mikrokontrolera. W efekcie mogą
powstawać
nieprawidłowości
pracy, w szczególności związane z d o s t ę p e m d o pamięci E E P R O M . Aby uchronić się od opisanych p r o b l e m ó w zaleca się s t o s o w a n i e j e d n e j z następu jących zasad: 1. U t r z y m y w a ć a k t y w n y stan linii R E S E T mikrokontrolera p r z e z czas ustala nia się napięcia zasilającego. Najpopularniejszą metodą j e s t wykorzystywa nie w aplikacjach specjalizowanych układów z e r o w a n i a (np. D S 1 8 1 3 ) . Przy ich doborze trzeba pamiętać, aby miały o d p o w i e d n i p o z i o m a k t y w n y sygnału zerującego. Mikrokontrolery A V R są z e r o w a n e p o z i o m e m niskim. Układy takie są n a z y w a n e Brown-out
Detector
( B O D ) i zapewniają prawidłowe ge
nerowanie sygnału zerującego oraz kontrolę obniżenia n a p i ę c i a zasilającego. Wiele dodatkowych informacji m o ż n a znaleźć w n o c i e A V R 1 8 0 dostępnej na internetowej stronie Atmela
(www.atmel.com).
2. G d y napięcie zasilające jest o b n i ż o n e , należy u t r z y m y w a ć mikrokontroler w stanie uśpienia. Rozwiązanie takie zapobiegnie n i e p r a w i d ł o w e m u wykona niu rozkazów, skutecznie zabezpieczając k o m ó r k i p a m i ę c i E E P R O M przed niekontrolowanymi z m i a n a m i . 3. Stałe w y k o r z y s t y w a n e przez p r o g r a m należy p r z e c h o w y w a ć w pamięci Flash (w pamięci p r o g r a m u ) , chroniąc j e t y m s a m y m przed jakimikolwiek zmianami w y w o ł a n y m i przez źle działający p r o g r a m . P a m i ę ć Flash nie może być b o w i e m m o d y f i k o w a n a przez C P U (nie d o t y c z y mikrokontrolerów ATmega).
8.
Układ transmisji szeregowej (UART) W wielu przypadkach system oparty na mikrokontrolerze musi k o m u n i k o w a ć się z j a k i m ś urządzeniem zewnętrznym. Aktualnie c o r a z powszechniej w y k o rzystuje się d o tego celu interfejs U S B , ale w dalszym ciągu klasyczny interfejs - j a k i m jest R S 2 3 2 - cieszy się ogromną popularnością wśród użytkowników. Dlatego też, wiele współczesnych mikrokontrolerów m a w b u d o w a n e odpo wiednie bloki funkcjonalne d o realizacji asynchronicznej (niekiedy również synchronicznej) transmisji szeregowej. Określane są o n e m i a n e m U A R T (Universal Asynchronous
Receiver
and Transmitter).
Stanowią one kompletne roz
wiązanie interfejsu pod w z g l ę d e m logicznym, j e d n a k gdy transmisja m a b y ć prowadzona
na większe odległości wymagają
układów dopasowujących
zastosowania
zewnętrznych
poziom sygnałów d o standardu R S 2 3 2 .
Można
z nich r e z y g n o w a ć w przypadku wieloprocesorowych aplikacji, w których po szczególne jednostki pracują w swoim bezpośrednim sąsiedztwie. Większość urządzeń obsługujących transmisję szeregową wykorzystuje interfejs R S 2 3 2 , w którym logicznej j e d y n c e przypisano wartość napięcia z przedziału od - 3 d o - 1 2 V, zaś logicznemu zeru przypisano wartość napięcia z przedziału od 3 d o 12 V. Sygnały na liniach transmisyjnych nie p o w i n n y osiągać wartości od - 3 d o + 3 V. Najpopularniejszym
układem d o realizacji takiego interfejsu jest
M A X 2 3 2 lub j e g o odmiany. W niektórych przypadkach zadowalające może być wykonanie konwertera poziomów na tranzystorze. M i m o popularności te g o typu transmisji nie wszystkie mikrokontrolery A V R wyposażono w U A R T (patrz porównanie parametrów w dodatku A ) . W takich przypadkach konieczna jest niestety całkowicie programowa j e g o implementacja. Stanowi to p e w n e utrudnienie,
ale nie jest niemożliwe d o zrobienia.
Opisywany
tu
układ
A T 9 0 S 2 3 1 3 na szczęście m a w swojej architekturze dupleksowy blok U A R T u, d o którego dostęp zapewniają wydzielone rejestry nadajnika i odbiornika. P o d s t a w o w e cechy U A R T - u w b u d o w a n e g o w mikrokontrolery A V R to: - w b u d o w a n y generator p o d s t a w y czasu dla transmisji szeregowej, - m o ż l i w o ś ć uzyskiwania w y s o k i c h prędkości transmisji dla niskich częstot liwości rezonatora k w a r c o w e g o , - d a n a o długości 8 lub 9 bitów, - układ redukcji s z u m ó w zakłócających transmisję, - detekcja nadpisania zawartości bufora odbiornika, - detekcja błędu ramki, - detekcja b ł ę d n e g o bitu startu, - trzy w y d z i e l o n e przerwania d o obsługi zdarzeń: z a k o ń c z e n i a transmisji da nej, opróżnienia bufora n a d a w c z e g o , zapełnienia bufora odbiorczego.
8.1.
Budowa i działanie nadajnika UART Schemat b l o k o w y układu nadajnika p r z e d s t a w i o n o na r y s u n k u 8 . 1 . Nadawa nie jest inicjowane przez zapisanie wysyłanej danej d o rejestru nadajnika U D R (UART l/O Register).
Dana ta jest następnie p r z e n o s z o n a d o wyjścio
w e g o rejestru przesuwającego. Jeśli zapis d o U D R nastąpi p o t y m , gdy bit stopu poprzedniego znaku opuści rejestr przesuwający, to rejestr ten jest ła d o w a n y bezpośrednio nową daną. Jeśli zapis d o U D R nastąpi przed w y s ł a n i e m bitu stopu p o p r z e d n i e g o znaku, to n o w a dana czeka w rejestrze U D R na przepisanie d o w y j ś c i o w e g o rejestru przesuwającego d o m o m e n t u , gdy bit stopu p o p r z e d n i e g o znaku zostanie wy słany. Rejestr przesuwający m a długość 10 (lub 11) bitów (8 lub 9 bitów da nej + znak startu + znak stopu). W chwili, g d y rejestr przesuwający nadajnika jest pusty, n o w a dana j e s t przenoszona d o niego z rejestru U D R i jednocześ nie zostaje ustawiony bit U D R E (UART Data Register w rejestrze U S R (UART Status Register), Magistrata danych
XTAL-
BAUOxl6 Generator prędkości transm.
1:16
Rys. 8.1. Schemat blokowy nadajnika układa UART
Empty)
znajdujący się
c o j e s t s y g n a ł e m g o t o w o ś c i nadaj-
Rejestr danych UART (UDR)
nika d o przyjęcia nowej danej. Jednocześnie z przenoszeniem znaku z rejestru U D R d o rejestru przesuwającego bit 0 tego rejestru j e s t zerowany (będzie to bit startu), a bit 9 (lub 10) jest ustawiany (będzie to bit stopu). Jeśli wybrano 9-bitową długość słowa, to bit T X B 8 z rejestru U C R (UART Control Register)
jest
przenoszony d o bitu 9 rejestru przesuwającego. D ł u g o ś ć słowa określa się na dając odpowiednią wartość bitowi C H R 9 znajdującemu się w rejestrze U C R . Dla słowa 9-bitowego bit ten powinien b y ć ustawiony („1"). Przesuwanie bi tów w rejestrze wyjściowym jest taktowane zegarem transmisyjnym (Baud Ra tę Clock). Jest on niezależny od zegara taktującego C P U . Bity nadawanego znaku pojawiają się na wyprowadzeniu T X D mikrokontrolera. Najpierw bit startu, potem bity danej począwszy od najmniej znaczącego (LSB). N a końcu jest wysyłany bit stopu. Kiedy bit stopu opuści rejestr przesuwający, zostaje do niego załadowana n o w a dana z rejestru U D R (jeśli wcześniej została t a m umieszczona). Podczas ładowania bit U D R E jest ustawiony. Jeśli w rejestrze U D R nie m a kolejnego znaku d o wysiania, to bit U D R E zostaje ustawiony w chwili wyjścia poprzedniego bitu stopu z rejestru przesuwającego i pozostaje w t y m stanie d o momentu kolejnego wpisu d o rejestru U D R . Jeśli nie nastąpi zapisanie nowej danej, gdy bit stopu występuje na wyjściu T X D przez czas trwania transmisji j e d n e g o bitu, to zostanie ustawiona flaga TX Compiete
Fłag
(TXC) znajdująca się w rejestrze USR. Nadajnik m o ż e b y ć włączany lub w y łączny za pomocą bitu T X E N z rejestru U C R . Jego ustawienie („1") uaktywnia nadajnik. Jeśli bit ten będzie wyzerowany („0"), wyprowadzenie P D 1 może b y ć wykorzystywane j a k o wejście/wyjście ogólnego przeznaczenia. Ustawienie T X E N powoduje c a ł k o w i t e p r z e c h w y c e n i e funkcji w y p r o w a d z e n i a P D 1 przez nadajnik, niezależnie o d ustawienia bitu D D D 1 w rejestrze D D R D .
Ustawienie bitu C H R 9 w rejestrze U C R p o w o d u j e , że n a d a w a n e i o d b i e r a n e znaki mają długość 9 b i t ó w , plus bit startu i bit stopu. M u s i m u b y ć n a d a n a o d p o w i e d n i a wartość przed zainicjowaniem transmisji. Dziewiąty bit d o w y słania, t o T X B 8 znajdujący się w rejestrze U C R .
8.2.
Budowa i działanie odbiornika UART S c h e m a t b l o k o w y układu odbiornika przedstawiono na r y s u n k u 8.2. Wejście odbiornika transmisji szeregowej jest połączone za p o m o c ą o d p o w i e d n i c h układów przełączających z w y p r o w a d z e n i e m P D 0 / R X D . W e w n ę t r z n a logika próbkuje sygnał
16 razy w c i ą g u czasu t r w a n i a transmisji j e d n e g o bitu.
W czasie, gdy linia znajduje się w stanie idle ( o c z e k i w a n i e na bit startu), po j e d y n c z a p r ó b k a o wartości „ 0 " j e s t interpretowana j a k o opadające zbocze sygnału wejściowego. Powoduje to zainicjowanie sekwencji działań związa nych z wykryciem bitu startu. Przyjmijmy, ż e p r ó b k a ta m a n u m e r 1. Tak więc p o zmianie stanu linii odbiorczej ( R X D ) z 1 n a 0 o d b i o r n i k analizu j e 8, 9 i 10 próbkę. Jeśli c o najmniej dwie z nich będą miały wartość' „ 1 " , wy krycie bitu startu jest a n u l o w a n e . Sytuację taką uznaje się za zakłócenie im pulsowe i cała powyższa procedura jest w z n a w i a n a od początku. W przeciw n y m razie uznaje się, że odebrano bit startu. P r ó b k o w a n i e kolejnych bitów od bywa się w podobny sposób. Wartości c o najmniej d w ó c h j e d n a k o w y c h próbek spośród 8, 9 i 10 decydują o wartości odebranego bitu. J e d n a k o w e próbki nie muszą przy tym występować kolejno p o sobie. Sekwencja n p . 101 j e s t interpre towana j a k o bit o wartości „ 1 " . Odebrany bit „ w c h o d z i " d o rejestru przesuwa jącego. Próbkowanie wejścia R X D zilustrowano na r y s u n k u 8.3.
Magistrala danych
XTAL-
Generaior prędkości transm.
8AUDx16 1:16
Rejestr danych UART (UDR)
BAUD STORĘ UDR
Bufor wejściowy PDO
RXD
Blok detekcji bitów
Rejestr sterujący UART (UCR)
Magistrala danych
Rys. 8.2. Schemat blokowy odbiornika układu UART
>
10(H)-bitowyrejestr przesuwny odbiornika
RXD
sygnału przez 11M11liiiItllllllltlllllllllltllllliri 111 illllllllJlllltlllllllllllinIII•lllllllltItllllMiritlllJIllfllilllJlItllJIllIllIJJJJIlItlłJlIlllIłlllllltlllIIII• IL11 odbiornik UART Rys. 8.3. Próbkowanie danych odbieranych przez odbiornik UART-u
U k ł a d o d b i o r n i k a liczy o d b i e r a n e bity. O s t a t n i m b i t e m ramki jest bit stopu, który p o w i n i e n mieć wartość „ 1 " . Jest o n r o z p o z n a w a n y w z n a n y j u ż sposób. Jeśli o k a ż e się, ż e d w i e l u b trzy próbki (spośród 8, 9 i 10) bitu stopu są r ó w n e „ 0 " , p o d e j m o w a n a jest decyzja o wystąpieniu błędu ramki i ustawiana j e s t flaga Framing
Error ( F E ) w rejestrze statusu U S R (UART Status
Register).
Przed o d c z y t e m danej z rejestru U D R programista powinien z a w s z e spraw dzić, stan tej flagi, a b y u p e w n i ć się, czy nie wystąpi! błąd transmisji. P o pra w i d ł o w y m l u b b ł ę d n y m odebraniu bitu stopu dana j e s t p r z e p i s y w a n a z rejest r u przesuwającego d o rejestru U D R . J e d n o c z e ś n i e j e s t ustawiana flaga R X C w rejestrze U S R . Rejestr U D R to de facto
fizycznie d w a oddzielne rejestry
dla nadajnika i odbiornika. P o d c z a s odczytu U D R j e s t udostępniany odbior czy rejestr d a n y c h , podczas z a p i s y w a n i a natomiast j e s t udostępniany n a d a w czy rejestr d a n y c h . Jeśli w y b r a n o 9-bitowe s ł o w o d a n y c h (bit C H R 9 w rejes trze U C R m a wartość „ 1 " ) , bit R X B 8 w rejestrze U C R jest ładowany 9 b i t e m z rejestru przesuwającego. Dzieje się to w tej samej chwili, c o przepisywanie danej z rejestru przesuwającego d o rejestru U D R . T a k s k o m p l e t o w a n a d a n a p o w i n n a b y ć odczytana z rejestru U D R przed o d e b r a n i e m następnej. Jeśli t a k się nie stanie, to w rejestrze U S R jest ustawiana flaga OverRun
( O R ) , sygna
lizując błąd nadpisania danej. W takiej sytuacji ostatnia dana s k o m p l e t o w a n a w rejestrze przesuwającym nie p o w i n n a b y ć (teoretycznie) przenoszona d o U D R . Flaga O R j e s t buforowana i z a w s z e a k t u a l i z o w a n a p o odczytaniu pra widłowej danej z rejestru U D R . Programista p o w i n i e n z a w s z e s p r a w d z a ć stan flagi O R p o odczytaniu rejestru U D R . W y s t ę p o w a n i e b ł ę d ó w nadpisania m o że b y ć konsekwencją zbyt dużej prędkości transmisji lub n a d m i e r n y m obcią ż e n i e m j e d n o s t k i centralnej i n n y m i zadaniami o w y ż s z y m priorytecie. W y z e rowanie ( „ 0 " ) bitu R X E N w rejestrze U C R p o w o d u j e z a b l o k o w a n i e odbiorni ka. W y p r o w a d z e n i e P D 0 / R X D m o ż e b y ć w ó w c z a s w y k o r z y s t y w a n e j a k o wejście/wyjście o g ó l n e g o przeznaczenia. W p r z y p a d k u ustawienia („1") bitu C H R 9 w rejestrze U C R , dziewiąty bit o d e b r a n e g o z n a k u to R X B 8 znajdujący się w rejestrze U C R .
Włączenie
odbiornika
powoduje
całkowite
przechwycenie
funkcji w y p r o w a d z e n i a PDO przez odbiornik, niezależnie o d ustawienia bitu DDDO w rejestrze D D R D .
8.3.
Sterowanie transmisją D o obsługi transmisji szeregowej poprzez U A R T służą cztery rejestry specjalne.
UDR (UART HO Dała Register) - rejestr danych nadawanych/odbieranych przez UART - $0C Bit S0C($2C)
I
MSB
|
Otoyt/Zapis WW Wartość początkowa o R/W - oznacza odczyt/zapis
I R/W 0
I
I
RM 0
I
R/W
R/W
I R/W
0
0
1 R/W 0
0
L
S
B
i
"DR
0
Rejestr U D R to fizycznie d w a oddzielne rejestry występujące p o d tym sa m y m adresem w przestrzeni I/O. P o d c z a s zapisu d a n e są k i e r o w a n e do rejes tru danych wysyłanych (UART
Transmit
Dała
z rejestru danych odbieranych (UART Receive
Register). Data
O d c z y t następuje
Register).
USR (UART Status Register) - rejestr stanu UART-u - $0B Bit 7 6 $0B($2S) | RXC | TXC | UORE Odczyt/Zapis R R/W R Wartość początkowa 0 0 1 R -oznacza odczyt. R/W - oznacza od czyi/zapis
5 |
FE
4 |
3 OR R
0
0
2
l R
1 I
-
R 0
I R
0
0 R 0
l USR
Rejestr U S R może być tylko o d c z y t y w a n y . Sygnalizuje stan układu UART. B 7 - R X C (UART Receive
Comptete):
flaga
s y g n a l i z u j ą c a o d e b r a n i e zna
ku przez odbiornik. Znacznik ten jest ustawiany („1") w c h w i l i , g d y o d e b r a n a d a n a jest przeno szona z odbiorczego rejestru przesuwającego d o rejestru U D R . Ustawienie bitu R X C o d b y w a się niezależnie od e w e n t u a l n e g o w y k r y c i a błędów trans misji. Jeśli bit R X C I E z rejestru U C R jest u s t a w i o n y ( „ 1 " ) , to ustawienie fla gi R X C będzie o z n a c z a ł o zgłoszenie przerwania UART Receive
Complete,
oznaczającego, że w rejestrze U D R znajduje się d a n a d o o d c z y t u . Bit RXC jest automatycznie k a s o w a n y w chwili odczytu rejestru U D R . Jeśli transmisje prowadzi się wykorzystując system przerwań, to p r o c e d u r a obsługi przerwa nia UART Receive
Complete
p o w i n n a odczytać rejestr U D R w c e l u skasowa
nia flagi R X C . W p r z e c i w n y m razie, z a n i m zostanie z a k o ń c z o n a aktualna procedura obsługi wystąpi kolejne przerwanie. B 6 - T X C (UART Transmit Complete): wysyłania danej przez nadajnik.
flaga
s y g n a l i z u j ą c a zakończenie
Znacznik ten jest ustawiany („1") w chwili, gdy cała n a d a w a n a d a n a (włączając bit stopu) zostanie wysunięta z nadawczego rejestru przesuwającego i nie ma
nowej danej zapisanej w rejestrze U D R . Znacznik ten jest szczególnie przydat ny podczas obsługi transmisji półdupleksowej, w której bezpośrednio po wy słaniu znaku trzeba przechodzić „na odbiór" i zwalniać Unię transmisyjną. Jeśli bit T X C I E z rejestru U C R jest ustawiony („1"), t o ustawienie flagi T X C będzie oznaczało zgłoszenie przerwania UART Transmit Complete,
oznaczającego, ż e
w rejestrze U D R nie ma danej d o wysłania. Bit T X C jest automatycznie zero wany w chwili wykonania skoku d o odpowiedniego wektora przerwania. Moż na też g o z e r o w a ć poprzez wpisanie logicznej j e d y n k i („1") d o tego bitu: sbi
uci".txc
; zeru j flagę TXC w rejestrze UCR
B 5 - U D R E ( U A R T Data Register
Empty);
flaga
sygnalizująca opróżnie
nie bufora U A R T . Bit U D R E jest ustawiany („1") w chwili przenoszenia danej z rejestru U D R d o nadawczego rejestru przesuwającego. Sygnalizowana jest tym s a m y m gotowość nadajnika do wczytania nowej danej przeznaczonej d o wysiania. Jeśli bit U D R I E w rejestrze U C R jest ustawiony („1"), t o przerwanie UART Transmit Complete będzie m o g ł o być obsługiwane dopóty, dopóki bit U D R E jest ustawiony. Flaga U D R E jest zerowana przez zapisanie rejestru U D R . Jeśli transmisję prowadzi się wykorzystując system przerwań, to procedura obsługi przerwania UART Data Register Empty musi zapisywać rejestr U D R w celu skasowania flagi U D R E . W p r z e c i w n y m razie, zanim zostanie zakończona aktualna procedura obsługi wystąpi kolejne przerwanie. Po restarcie mikrokontrolera flaga U D R E jest ustawiana („1") sygnalizując gotowość nadajnika. B 4 - F E (Framming
Error): flaga s y g n a l i z u j ą c a b)ąd r a m k i .
R a g a F E j e s t ustawiana, g d y zostanie wykryty błąd r a m k i (np. w p r z y p a d k u r o z p o z n a n i a zerowej wartości bitu stopu), z e r o w a n a z a ś automatycznie p o odebraniu p r a w i d ł o w e g o bitu stopu. B 3 - O R (OverRun):
flaga
sygnalizująca n a d p i s a n i e d a n y c h w rejestrze
odbiornika. Flaga O R j e s t ustawiana, jeśli zostanie w y k r y t e nadpisanie danych w rejest rze o d b i o r n i k a ( n p . gdy d a n a znajdująca się aktualnie w rejestrze U D R nie zostanie o d c z y t a n a przed w p r o w a d z e n i e m n a s t ę p n e g o znaku d o odbiorczego rejestru przesuwającego). Z n a c z n i k O R jest z e r o w a n y p o przesianiu odebra nej danej d o rejestru U D R . B2...0 - z a r e z e r w o w a n e . T e bity są z a r e z e r w o w a n e w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n e j a k o zero.
UCR [UART Control Register) -rejestr sterujący UART-u - $ 0 A s
4
7 6 A(S2A) l RXCIE | TXCIE | UDR1E I Odczyt/Zapis R W R / W R / W R Wartość początkowa 0 0 0 R - oznacza odczyt. W - oznacza zapis, R/W - oznacza S0
B 7 - R X C I E (RX Compłete
3
2
1
. . , , RXSN 1 TXEN I CHR9 | RXB8 / W R / W R / W R 0 0 0 1 odczyt/zapis
B i t
Interrupt
Enable):
. |
0
TXB8 W 0
, | UCR
bit z e z w o l e n i a n a przerwa
nie od odbiornika ( p o o d e b r a n i u danej). Ustawienie („1") bitu R X C I E zezwala na przyjęcie p r z e r w a n i a Receive plete Interrupt,
Com
zgłaszanego automatycznie przez U A R T p o odebraniu danej
i sygnalizowanego ustawieniem flagi R X C w rejestrze U S R . Przerwanie zo stanie obsłużone pod w a r u n k i e m g l o b a l n e g o z e z w o l e n i a na przerwania. B6 - T X C I E (TX Complete
Interrupt
Enable):
bit z e z w o l e n i a n a przerwa
nie od nadajnika (po w y s i a n i u danej). Ustawienie („1") bitu T X C I E zezwala na przyjęcie przerwania Transmit
Comple
te Interrupt, zgłaszanego automatycznie przez U A R T p o zakończeniu nadawania danej i sygnalizowanego ustawieniem flagi T X C w rejestrze USR. Przerwanie zostanie obsłużone pod warunkiem globalnego zezwolenia na przerwania. B 5 - UDRJJE (UART Data Register
Empty Interrupt
Enable):
bit zezwolenia
na przerwanie od nadajnika (po opróżnieniu bufora n a d a j n i k a U D R ) . Ustawienie („1") bitu U D R I E zezwala na przyjęcie p r z e r w a n i a UART Data Register
Empty Interrupt,
zgłaszanego a u t o m a t y c z n i e p r z e z U A R T p o opróż
nieniu bufora nadajnika i s y g n a l i z o w a n e g o u s t a w i e n i e m flagi U D R E w rejes trze U S R . Przerwanie zostanie obsłużone p o d w a r u n k i e m g l o b a l n e g o zezwo lenia na przerwania. B 4 - R X E N (Receher
Enable): bit włączający/wyłączający odbiornik UART.
Ustawienie („1") bitu R X E N powoduje włączenie o d b i o r n i k a U A R T - u . Jeśli bit R X E N m a wartość „ 0 " odbiór jest n i e m o ż l i w y , a flagi R X C , O R i FE nie mogą stawać się a k t y w n e (są ustawiane a u t o m a t y c z n i e p o wystąpieniu odpo wiednich zdarzeń). Jeśli flagi te zostały w czasie pracy u s t a w i o n e , to wyzero wanie bitu R X E N nie w p ł y w a na nie (są nadal u s t a w i o n e ) . B 3 - T X E N (Transmitter Enable): bit włączający/wyłączający odbiornik UART. Ustawienie („1") bitu T X E N powoduje włączenie nadajnika U A R T . Jeśli bit T X E N zostanie w y z e r o w a n y w chwili, gdy nie została j e s z c z e zakończona transmisja, to nadajnik nie zostanie w y ł ą c z o n y natychmiast, lecz dopiero po c a ł k o w i t y m zakończeniu wysyłania bieżącej danej ( w y c h o d z ą c e j z szerego w e g o rejestru przesuwającego nadajnika) i danej znajdującej s i ę w rejestrze U D R (oczekującej na wysłanie).
B 2 - C H R 9 (9 Bit Characters):
bit ustalający d ł u g o ś ć d a n e j n a d a w a n e j /
odbieranej. Ustawienie („1") bitu C H R 9 powoduje przyjęcie 9-bitowej długości danej na dawanej i odbieranej plus bit stopu i bit startu. Dziewiąty bit odebranego znaku jest odczytywany z rejestru U C R (bit R X B 8 ) . Dziewiąty bit transmitowanego znaku jest zapisywany w rejestrze U C R (bit T X B 8 ) . B I - R X B 8 (Receive
Data Bit 8)t ó s m y ( n a j b a r d z i e j z n a c z ą c y ) bit o d e b r a
nej danej. Kiedy bit C H R 9 j e s t ustawiony ( „ 1 " ) , R X B 8 zawiera najstarszy bit odebranej danej. BO - T X B 8 (Transmit
Data Bit 8): ó s m y ( n a j b a r d z i e j z n a c z ą c y ) bit n a d a
wanej danej. Kiedy bit C H R 9 j e s t ustawiony ( „ 1 " ) , T X B 8 z a w i e r a najstarszy bit n a d a w a nej danej.
8.4.
Generator podstawy czasu transmisji [Baud Rate Generator) Z e g a r synchronizujący pracę U A R T jest wytwarzany przez o d p o w i e d n i e p o dzielenie częstotliwości oscylatora s y s t e m o w e g o . D o obliczenia j e g o para m e t r ó w stosuje się poniższą formułę: BAUD = f gdzie:
CK
/16-(UBRR+1)
B A U D - p r ę d k o ś ć transmisji [b/s], fcK - częstotliwość oscylatora taktującego C P U , U B R R - wartość rejestru U B R R zapewniająca transmisję z ustaloną prędkością ( m o ż e p r z y j m o w a ć wartości o d 0 d o 255).
J a k w i d a ć , ustawianie prędkości tylko poprzez zapisanie rejestru U B R R p o ciąga za sobą p e w n e niedogodności. T a k a dyskretna forma regulacji z 2 5 6 (tylko) m o ż l i w y m i k r o k a m i m o ż e budzić o b a w y c o d o jej skuteczności. Istot nie, nie da się w ten sposób uzyskać dowolnej prędkości transmisji dla do wolnej wartości z a s t o s o w a n e g o kwarcu. Pamiętajmy j e d n a k , że najczęściej j e s t s t o s o w a n a j e d n a z kilku standardowych prędkości transmisji przewidzia nych dla interfejsu R S 2 3 2 . Z a s a d a prowadzenia transmisji
asynchronicznej
dopuszcza r ó w n i e ż pewną tolerancję częstotliwości zegara transmisyjnego. Z a k ł a d a się, że 1% błąd określenia tej prędkości nie powinien p o w o d o w a ć praktycznych p r o b l e m ó w . G d y b y p o m i m o tego nie u d a ł o się obliczyć para-
m e t r u U B R R , należy p r ó b o w a ć d o b r a ć c z ę s t o t l i w o ś ć r e z o n a t o r a kwarcowe g o . Wiąże się to niestety z e w e n t u a l n y m i p ó ź n i e j s z y m i p r o b l e m a m i z obli c z e n i a m i czasu w p r o g r a m i e , j e ś l i z o b l i c z e ń w y n i k n i e „ n i e r ó w n a " wartość k w a r c u . Z e s t a w i e n i e z t a b l i c y 8.1 ułatwi o d p o w i e d n i d o b ó r w s z y s t k i c h para m e t r ó w określających p r ę d k o ś ć transmisji,. W y t ł u s z c z o n o w s z y s t k i e pozycje, w których obliczony błąd j e s t mniejszy n i ż
2%.
Tab. 8.1. Dobór parametru UBRR dla standardowych prędkości transmisji i kilku typowych rezonatorów kwarcowych Prędkość
1 MHz
transmisji
Stąd
1.8432 MHz
Błąd [%]
2 MHz
Btąd t%]
2,4576 MHz
f%]
Btąd [%]
2400
UBRR=25
0,2
UBRR=47
0,2
UBRR=12
0.2
UBRR=23
0.0 0,0
UBRR=51
4800
UBRR=25
0,2
UBRfi=63 UBRR=31
0.0
9600
UBRR=6
7.5
UBRR=11
0,0
UBRR=12
0,2
UBRR=15
0,0
14400
UBRR=3
7,8
UBRR=7
0,0
UBRR=8
3,7
UBRR=10
3,1
19200
UBRR=2
7,8
UBRR=5
0,0
UBRR=6
7.5
UBRR=7
0,0
28800
UBRR=1
7,8
UBRR=3
0,0
UBRR=3
7,8
UBRR=4
6,3
38400
UBRR=1
22,9
U8RR=2
0.0
UBRR=2
7,8
UBRR=3
0.0
57600
UBRR=0
7,8
UBRR=1
0,0
UBRR = 1
7.8
UBRR=2
12,5
76800
UBRR=0
22.9
UBRR=1
33,3
UBRR = 1
22.9
UBRR=1
0.0
115200
U8RR-0
84.3
U8RR=0
0,0
UBRR=0
7,8
NBRR=0
25,0
3,2768 MHz
Błąd
3.6864 MHz
Błąd 1%1
4 MHz
Błąd
4,608 MHz
Btąd !%]
Prędkość transmisji
l%]
m
2400
UBRR=84
0,4
UBRR=95
0,0
UBRR=103
0,2
UBRR=42
0,8
UBRR=47
0.0
0,2
9600
UBRR=20
1,6
UBRR=23
0,0
UBRR=51 U8RR=25
UBRR=119 UBRR=59
0,0
4800
0,2
UBRR=29
0,0
14400
UBRR=13
1.6
UBRR=15
0,0
UBRR=16
2.1
UBRR=19
D.O
19200
U8RR = 10
3.1
UBRR=11
0.0
UBRR=12
0,2
UBRR=14
0,0
0,0
28800
UBRR=6
1.6
UBRR=7
0,0
U8RR=8
3,7
UBRR=9
0,0
38400
U8RR=4
6.3
UBRR=5
0,0
NBRR=6
7.5
UBRR=7
6.7
0,0
57600
UBRR = 3
12,5
UBRR=3
7.8
UBRR ==4
UBRR=2
12,5
UBRR=3 UBRR=2
0,0
76800
0,0
UBRR=2
7,8
UBRR=3
6.7
115200
UBRR=1
12.5
UBRR=1
o.o
UBRR = 1
7,8
UBRR=2
20,0
Prędkość transmisji
7,3728 MHz
Błąd [%]
8 MHz
Błąd [%]
9,216 MHz
Błąd [%]
11.059 MHz
Błąd
2400
UBRR=191
0,0
UBRR=207
0,2
UBRR=239
0,0
UBRR=287
_
4800
UBRR=95
0,0
0,0
UBRR-143
U8RR=47
0,0
0,2 0.2
UBRR=119
9600
U8RR=103 U BRR=51
UBRR=S9
UBRR=71
14400
UBRR=31
UBRR=34
0,8
UBRR=39
UBRR=47
0,0
19200
UBRR=23
0.0 0,0
0,0 0,0
0,0 0,0
UBRR=25
0,2
UBRR=29
0,0
UBRR=35
0,0
28800
UBRR=15
0,0
UBRR=16
2,1
UBRR=19
0,0
U8HR=23
0.0
38400
UBRR=11
0.0
UBRR=12
0,2
0,0
UBRR=17
0,0
57600
UBRR=7
0.0
UBRR=8
3.7
UBRR=14 UBRR=9
0,0
UBRR=11
0,0
76800
UBRR=5
0,0
UBRR=6
7,5
UBRR=7
6,7
UBRR=8
0,0
115200
UBRR=3
0,0
UBRR=3
7,8
UBRR=4
0.0
UBRR=5
0,0
UBRR (UART Baud Rate Register) - rejestr wyboru prędkości transmisji UART-u - $09 7 Bit S09(S29) | MSB | R/W Odczyt/Zapis Wartość początkowa 0 R/W - oznacza odczyt/zapis
6
5
4
3
Z
1
RAN
R/W
R/W
R/W
R/W
R/W
0 LSB R/W
0
0
0
0
0
0
0
Rejestr U B R R zawiera 8-bitowy p a r a m e t r określający p r ę d k o ś ć transmisji szeregowej, z g o d n i e z p r z e d s t a w i o n y m i wyżej obliczeniami.
U k ł a d U A R T mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 m o ż e utracić syn chronizację, jeśli podczas wyłączenia odbiornika na linii R X D b ę d z i e w y s t ę p o w a ! stan niski. Dzieje się tak, g d y ż w e w n ę t r z n a logika bloku U A R T w y k r y w a rozpoczęcie transmisji (bit star tu) nawet w ó w c z a s , gdy U A R T nie j e s t włączony. W takiej sy tuacji pierwszy odebrany bajt p o włączeniu
UART
będzie
błędny. A b y uchronić się o d takiego p r z y p a d k u należy z a p e w nić u t r z y m y w a n i e linii R X D w stanie w y s o k i m podczas wyłą czenia interfejsu U A R T .
9.
Komparator analogowy M a r z e n i e m k a ż d e g o konstruktora j e s t mikrokontroler w y p o s a ż o n y w prze twornik analogowo-cyfrowy. Niestety, często okazuje się, że wykonanie ta k i e g o układu chociaż m o ż l i w e , nie j e s t proste. Z a i m p l e m e n t o w a n i e dobrego przetwornika A/C w strukturze mikrokontrolera jest na o g ó ł okupione dość z n a c z n y m wzrostem kosztu wykonania układu. Minimalizacja wzajemnego o d d z i a ł y w a n i a na siebie b l o k ó w analogowych i cyfrowych w j e d n y m układzie stanowi niemałe w y z w a n i e dla biur konstruk cyjnych producentów. Rezygnacja z tego k o m p o n e n t u znajduje uzasadnienie, g d y ż w wielu p r z y p a d k a c h problem braku p r z e t w o r n i k a m o ż n a obejść pew n y m i metodami. W p r a w d z i e specjalizowane, „ a n a l o g o w e " aplikacje nie obędą się bez p r a w d z i w e g o przetwornika A / C , lecz w mniej wymagających sys temach można d o c e l ó w przetwarzania a n a l o g o w o - c y f r o w e g o
zastosować
komparator analogowy. Okazuje się to na tyle p r o s t y m i tanim rozwiązaniem, że jest stosowane w wielu b a r d z o p o p u l a r n y c h m i k r o k o n t r o l e r a c h . Kompara tor taki m o ż e być oczywiście również w y k o r z y s t y w a n y d o i n n y c h zadań. Większość mikrokontrolerów A V R - w t y m A T 9 0 S 2 3 1 3 -
m a w swojej
strukturze komparator analogowy (patrz zestawienie w d o d a t k u A ) . Jego za daniem jest p o r ó w n y w a n i e d w ó c h napięć d o p r o w a d z o n y c h d o wejścia nieodwracającego A1N0 (PBO) i wejścia odwracającego A I N 1 ( P B l ) (rysunek 9.1). Wyjście komparatora A C O (Analog
Comparator
Output)
jest w stanie
w y s o k i m („1"), jeśli napięcie na wejściu n i e o d w r a c a j ą c y m AINO jest większe od napięcia na wejściu odwracającym A I N 1 . Wyjście k o m p a r a t o r a może być wykorzystywane do w y z w a l a n i a funkcji p r z e c h w y t y w a n i a Timera/Licznikal. W systemie przerwań mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 p r z e w i d z i a n o specjalny wektor przerwania przydzielony dla k o m p a r a t o r a a n a l o g o w e g o , równy $00A.
PBO (AINO)
ACIE
ACD ACO
Przerwanie od komparatora analogowego
Wybór warunków zgłoszenia przerwania
1 ACIS1
T
ACl ACIC
ACISO Do mulitpleksera TC1 CAPTURE TRIGGER
Rys. 9.1. Schemat blokowy komparatora analogowego
Przerwanie j e s t g e n e r o w a n e na wyjściu k o m p a r a t o r a , przy c z y m zgłoszenie przerwania m o ż e n a s t ę p o w a ć p o zmianie stanu na j e g o wyjściu z niskiego na w y s o k i , z w y s o k i e g o na niski, lub dowolną zmianą stanu (przerzutem). K o m parator m o ż e b y ć p r o g r a m o w o wyłączany w celu zmniejszenia poboru prądu zasilającego p r z e z mikrokontroler.
ACSR {Analog Comparator Control and Status Register) - rejestr sterujący i statusu komparatora analogowego - $08 B i t
7
$08 ($28)
|
ACD
CWczytCapis
6 | •
-
RAW
S :
|
4
ACO
R
R
|
3
ĄCI
|
ACIE
R/W
R/W
Wartość początkowa o 0 N/A 0 R - oznacza odczyt. R/W - oznacza odczyt/zapis. N/A - nieustalona
B7-ACD
(Analog
Comparator
Disable):
2
1
0
| ACIC | ACISl ] AC1S0 | ACSR R/W 0
bit
R/W 0
RAW 0
0
włączający/wyłączający
komparator analogowy. Ustawienie ( „ 1 " ) bitu A C D p o w o d u j e wyłączenie komparatora. Bit ten m o ż e b y ć u s t a w i o n y w d o w o l n y m m o m e n c i e . W y ł ą c z e n i e k o m p a r a t o r a wyraźnie zmniejsza p o b ó r prądu zasilającego w trybie n o r m a l n y m i Idle. zmiany bitu A C D musi b y ć w y ł ą c z o n e p r z e r w a n i e k o m p a r a t o r a Comparator
Interrupt)
W chwili (Analog
przez w y z e r o w a n i e bitu A C I E w rejestrze A C S R . Jeś
li się nie z a p e w n i tego w a r u n k u , m o ż e wystąpić n i e k o n t r o l o w a n e w y g e n e r o wanie p r z e r w a n i a . B 6 - zarezerwowany. T e n bit j e s t z a r e z e r w o w a n y w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 i z a w s z e o d c z y t y w a n y j a k o zero. B 5 - A C O (Analog Comparator
Output):
wyjście komparatora analogowego.
Bit A C O j e s t b e z p o ś r e d n i m odzwierciedleniem s t a n u wyjścia k o m p a r a t o r a analogowego. B 4 - A C l (Analog tora.
Comparator
Interrupt):
flaga
p r z e r w a n i a od k o m p a r a
Bit A C l j e s t ustawiany („1") w m o m e n c i e wystąpienia zdarzenia n a wyjściu komparatora a n a l o g o w e g o zdefiniowanego za p o m o c ą bitów A C I S l i ACISO j a k o zgłoszenie przerwania. Procedura obsługi p r z e r w a n i a od k o m p a r a t o r a (Analog wiony
Comparator
Interrupt)
jest w y k o n y w a n a , jeśli bit A C I E jest usta
(„1") i włączone j e s t globalne zezwolenie n a p r z e r w a n i a (bit I w re
jestrze S R E G jest ustawiony). Flaga A C l j e s t z e r o w a n a sprzętowo w chwili skoku d o w e k t o r a przerwania o d komparatora. M o ż e b y ć także z e r o w a n a p o przez w p i s a n i e j e d y n k i („1") d o tego bitu. Jeśli w p r o g r a m i e pozostałe bity
rejestru U C S R są m o d y f i k o w a n e r o z k a z a m i S B I lub C B I , t o bit A C l powi nien być wyzerowany przed w y k o n a n i e m tych modyfikacji. B 3 - A C I E (Analog
Comparator
Interrupt
Enable):
flaga
zezwolenia na
przerwanie od k o m p a r a t o r a . Ustawienie bitu A C I E („1") przy w ł ą c z o n y m g l o b a l n y m zezwoleniu na prze rwania (bit I w rejestrze S R E G j e s t u s t a w i o n y ) , z e z w a l a n a generowanie przerwania od komparatora. Jeśli A C I E = 0, to p r z e r w a n i a komparatora są zablokowane. B 2 - A C I C (Analog
Comparator
Input Capture
Enable):
bit zezwolenia na
wyzwalanie funkcji p r z e c h w y t y w a n i a T i m e r a / L i c z n i k a l p r z e z kompara tor a n a l o g o w y . Ustawienie („1") bitu A C I C powoduje, że funkcja p r z e c h w y t y w a n i a Timera/ Licznikal jest w y z w a l a n a przez k o m p a r a t o r a n a l o g o w y . W y j ś c i e komparato ra zostaje w ó w c z a s dołączone b e z p o ś r e d n i o d o układu sterującego funkcją przechwytywania. W t y m trybie m o ż n a n o r m a l n i e w y k o r z y s t y w a ć eliminator s z u m u i wybierać z b o c z e generujące p r z e r w a n i e Timer/Counterl ture Interrupt
Input Cap
(patrz opis L i c z n i k a / T i m e r a l ) . Jeśli bit A C I C j e s t wyzerowany
(„0"), opisanego wyżej połączenia nie m a . A b y w y z w a l a n e komparatorem przerwanie Timer/Counterl
Input Capture Interrupt
m o g ł o b y ć wygenerowa
ne, bit T I C I E 1 w rejestrze T I M S K m u s i b y ć ustawiony ( „ 1 " ) . B I , BO - A C I S l , ACISO (Analog
Comparator
Interrupt
Modę
Select): bity
w y b o r u w a r u n k u zgłaszania p r z e r w a n i a przez k o m p a r a t o r . Powyższe bity określają które zdarzenie na wyjściu k o m p a r a t o r a analogowego powoduje zgłoszenie przerwania. Możliwości są przedstawione w tablicy 9.1. Przykład wykorzystania komparatora a n a l o g o w e g o j a k o ź r ó d ł a wyzwalania funkcji przechwytywania T i m e r a / L i c z n i k a l z a m i e s z c z o n o w rozdziale 14.1 (ćwiczenie 6). Tab. 9.1 Tryby wyzwalania przerwania komparatora ustawiane bitami ACIS1, ACISOH) ACISl
ACISO
0
0
Przerwanie komparatora wyzwalane zmianą stanu na jego wyjściu
0
1
Zarezerwowane
1
0
Przerwanie komparatora wyzwalane opadającym zboczem sygnału wyjściowego komparatora
1
1
Przerwanie komparatora wyzwalane narastającym zboczem sygnału wyjściowego komparatora
Tryb przerwania
?:
Uwaga: " i Podczas zmian bitów ACIS1 i ACISO przerwanie od komparatora analogowego powinno być zablokowa ne przez wyzerowanie bilu ACIE w rejestrze ACSR. W przeciwnym razie może wystąpić niekontrolowane zgłoszenie przerwania komparatora.
t
10. Porty wejścia-wyjścia (l/O) D o czego może być wykorzystany mikrokontroler? Jak sama nazwa wska zuje d o s t e r o w a n i a , a j e ś l i tak, to p o w i n i e n b y ć w y p o s a ż o n y w o d p o w i e d n i ą liczbę u n i w e r s a l n y c h wejść i w y j ś ć . U w z g l ę d n i e n i e t e g o postulatu m o ż e niekorzystnie wpływać na wielkość obudowy mikrokontrolera. Aby zmini malizować liczbę wyprowadzeń układu scalonego, wymyślono wielofunk cyjne p o r t y w e / w y . W z a l e ż n o ś c i o d u s t a w i e ń b i t ó w k o n f i g u r a c y j n y c h m o gą o n e p e ł n i ć rolę p o r t ó w w e / w y o g ó l n e g o p r z e z n a c z e n i a w y k o r z y s t y w a nych do sterowania urządzeniami zewnętrznymi lub mogą współpracować z w e w n ę t r z n y m i b l o k a m i f u n k c j o n a l n y m i . Z e w z g l ę d u na b u d o w ę w e w n ę t rzną C P U , a w szczególności długość rejestrów i s z e r o k o ś ć szyny danych porty te mają najczęściej b u d o w ę 8-bitową. N i e k t ó r e z nich m o g ą nawet pra c o w a ć j a k o a n a l o g o w e lub cyfrowe. W zależności o d typu mikrokontrolera j e s t w n i m z a i m p l e m e n t o w a n a mniejsza lub w i ę k s z a liczba p o r t ó w (patrz z e stawienie p a r a m e t r ó w w dodatku A ) . W układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 u ż y t k o w n i k m a d o dyspozycji 8-bitowy port w e / w y - P O R T B i 7-bitowy P O R T D . Kieru n e k k a ż d e g o w y p r o w a d z e n i a d o w o l n e g o portu m o ż e ustalany niezależnie o d pozostałych i zmieniany w d o w o l n y m m o m e n c i e bez w p ł y w u na pozostałe li nie portów. S t o s o w n ą konfigurację m o ż n a zrealizować przy użyciu r o z k a z ó w S B I lub C B I . T e s a m e rozkazy mogą służyć d o ustawienia o d p o w i e d n i e g o p o z i o m u na porcie w y j ś c i o w y m lub włączenia/wyłączenia podciągania pullup linii portu w e j ś c i o w e g o .
10.1. Budowa portu B Jak j u ż w i e m y , P O R T B j e s t 8-bitowym, d w u k i e r u n k o w y m p o r t e m w e / w y . Jest on dostępny poprzez 3 lokacje w przestrzeni w e / w y
mikrokontrolera.
D l a c z e g o j e d e n port zajmuje aż trzy adresy? Praktycznie j e d e n adres wystar czy, ale rozwiązania z a s t o s o w a n e w A V R - a c h pozwalają na bardziej efek t y w n e konfigurowanie i w y k o r z y s t y w a n i e portów. Jak się t o z a t e m o d b y w a ? Pierwsza lokacja to rejestr danych (Data
Register)
P O R T B - adres $18 w przestrzeni w e / w y mikrokontrolera lub $ 3 8 w obsza rze pamięci w e w n ę t r z n e j . Następna, to rejestr konfiguracji kierunku Direction
Register)
(Data
D D R B mający o d p o w i e d n i e adresy: $ 1 7 ($37) i ostatni -
rejestr wejściowy (Input Pius) P1NB o adresach $16 ($36). Rejestr P I N B m o że b y ć tylko o d c z y t y w a n y , P O R T B i D D R B mogą b y ć z a r ó w n o czytane j a k
i z a p i s y w a n e . Ważną cechą portu B j e s t to, że każda je
AT90S2313
g o linia m a i n d y w i d u a l n i e w y b i e r a n y rezystor podcią gający d o „plusa" zasilania (pull-up).
D o wszystkich
w y p r o w a d z e ń P O R T B m o ż n a dołączać diody LED j .
LED
e
d y n i e p o p r z e z rezystor ograniczający.
Dopuszczalna
obciążalność k a ż d e g o w y p r o w a d z e n i a P O R T B wynosi
Rys. 10.1. Przykład bezpośredniego stero
2 0 m A w stanie niskim (dla V
wania diodą LED przez
p a m i ę t a ć o tym, ż e s u m a w s z y s t k i c h prądów z portów
mikrokontroler AVR
wyjściowych nie m o ż e p r z e k r o c z y ć wartości 200 mA.
c
c
= 5 V), trzeba jednak
Bezpośrednio sterowane diody L E D p o w i n n y b y ć w ł ą c z o n e poprzez rezystor ograniczający pomiędzy plusem zasilania a p o r t e m w y j ś c i o w y m (przykłado w e sterowanie diodą L E D przedstawiono na r y s u n k u 10.1). Zaświecenie dio dy następuje p o ustawieniu na wyjściu portu n i s k i e g o p o z i o m u logicznego.
Jeśli w y p r o w a d z e n i a PBO d o P B 7 są w y k o r z y s t y w a n e jako wejścia i są zewnętrznie p o d c i ą g a n e d o dołu, t o stanowią źród ło prądu wypływającego z portu, jeśli t y l k o są uaktywnione w e w n ę t r z n e rezystory podciągające.
Jak j u ż wiemy większość Unii p o r t ó w o g ó l n e g o p r z e z n a c z e n i a pełni dodatko w e funkcje wykorzystywane d o obsługi urządzeń peryferyjnych. Znaczenie funkcji alternatywnych portu B p r z e d s t a w i o n o w t a b l i c y 10.1. Tab. 10.1. Alternatywne funkcje portu B Wyprowadzenie portu
Funkcja alternatywna
PBO
AINO (wejście nieodwracające komparatora analogowego)
PBl
AIN1 (wejście odwracające komparatora analogowego)
P83
OCi (wyjście porównania dla Timera/Licznikal)
PB5
MOSI (wejście danych dla programowania szeregowego)
PB6
MISO (wyjście danych dla programowania szeregowego)
PB7
SCK (wejście zegarowe dla programowania szeregowego)
PORTB [Port B Bata Register) - rejestr danych portu B - $ 1 8 Bit
, Z . 6 5 4 2 1 0 > I PORTB7 | PORTB6 I PORTB5 | P0RTB4 I PORTB3 | PORTB21 PORTB1 I PORTBp] PORTU Odczyttfapis R/W R/W R/W RAW RAW R/W RAW RW WartoM początkowa 0 0 o O o o n o R/W-ojnaoza odczyt/zapis u 0 0 0 o 3
S 1 S ( E 3 8
Rejestr P O R T B może b y ć zapisywany i o d c z y t y w a n y . Z a w i e r a dane we/wy.
DDRB (Port B Bata Direction Register) - rejestr kierunku portu B - $17 8 i t
7
$17 ($37) | DDB7 | Odczyt/Zapis R/W Wartość początkowa 0 R/W - oznacza odczyt/zapis
DDB6 R/W 0
6 |
5 DDB5 R/W 0
j
4 DDB4 R/W
3
2
1
0
| DDB3 | DDB2 | DDB1 ] ODBO | DDRB R/W R/W R/W R/W 0 0 0 0 0
Rejestr D D R B określa typ każdej linii portu B . Linie m o g ą b y ć skonfiguro w a n e j a k o w e j ś c i o w e lub wyjściowe. D o d a t k o w o ustawia się opcje związane z podciąganiem. Szczegóły są p o d a n e w dalszej części niniejszego rozdziału.
PINB (Port B Input Pin Address) - rejestr wejściowy portu B - $ 1 6 7 Bit $16 ($36) | PINB7 ; R Odczyt/Zapis Wartość początkowa WA P. - oznacza odczyt
6 PINB6 R
5 PINB5 R
4 PINB4 R
3 PINB3 R
2 PINB2 R
PINB1 R
0 PINBO R
N/A
N/A
N/A
N/A
N/A
N/A
N/A
1
Rejestr PINB może b y ć tylko odczytywany. J e g o zawartość odzwierciedla bez pośrednio stan wyprowadzeń mikrokontrolera przypisanych d o portu B . Fi zycznie nie j e s t to więc rejestr. Inaczej jest podczas bezpośredniego odczytu P O R T B . W ó w c z a s czytany j e s t stan zatrzasków portu B (Port B Data
Latch).
10.1.1. Port B jako cyfrowy port we/wy ogólnego przeznaczenia Jeśli poszczególne linie portu B są wykorzystywane j a k o wyprowadzenia cyfro w e ogólnego przeznaczenia, to są wzajemnie równoważne. Przyjmijmy oznacze nie PBn d o określenia n-tego wyprowadzenia portu B . Stosując dalej tę konwen cję, bit D D B n w rejestrze D D R B będzie określał kierunek wyprowadzenia PBn. Jeśli D D B n będzie ustawiony („1"), to wyprowadzenie P B n będzie skonfiguro wane j a k o wyjściowe. Jeśli D D B n będzie wyzerowany („0"), wyprowadzenie PBn będzie skonfigurowane jako wejściowe. Wyprowadzenie P B n skonfiguro wane jako wejściowe będzie się zachowywało różnie, w zależności od stanu P O R T B n . Jeśli bit P O R T B n będzie ustawiony („1"), to linia wejściowa PBn bęTab. 10.2. Wpływ ustawienia bitów DDBn i PORTBn na wyprowadzenia portu B DDBn
PORTBn
1/0
0
0
Wejście
Brak
Wysoka impedancja (high-Z)
0
1
Wejście
Jest
PBn jest źródłem prądu, jeśli jest zewnętrznie podcią gany do masy zasilania ipull-Iow)
1
0
Wyjście
Brak
Wyjście typu push-pull stan niski
1
1
Wyjście
Brak
Wyjście typu push-pull stan wysoki
Kt
;
Podciąganie pull-up
Uwagi
r
3
:
dzie miała uaktywniony M O S - o w y rezystor podciągający (pull-up). Taka konfi guracja świetnie nadaje się d o obsługi np. zewnętrznej klawiatury, różnego ro dzaju przełączników. Trzeba jednak pamiętać o ograniczonych możliwościach wewnętrznego podciągania. D o wyłączenia wewnętrznego rezystora podciągają cego należy wyzerować („0") bit P O R T B n lub skonfigurować linię PBn jako wyjściową. Po zerowaniu rnikrokontrolera port B jest ustawiany w stan wysokiej impedancji, nawet wówczas, gdy nie jest aktywny zegar systemowy. Konfigurowanie
portów
w języku
C
było
przedstawione
„przy
okazji"
w przykładzie 9 . 1 . Poniżej m o ż n a z o b a c z y ć , j a k robi się to w asemblerze. Przykład 10.1. Konfigurowanie portów mikrokontrolera w asemblerze. W charakterze ćwiczenia, dla lepszego zrozumienia programu warto rozpisać poszczególne bity w rejestrach PORTB i DDRB .include "2313def.inc" -def temp=rl7 ldi
temp,$af
out
ddrb,temp
ldi out
temp,0xc£ portb,temp
;PB0 do PB3 oraz PBS i PB7 - wyjścia PBO PB5 PB4 PB6
do PB3 wyjście wejście wejście
i PB7 wyjście w stanie wysokim w stanie niskim w stanie High-Z podciągnięte do- plusa
10.1.2. Funkcje alternatywne portu B Wyprowadzenie portu B mogą spełniać także następujące funkcje alternatywne: B 7 - S C K : wejście z e g a r o w e dla p r o g r a m o w a n i a s z e r e g o w e g o . D o tego wejścia jest doprowadzany zewnętrzny przebieg zegarowy taktujący trans ferem danych podczas szeregowego p r o g r a m o w a n i a pamięci rnikrokontrolera. B 6 - M I S O : wyjście d a n y c h d l a p r o g r a m o w a n i a s z e r e g o w e g o . Z tego wyjścia są p r z e k a z y w a n e informacje z m i k r o k o n t r o l e r a d o programa tora podczas s z e r e g o w e g o p r o g r a m o w a n i a p a m i ę c i . B 5 - M O S I : wejście danych dla programowania szeregowego. D o tego wejścia są p r z e k a z y w a n e informacje z p r o g r a m a t o r a d o mikrokont rolera podczas s z e r e g o w e g o p r o g r a m o w a n i a p a m i ę c i . B 3 - O C 1 : wyjście p r z e c h w y t y w a n i a . Wyjście O C 1 j e s t w y k o r z y s t y w a n e , gdy j e s t a k t y w n a funkcja porównywania T i m e r a / L i c z n i k a l . Pojawia się na n i m stan w y s o k i , jeśli stan Timera/Liczni kal
zrówna
się
z rejestrem
OCRIA
(tzn.
gdy
TCNTlH=OCRIAH
i T C N T l L = O C R l A L ) . W y p r o w a d z e n i e P B 3 p o w i n n o b y ć w takim p r z y p a d ku skonfigurowane j a k o wyjście. Więcej informacji p o d a n o w rozdziale 5.2. B I - A I N 1 : wejście odwracające komparatora analogowego. Jeśli w y p r o w a d z e n i e t o jest skonfigurowane j a k o wejście z w y ł ą c z o n y m p o d ciąganiem ( D D B 1 jest w y z e r o w a n e („0") i P B l j e s t w y z e r o w a n e („0")), wy p r o w a d z e n i e A I N 1 j e s t b e z p o ś r e d n i o dołączone d o odwracającego
wejścia
komparatora a n a l o g o w e g o z a w a r t e g o w strukturze mikrokontrolera. BO - AINO: w e j ś c i e n i e o d w r a c a j ą c e k o m p a r a t o r a a n a l o g o w e g o . Jeśli w y p r o w a d z e n i e to jest skonfigurowane j a k o wejście z w y ł ą c z o n y m pod ciąganiem (DDBO j e s t w y z e r o w a n e („0") i PBO j e s t w y z e r o w a n e („0")), t o w y p r o w a d z e n i e AINO j e s t b e z p o ś r e d n i o dołączone d o nieodwracającego w e j ścia k o m p a r a t o r a a n a l o g o w e g o zawartego w strukturze mikrokontrolera.
10.1.3. Budowa linii portu B N a r y s u n k a c h 10.2 d o 10.7 p r z e d s t a w i o n o schematy poszczególnych linii portu B . Ich b u d o w a w e w n ę t r z n a różni się ze w z g l ę d u na funkcje alternatyw ne. W s z y s t k i e w y p r o w a d z e n i a portu są s y n c h r o n i z o w a n e , j e d n a k ż e na rysun kach nie p o k a z a n o zatrzasków synchronizujących. Tranzystor MOS (pull-up) J r
WP; zapis do PORTB WD: zapis do DDRB RL: odczyt rejestru PORTO RP; odczyt wyprowadzenia PORTB RD: odczyt DDRB n: 0. i
Do komparatora
nu
Tran^jstof '—•] tpuTHjp}
RESET I Q R D DDB3 C
~~1 WD RESET Q f* 0 PORT63 C WP
WP: zapis do PORTB WD: zapis do DDRB P.L: odczyt rsjastnj PORTB RP: odczyt wyprowadzenia PORTB RD:: odczyt DDRB
Rys. 10.3. Schemat linii 3 portu B
(pun-up) |-J
WP; WO: RL RP: RD; n;
zapis do PORTB zapis do DDRB odczyt rejestru PORTB odczyt wyprowadzenia PORTB odczyt DDRfl 2.4
• COM1A0 Selektor trybu pracy wyjścia
• COM1A1 COMP. MATCH1
nu T
r
a
r
L
« H > (pun-op) r-lr
RESET 1
Q R D PORTBS C
t
WP
WP: WD: RL RP: RD; SPIGN:
zapis do PORTB zapis do DDRB odczyt rejestru PORTB odczyt wyprowadzenia PORTB odczyt DDRB SPI ENABLE
SPI MOSI SPIEN
Rys. 10.5. Schemat linii 5 portu B
(ptHI-up)-'
WP: zapis do PORTB WO: zapis do DDRB flL: odczyt rejestru PORTB RP: odczyt wyprowadzenia PORTB RO: odczyt DDRB SPIEN: SPI ENABLE
SPIEN SPI MISO
T
r
a
n
^ h L
< ~ t ~ l
RESET I O R D PORTB7 C WP
SPI SCK WP: zapis do PORTB WD: zapis do DDRB RL: odczy! rejestru PORTB RP: odczyl wyprowadzenia PORTB RD: odczyl DDRB SPIEN: SPI ENABLE
SPIEN
Rys. 10.7. Schemat linii 7portu B
10.2. Budowa portu D P O R T D zawiera 7 dwukierunkowych linii w e / w y . Jest o n dostępny poprzez 3 lokacje w przestrzeni w e / w y mikrokontrolera. Pierwsza lokacja to rejestr da nych (Data Register)
P O R T D - adres $ 1 2 w przestrzeni w e / w y mikrokontrole
ra lub $ 3 2 w obszarze pamięci w e w n ę t r z n e j . Następna, t o rejestr konfiguracji kierunku (Data Direction
Register)
D D R D mający o d p o w i e d n i e adresy: $11
($31) i ostatni - rejestr wejściowy (Input Pins) P I N D o adresach $10 ($30). Re jestr P I N D m o ż e być tylko odczytywany, P O R T D i D D R D m o g ą być zarówno czytane j a k i zapisywane. K a ż d a linia portu D m a indywidualnie wybierany re zystor podciągający d o góry (pull-up).
D o wszystkich w y p r o w a d z e ń PORTD
można dołączać diody L E D , jedynie poprzez rezystor ograniczający. Dopusz czalna obciążalność każdego w y p r o w a d z e n i a P O R T D w y n o s i 2 0 m A w stanie niskim (dla V
c c
= 5 V), trzeba j e d n a k p a m i ę t a ć o t y m , że s u m a wszystkich prą
dów z portów wyjściowych nie m o ż e przekroczyć wartości 200 m A . Bezpo średnio sterowane diody L E D powinny b y ć w ł ą c z o n e p o p r z e z rezystor ograniJeśli w y p r o w a d z e n i a PDO d o P D 6 są w y k o r z y s t y w a n e jako wejścia i są zewnętrznie p o d c i ą g a n e d o dołu, t o stanowią źród ł o prądu wypływającego z portu, jeśli t y l k o są uaktywnione w e w n ę t r z n e rezystory podciągające.
Tab. 10.3. Funkcje alternatywne portu D
• -CS
Wyprowadzenie portu
Funkcja alternatywna
PDO
RXD (wejście danych odbiornika UART)
PD1
TXD (wyjście danych nadajnika UART)
PD2
INTO (wejście zgłoszenia przerwania zewnętrznego INTO)
PD3
INT1 (wejście zgłoszenia przerwania zewnętrznego INT1)
PD4
TO (wejście zewnętrznego sygnału dla licznika TCO)
PD6
T1 (wejście zewnętrznego sygnału d!a licznika TC1)
PD7
iCP (wejście przechwytywania dla timera/licznika TC1)
czający p o m i ę d z y plusem zasilania a portem wyjściowym (przykład sterowania diodami L E D przedstawiono n a r y s u n k u 10.1). Dioda świeci p o wysterowaniu linii portu niskim p o z i o m e m logicznym. W s z y s t k i e linie portu D pełnią d o d a t k o w e funkcje w y k o r z y s t y w a n e d o obsłu gi urządzeń peryferyjnych, które zestawiono w t a b l i c y 1 0 3 . W p r z y p a d k u w y k o r z y s t y w a n i a poszczególnych linii portu D d o obsługi fun kcji alternatywnych, odpowiadające
i m bity konfiguracyjne
w rejestrach
D D R D i P O R T D p o w i n n y b y ć ustawione zgodnie z o p i s e m tych funkcji. PORTD [Port D Data Register) - rejestr danych portu D - $12 6 5 7 | PORTD6 PORTD5 $12 (S321 I n/w R/W Odczyt/Zapis Wartość początkowa 0 0 0 R - oznacza odczyt. R/w - oznacza odczyt/zapis
e«
R
4 PORTD4 R/W 0
1 3 2 0 P0RTD3 PORTD2 PORTD 1 PORTDO R/W R/W R/W R/W 0
0
0
0
Rejestr P O R T D m o ż e b y ć zapisywany i o d c z y t y w a n y . Z a w i e r a dane w e / w y . DDRD [Port D Data Direction Register) - rejestr kierunku portu D - $11 Btt 7 6 5 | DDD6 DDDS $11 ($31) |R/W R/W R Odczyt/Zapis Wartość początkowa 0 0 0 R - oznacza odczyt. R/W - oznacza odczyt/zapis
4 DDD4 R/W
3 DDD3 R/W
2 DDD2 R/W
1 DDD1 R/W
0 DDDO R/W
0
0
0
0
0
Rejestr D D R D określa typ każdej linii portu D . Linie m o g ą b y ć skonfiguro w a n e j a k o w e j ś c i o w e l u b wyjściowe. D o d a t k o w o ustawia się opcje związane z p o d c i ą g a n i e m . Szczegóły są p o d a n e w dalszej części rozdziału. PIND [Port D Input Pins Address) - rejestr wejściowy portu D Bit S10(S30)
7 |
-R
Odczyt/Zapis Wartość początkowa 0
]
6 PIND6 R
5 PIND5 R
4 PIND4 R
N/A
N/A
N/A
fi - oznacza odczyl, N / A - nieustalona
$10
3 PIND3 R
2 PIND2 R
1 PIND1 R
0 P1ND0 R
N/A
N/A
N/A
N/A
PIND
Rejestr P I N D może b y ć t y l k o o d c z y t y w a n y . J e g o z a w a r t o ś ć odzwierciedla b e z p o ś r e d n i o stan w y p r o w a d z e ń m i k r o k o n t r o l e r a p r z y p i s a n y c h do portu D. Fizycznie nie jest to w i ę c rejestr. Inaczej j e s t p o d c z a s
bezpośredniego
odczytu P O R T D . W ó w c z a s c z y t a n y j e s t s t a n z a t r z a s k ó w p o r t u D (Port D Dała
Latek).
10.2.1. Port D jako cyfrowy port we/wy ogólnego przeznaczenia Jeśli poszczególne linie portu D są w y k o r z y s t y w a n e j a k o wyprowadzenia cyfrowe o g ó l n e g o przeznaczenia, to są w z a j e m n i e r ó w n o w a ż n e . Przyjmijmy oznaczenie P D n do określenia n-tego w y p r o w a d z e n i a portu D . Stosując dalej tę konwencję, bit D D D n w rejestrze D D R D b ę d z i e określał kierunek wypro wadzenia P D n . Jeśli D D D n b ę d z i e u s t a w i o n y ( „ 1 " ) , t o w y p r o w a d z e n i e PDn będzie skonfigurowane j a k o wyjściowe. Jeśli D D D n b ę d z i e wyzerowany („0"), to w y p r o w a d z e n i e P D n będzie s k o n f i g u r o w a n e j a k o wejściowe. Wy prowadzenie P D n skonfigurowane j a k o w e j ś c i o w e b ę d z i e się zachowywało różnie, w zależności od stanu P O R T D n . Jeśli bit P O R T D n będzie ustawiony („1"), to linia wejściowa P D n będzie miała u a k t y w n i o n y M O S - o w y rezystor podciągający (pull-up).
Taka konfiguracja ś w i e t n i e nadaje się do obsługi np.
zewnętrznej klawiatury, r ó ż n e g o rodzaju p r z e ł ą c z n i k ó w . T r z e b a jednak pa miętać o ograniczonych m o ż l i w o ś c i a c h w e w n ę t r z n e g o podciągania. Do wy łączenia w e w n ę t r z n e g o rezystora podciągającego n a l e ż y w y z e r o w a ć („0") bit P O R T D n lub skonfigurować linię P D n j a k o wyjściową. P o zerowaniu mikro kontrolera port D j e s t ustawiany w s t a ń w y s o k i e j i m p e d a n c j i , nawet wów czas, gdy nie j e s t aktywny zegar s y s t e m o w y .
10.2.2. Funkcje alternatywne portu D W y p r o w a d z e n i e portu D m o g ą spełniać t a k ż e następujące funkcje alterna tywne: B 6 - I C P : wejście p r z e c h w y t y w a n i a d l a T i m e r a / L i c z n i k a l . Wejście ICP jest wykorzystywane, gdy jest a k t y w n a funkcja przechwytywania Timera/Licznikal. Pojawienie się na t y m w y p r o w a d z e n i u z b o c z a określonego ustawieniem bitu ICES1 w rejestrze T C C R 1 B powoduje przepisanie stanu Ti mera/Licznikal d o rejestru ICR1 (tzn. I C R 1 H = T C N T 1 H i ICR1L=TCNT1L). W y p r o w a d z e n i e P D 6 p o w i n n o b y ć w takim p r z y p a d k u skonfigurowane jako wejście. Więcej informacji p o d a n o w rozdziale 5.2.
Tab. 10.4. Wpfyw ustawienia bitów DDDn i PORTDn na wyprowadzenia portu D PORTDn
l/O
Podciąganie putl-up
0
0
Wejście
Brak
0
1
Wejście
Jest
' DDDn
Uwagi
'
Wysoka impedancja (high-Z) PDn jest źródłem prądu, jeśli jest zewnętrznie podcią gany do masy zasilania (pull-low)
1
0
Wyjście
Brak
Wyjście typu push-pull stan niski
1
1
Wyjście
Brak
Wyjście typu push-pull stan wysoki
B 5 - T l : w e j ś c i e z e g a r o w e dla T i m e r a / L i c z n i k a l . Jeśli układ Timera/Licznikal pracuje w konfiguracji licznika, zliczane są zewnęt rzne impulsy podawane do wejścia T l . Więcej informacji podano w rozdziale 5.2. B 4 - TO: wejście z e g a r o w e d l a Timera/LicznikaO. Jeśli układ Timera/LicznikaO pracuje w konfiguracji Ucznika, zliczane są zewnęt rzne impulsy podawane do wejścia TO. Więcej informacji podano w rozdziale 5.1. B 3 - I N T 1 : wejście zgłoszenia z e w n ę t r z n e g o p r z e r w a n i a I N T 1 . D o wejścia I N T 1 jest d o p r o w a d z a n y sygnał zgłoszenia przerwania zewnętrz n e g o I N T 1 . S p o s ó b g e n e r o w a n i a zgłoszenia jest określony bitami I S C 1 1 i I S C 1 0 w rejestrze M C U C R . Więcej informacji p o d a n o w rozdziale 4 . 1 0 . 2 . B 2 - INTO: wejście zgłoszenia z e w n ę t r z n e g o p r z e r w a n i a INTO. D o wejścia INTO j e s t d o p r o w a d z a n y sygnał zgłoszenia przerwania zewnętrz nego INTO. S p o s ó b g e n e r o w a n i a zgłoszenia jest określony bitami I S C 0 1 i ISCOO w rejestrze M C U C R . Więcej informacji p o d a n o w rozdziale 4.10.2. B I - T X D : wyjście danych nadajnika U A R T . Jeśli jest włączony nadajnik U A R T , to na wyjściu T X D pojawiają się szerego w o bity transmitowanych danych wraz z bitami startu i stopu. D a n e są wysyła ne od najmłodszego do najstarszego bitu, w takt zegara transmisyjnego. Pozio m y napięciowe (0...+5 V) nie nadają się d o bezpośredniego wykorzystania w interfejsie R S 2 3 2 . Wyprowadzenie T X D zostaje automatycznie skonfiguro w a n e j a k o wyjściowe, gdy tylko zostanie włączony nadajnik U A R T , niezależ nie od ustawienia bitu D D D 1 . Więcej informacji p o d a n o w rozdziale 8. BO - R X D : w e j ś c i e d a n y c h o d b i o r n i k a U A R T . Jeśli jest włączony odbiornik U A R T , d o wejścia R X D należy d o p r o w a d z i ć przebieg odbierany. Poziomy napięciowe p o w i n n y z a w i e r a ć się w przedziale 0...+5 V (dla V
c
c
= 5 V ) . O d e b r a n y przebieg z interfejsu R S 2 3 2 powinien
w i e c b y ć p o d d a n y odpowiedniej konwersji. Bity d a n y c h są odbierane w ko lejności od najmłodszego d o najstarszego, w takt zegara transmisyjnego. Wy p r o w a d z e n i e R X D zostaje a u t o m a t y c z n i e s k o n f i g u r o w a n e j a k o wejściowe, gdy tylko zostanie włączony odbiornik U A R T , niezależnie o d ustawienia bitu DDDO. Ustawienie bitu P O R T D 0 s p o w o d u j e włączenie podciągania (p f/. U
w/?)- Więcej informacji p o d a n o w rozdziale 8.
10.2.3. Budowa linii portu D N a r y s u n k a c h 10.8 d o 10.12 p r z e d s t a w i o n o schematy poszczególnych wy p r o w a d z e ń portu D . Ich b u d o w a w e w n ę t r z n a różni się ze w z g l ę d u na funkcje alternatywne. Wszystkie w y p r o w a d z e n i a p o r t u są s y n c h r o n i z o w a n e , jednakże na rysunkach nie p o k a z a n o z a t r z a s k ó w synchronizujących.
Tranzystor MOS (pull-up)
WP: zapis do PORTD WD: zapia do DDRD W.: odczyt rejestru FORTO [_ RP: odczyl wyprowadzenia PORTD RD: odczyl DDRD RXD: dane odbierano poez UART RK6N: włącza odbiór danytfi UART
Rys. 10.8. Schemat linii 0 portu D
RXEN RX0
WP: WD: RL' RP: RO: FtXD: RXEN:
zapis *> PORTD zapis do DDRD odczyl rejestru PORTD odczyt wyprowadzenia PORTD odczyt ODRO dane nadawane przez UART wtacza nadawanie danych UART
Rys. 10.9. Schemat linii 1 portu D
anzystor —u MOS |p (puH-upJ
WP; zapis do PORTO WD. zapis do DDRD RL: odczyt rejestru PORTD RP: odczyt wyprowadzania PORTD RO: odczyt DORD n: 2.3 m: 0.1
ISCml
isCmO
nu T W B
Bg>
(puii-up) r
RESET R
Q D PORTDn C
•a
— f -
Sygnał zapis do PORTD |Wybor współczynnika "zagarowy zapis do DDRD podziału dla TIMERm odczyt rejestru PORTD odczyt wyprowadzania PORTO odczyt DDRD *• CSm2 CSml CSmO m: 0,1
WP: WD: RU RP: RD; n :
5
Rys. 10.11. Schemat linii 4 i PD5 portu 0
(pull-up)
WP: WD: RL: RP: RD. ACIC: ACO:
zapis do PORTD zapis do DDRD odczytrajestruPORTD odczyl wyprowadzania PORTD odczyt DDRO sygnał włączający komparator wyjścia komparatora
Eliminator szumów
Selektor zbocza
ICNC1
ICESt
-ICF1
-ACIC -ACO
1 1 . Pamięci nieuiotne w mikrokontrolerach AVR Z a p e w n e c z ę ś ć C z y t e l n i k ó w p a m i ę t a p i e r w s z e w e r s j e m i k r o k o n t r o l e r ó w i pa mięci
stosowanych
w systemach
mikroprocesorowych.
Najpowszechniej
s z y m r o d z a j e m p a m i ę c i b y ł y w ó w c z a s układy typu U V E P R O M (Ultra EPROM).
Violet
M o ż n a je było wielokrotnie zapisywać w specjalnym programato
rze i k a s o w a ć za p o m o c ą p r o m i e n i ultrafioletowych. B y ł y w i ę c w użyciu n i e zbyt w y g o d n e , a i ich c e n a nie b y ł a niska. Pomijając p a m i ę c i O T P (One Programmable
Time
- p r o g r a m o w a n e j e d n o r a z o w o ) , nie b y ł o j e d n a k specjalnego
w y b o r u . C e n a p a m i ę c i O T P b y ł a na o g ó ! z n a c z ą c o n i ż s z a od U V E P R O M , lecz ze w z g l ę d u n a m o ż l i w o ś ć j e d n o r a z o w e g o z a p i s u zupełnie nie n a d a w a ł y się o n e d o p r a c konstrukcyjnych. W a d ą U V E P R O M - ó w b y ł a k o n i e c z n o ś ć s t o s o w a n i a n i e ł a t w e g o d o z d o b y c i a k a s o w n i k a (zawierającego l a m p ę ultra fioletową emitującą
p r o m i e n i o w a n i e o o d p o w i e d n i e j długości fali) i długi
czas k a s o w a n i a , na ogół nie krótszy niż kilkanaście d o kilkudziesięciu minut. Dzięki spopularyzowaniu pamięci Flash wszystkie te zmartwienia praktycz nie poszły w z a p o m n i e n i e . Z d o m i n o w a ł y o n e w i ę k s z o ś ć o b e c n i e p r o d u k o wanych
mikrokontrolerów,
a także
nieulotnych
pamięci
zewnętrznych.
T e c h n o l o g i a ta u m o ż l i w i a w i e l o k r o t n y z a p i s i k a s o w a n i e na d r o d z e e l e k t rycznej. Informacja zapisana w pojedynczej komórce pamięci jest reprezen t o w a n a p r z e z ilość ł a d u n k u w s t r z y k n i ę t e g o d o o b s z a r u t z w .
pływającej
bramki zmodyfikowanego nieco - w stosunku do rozwiązań typowych
-
t r a n z y s t o r a M O S ( r y s u n e k 11.1). W s t r z y k n i ę t y ł a d u n e k j e s t z a t r z y m y w a n y Pływająca bramka
\
?
1
\
9* !e@©i ? iseea
Rys. 11.1. Zasada działania komórki pamięciowej w technologii Flash
na stale w s k u t e k pułapki p o t e n c j a ł o w e j . M ó w i ą c p r o ś c i e j „nie m a siły", aby u w o l n i ć się o d otaczającej g o bariery p o t e n c j a ł u . D o p r o w a d z a j ą c dostatecz nie w y s o k i e i o d p o w i e d n i o
spolaryzowane
napięcie d o
poszczególnych
elektrod tranzystora m o ż n a j e d n a k s p o w o d o w a ć o d p ł y w ł a d u n k u z obszaru pływającej bramki, t y m s a m y m s k a s o w a ć p a m i ę ć (lub z a p r o g r a m o w a ć , zależy od przyjętej k o n w e n c j i ) . N a świecie - j a k w i e m y - n i e m a rzeczy ide alnych. Z a w s z e p o d c z a s k a s o w a n i a m o ż e w o b s z a r z e pływającej bramki p o z o s t a w a ć p e w i e n s z c z ą t k o w y ł a d u n e k . Z drugiej s t r o n y , m i m o bariery potencjałów p o j e d y n c z e ładunki m o g ą w p e w n y c h o k o l i c z n o ś c i a c h opusz czać o b s z a r pływającej b r a m k i . S k u m u l o w a n i e t y c h e f e k t ó w spowoduje, że p o p i e r w s z e kolejny cykl k a s o w a n i a / p r o g r a m o w a n i a p a m i ę c i Flash może się nie udać, p o drugie z a p r o g r a m o w a n a p a m i ę ć r o z p r o g r a m u j e się sama po p e w n y m czasie. Liczba cykli k a s o w a n i a / z a p i s u oraz c z a s utrzymywania za wartości pamięci są na szczęście wystarczające d o p r a k t y c z n y c h zastosowań. Trzeba tu w s p o m n i e ć o j e s z c z e i n n y m rodzaju p a m i ę c i nieulotnej jakim jest p a m i ę ć E E P R O M . T e n rodzaj pamięci r ó w n i e ż p o z w a l a n a zachowanie da nych p o wyłączeniu zasilania i nie w y m a g a d o d a t k o w y c h urządzeń do kaso wania. W mikrokontrolerach, w t y m w A V R - a c h , p a m i ę ć E E P R O M jest wy korzystywana j a k o pamięć d a n y c h , które p o w i n n y b y ć z a c h o w a n e po wyłą czeniu zasilania. T y p o w e jej zastosowania to p r z e c h o w y w a n i e parametrów konfiguracyjnych, opcji p r o g r a m u itp. R e a s u m u j ą c : w m i k r o k o n t r o l e r a c h A V R z a s t o s o w a n e są j e d n o c z e ś n i e dwa rodzaje p a m i ę c i nteulotnych. P a m i ę ć F l a s h - pełniąca r o l ę pamięci progra m u i pamięć E E P R O M - służąca d o p r z e c h o w y w a n i a p a r a m e t r ó w programu, a także p e w n y c h informacji d o t y c z ą c y c h k o n f i g u r a c j i s a m e g o mikrokontro lera. P r o g r a m o w a n i e obu r o d z a j ó w p a m i ę c i m o ż e się o d b y w a ć bezpośred nio w s y s t e m i e (bez k o n i e c z n o ś c i p r z e n o s z e n i a m i k r o k o n t r o l e r a d o progra matora).
11.1. Bity zabezpieczające pamięć programu i danych W mikrokontrolerze
AT90S2313
zastosowano
dwa
bity
zabezpieczające
(Lock Bits), za pomocą których ustawia się stopień o c h r o n y danych zapisa nych w pamięci nieulotnej mikrokontrolera, czyli w p a m i ę c i Flash oraz E E P R O M . P o d c z a s p r o g r a m o w a n i a p a m i ę c i m i k r o k o n t r o l e r a bity zabezpie czające m o ż n a pozostawić n i e z a p r o g r a m o w a n e („1") lub zaprogramować je
Tab. 11.1. Ochrona pamięci mikrokontrolera za pomocą bitów zabezpieczających Tryb
Bity zabezpieczające Typ zabezpieczenia L81 L82
1
1
1
Pamięć niezabezpieczona
2
0
1
Zapis pamięci Flash i EEPROM zablokowany' '
3
0
0
Zapis i weryfikacja pamięci Flash i EEPROM zablokowana
1
Uwaga: <" Podczas programowania równoległego zostaje zablokowana również możliwość późniejszego programo wania bitów konfiguracyjnych. Jeśli zachodzi taka konieczność, to bity konfiguracyjne {Fuse Bits) powinny być zaprogramowane przed bitami zabezpieczającymi {Lock Bits).
(„O")- Z n a c z e n i e p o s z c z e g ó l n y c h kombinacji z e s t a w i o n o w t a b l i c y 1 1 . 1 . K a s o w a n i e b i t ó w zabezpieczających m o ż e b y ć p r z e p r o w a d z o n e tylko p o d c z a s k a s o w a n i a całej p a m i ę c i . O p r ó c z bitów z a p e z p i e c z j ą c y c h p a m i ę ć p r o g r a m u i nieulotną p a m i ę ć d a n y c h występują j e s z c z e bity n a z y w a n e w d o k u m e n t a c j i źródłowej Fuse Bits, które z racji p e ł n i o n y c h przez nie funkcji p o w i n n o się raczej n a z y w a ć b i t a m i k o n f i g u r a c y j n y m i .
11.2. Bity konfiguracyjne W m i k r o k o n t r o l e r z e A T 9 0 S 2 3 1 3 z a s t o s o w a n o d w a bity konfiguracyjne
(Fu
se Bits): S P I E N i F S T R T . Ich funkcje są następujące: - Jeśli bit konfiguracyjny S P I E N j e s t z a p r o g r a m o w a n y ( „ 0 " ) , t o m o ż l i w e j e s t s z e r e g o w e p r o g r a m o w a n i e u k ł a d u . B i t konfiguracyjny S P I E N j e s t d o m y ś l nie p r o g r a m o w a n y („0"). - Z a p r o g r a m o w a n i e bitu konfiguracyjnego F S T R T ( „ 0 " ) p o w o d u j e u s t a w i e nie k r ó t k i e g o czasu restartu (start-up).
Na r y s u n k u 4.22 przedstawiono
b l o k z e r o w a n i a mikrokontrolera. J a k n a n i m w i d a ć , sygnał z e r o w a n i a p r z e rzutnika generującego i m p u l s zerujący j e s t p o b i e r a n y z wyjścia Q 7 lub Q 1 3 licznika. Z a p r o g r a m o w a n i e tego bitu konfiguracyjnego p o w o d u j e u a k t y w nienie wyjścia Q 7 , t y m s a m y m skrócenie czasu restartu z 16 m s d o o k . 0,28 m s ( t y p o w o ) . D o m y ś l n ą wartością bitu konfiguracyjnego F S T R T j e s t „ 1 " (bit konfiguracyjny n i e z a p r o g r a m o w a n y ) , j e d n a k ż e układ m o ż e b y ć d o starczany n a żądanie z wartością d o m y ś l n ą „ 0 " .
[*•
U s t a w i a n i e b i t ó w konfiguracyjnych nie j e s t m o ż l i w e p o d c z a s
'UH
programowania szeregowego.
11.3. Sygnatury Wszystkie mikrokontrolery z rodziny A V R mają 3-bajtową sygnaturę identyfi kującą typ układu. Sygnatura m o ż e b y ć odczytywana z a r ó w n o podczas progra mowania równoległego, j a k i szeregowego. Dzięki temu, p o d c z a s programowa nia można w wielu sytuacjach uniknąć błędu m o g ą c e g o uszkodzić układ. Roz mieszczenie sygnatur w mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 w y g l ą d a następująco: 1. $ 0 0 0 : - $ 1 E (identyfikator produktu A t m e l a ) , 2 . $ 0 0 1 : - $91 (identyfikator 2 kB pamięci F l a s h ) , 3. $002: - $ 0 1 (identyfikator układu A T 9 0 S 2 3 1 3 , jeśli sygnatura $001 ma wartość $ 9 1 ) . Jeśli bity zabezpieczające są ustawione w t r y b i e 3 (oba zaprogramowane), to odczyt sygnatur jest z a b l o k o w a n y w trybie s z e r e g o w y m . Zwracane będą w t y m przypadku wartości $ 0 0 , $01 i $ 0 2 .
11.4. Programowanie pamięci Flash i EEPROM W układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 zastosowano 2 k B p a m i ę ć Flash i 128 B pamięć da nych typu E E P R O M (obie p r o g r a m o w a n e w systemie). Układy są dostarczane z pamięciami fabrycznie w y k a s o w a n y m i (zawartość każdej komórki = $FF) i gotowymi d o zaprogramowania. W strukturze mikrokontrolera znajdują się wszystkie w y m a g a n e do programowania bloki funkcjonalne, w t y m pompy ła dunkowe wytwarzające niezbędne napięcia programujące o wartości większej od napięcia zasilającego. Są o n e wykorzystywane podczas programowania ISP, natomiast programowanie równoległe w y m a g a dostarczenia z zewnątrz napię cia +12 V. Z a r ó w n o pamięć programu, j a k i E E P R O M są programowane bajt p o bajcie, niezależnie od sposobu programowania. W a r t o ś c i napięcia zasilają c e g o mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 I 3 podczas p r o g r a m o w a n i a powinna zawierać się
przedziałach:
2,7...6,0 V (podczas
programowania
szeregowego)
lub
4,5...5,5 V (podczas programowania równoległego).
11.4.1. Programowanie równolegle P r o g r a m o w a n i e równoległe j e s t t y m t r y b e m p r o g r a m o w a n i a , który udostęp nia wszystkie możliwe opcje, w t y m k a s o w a n i e bitów konfiguracyjnych i bi tów zabezpieczających. Niestety konieczne j e s t d o p r o w a d z e n i e napięcia ze w n ę t r z n e g o + 1 2 V i sterowanie niemal w s z y s t k i c h
wyprowadzeń
układu.
Z tego względu programowanie odbywa
się
w specjalnie
programatorze. Pewne standardowe
funkcje
i nazwy wyprowadzeń mikrokontrolera ule gają z m i a n i e p o d c z a s p r o g r a m o w a n i a noległego.
Opisano
je
w tablicy
rów
11.2,
s c h e m a t ilustrujący s p o s ó b dołączenia nałów
wykorzystywanych
+sv
równolegle
skonstruowanym
podczas
a
syg
AT90S2313 +t2V RDY/BSY OE WR BS XAO XA1
RESET • POI * PD2 PD3 PD4 - PD5 - PD6 J~L—- XTAL1
11.2.
W y p r o w a d z e n i a n i e ujęte w tej t a b l i c y (i n a r y s u n k u ) n i e są w y k o r z y s t y w a n e .
Dane
GND
progra
mowania przedstawiono na r y s u n k u
VCC PBO...7
Rys. 11.2. Funkcje wyprowadzeń mikrokontrolera AT90SZ313 podczas programowania równoległego
Tab. 11.2. Opis funkcji wyprowadzeń mikrokontrolera AT90S2313 podczas programowania równoległego Nazwa sygnału
Nazwa wyprowadzenia
Typ wyprowadzenia
rdy/b5v
PD1
Wy
0: układ zajęty (programowanie) 1: układ gotowe do przyjęcia nowego polecenia Odblokowanie buforów wyjściowych (aktywny stan niski)
OT
BS
Funkcja
PD2
We
PD3
We
Impuls zapisu (aktywny stan niski)
PD4
We
Wybór bajtu („0" - wybierz młodszy bajt; „ 1 " - w y b i e r z starszy bajt
XA0
PD5
We
XTAL BitO (patrz tablica 11.3)
XA1
PD6
We
XT AL Bit 1
DATA
PB7...0
We/Wy
Dwukierunkowa szyna danych (wyjściowa dla OT w stanie niskim)
Tab. 11.3. Kodowanie operacji za pomocą bitów XA1 iXA0 XA1
XA0
Operacja wykonana po wystąpieniu impulsu na wejściu XTALT
0
0
Ładuj adres pamięci Flash lub (EEPROM) (starszy lub młodszy bajt, zależnie od ustawienia BS)
0
1
Ładuj daną (starszy lub młodszy bajt, zależnie od ustawienia BS)
1
0
Ładuj polecenie (patrz tablica 11.4)
1
1
Bez akcji, stan W/e
Tab. 11.4. Kody poleceń wykorzystywanych podczas programowania pamięci nieulotnych Bajt polecenia (postać binarna)
Akcja
1000 0000
Kasowanie pamięci
0100 0000
Zapis bitów konfiguracyjnych
0010 0000
Zapis bitów zabezpieczających
0001 0000
Zapis pamięci Flash
0001 0001
Zapis pamięci EEPROM
0000 1000
Czytanie bajtów sygnatury
0000 0100
Czytanie bitów konfiguracyjnych i bilów zabezpieczających
0000 0010
Czytanie pamięci Flash
0000 0011
Czytanie pamięci EEPROM
>
;
Wprowadzenie układu w tryb programowania Każde rozpoczęcie p r o g r a m o w a n i a r ó w n o l e g ł e g o m u s i b y ć poprzedzone wy k o n a n i e m poniższej sekwencji działań: 1. D o p r o w a d ź napięcie zasilające d o w y p r o w a d z e ń V
c
i G N D mikrokont
c
rolera. 2. Ustaw w y p r o w a d z e n i a R E S E T i B S w stan niski ( „ 0 " ) i o d c z e k a ć co naj mniej 100 n s . 3 . D o p r o w a d ź napięcie 11,5.-12,5 V d o w y p r o w a d z e n i a R E S E T . Jakakol wiek z m i a n a stanu na wejściu BS w ciągu 100 ns p o ustaleniu się napięcia + 1 2 V na wejściu R E S E T spowoduje błąd w p r o w a d z e n i a w stan progra mowania.
Kasowanie pamięci (Chip Erase) Polecenie Chip Erase powoduje s k a s o w a n i e p a m i ę c i F l a s h i E E P R O M , a tak że bitów zabezpieczających. Bity zabezpieczające nie ulegają zmianie dopóki pamięci Flash i E E P R O M nie zostaną c a ł k o w i c i e s k a s o w a n e . Bity konfigura cyjne nie ulegają z m i a n i e . P r z e d w y k o n a n i e m r e p r o g r a m o w a n i a pamięci Flash i E E P R O M musi b y ć w y k o n a n e p o l e c e n i e Chip
Erase.
Ładowanie polecenia Chip Erase 1. Ustaw X A 1 na „ 1 " , X A 0 n a „ 0 " w celu u m o ż l i w i e n i a z a ł a d o w a n i a polece nia. 2 . Ustaw B S n a „0". 3. Ustaw D A T A na „1000 0 0 0 0 " (kod p o l e c e n i a Chip 4 . D o p r o w a d ź impuls y \ 5. D o p r o w a d ź
impuls
Erase).
na wejście X T A L 1 . Nastąpi ł a d o w a n i e polecenia.
~\_s d o wejścia
WR
o czasie
trwania
równym
5...15 m s w celu w y k a s o w a n i a pamięci. Fakt z a k o ń c z e n i a kasowania nie jest sygnalizowany s y g n a ł e m na wyjściu R D Y / B U S Y .
Programowanie pamięci Flash A : Ładuj polecenie Write
Flash
1. Ustaw X A 1 na „ 1 " , X A 0 na „ 0 " w c e l u u m o ż l i w i e n i a załadowania po lecenia. 2. Ustaw B S na „0". 3. Ustaw D A T A na „0001 0 0 0 0 " (kod p o l e c e n i a Write
Flash).
4 . D o p r o w a d ź impuls s~L na wejście X T A L I . Nastąpi załadowanie pole cenia.
B: Ładuj starszy bajt adresu 1. U s t a w X A I na „O", XAO na „O" w celu u m o ż l i w i e n i a z a ł a d o w a n i a a d resu. 2 . U s t a w B S na „1" ( w y b ó r starszego bajtu). 3 . U s t a w na liniach D A T A starszy bajt adresu ( $ 0 0 . . . $ 0 3 ) . 4 . D o p r o w a d ź impuls_f~L
n
a
wejście X T A L 1 . Nastąpi ł a d o w a n i e adresu.
C: Ładuj m ł o d s z y bajt adresu 1. U s t a w X A 1 na „ 0 " , X A 0 n a „ 0 " w celu u m o ż l i w i e n i a z a ł a d o w a n i a ad resu. 2 . U s t a w B S na „ 0 " ( w y b ó r m ł o d s z e g o bajtu). 3 . U s t a w n a liniach D A T A m ł o d s z y bajt adresu ( $ 0 0 . . . $ F F ) . 4 . D o p r o w a d ź i m p u l s _r~L na wejście X T A L 1 . Nastąpi ł a d o w a n i e adresu. D: Ładuj m ł o d s z y bajt danej 1. U s t a w X A 1 n a „ 0 " , X A 0 na „ 1 " w celu u m o ż l i w i e n i a z a ł a d o w a n i a da nej. 2. U s t a w n a liniach D A T A m ł o d s z y bajt danej ( $ 0 0 . . . $ F F ) . 3 . D o p r o w a d ź i m p u l s _n_ na wejście X T A L 1 . Nastąpi ł a d o w a n i e m ł o d s z e g o bajtu danej. E: Zapisz m ł o d s z y bajt danej 1. U s t a w B S na „ 0 " ( w y b ó r m ł o d s z e g o bajtu). 2 . D o p r o w a d ź i m p u l s "LJ" na wejście X T A L 1 . Nastąpi r o z p o c z ę c i e p r o g r a m o w a n i a bajtu d a n e j . Wyjście R D Y / B U S Y wejdzie w stan niski (.,0"). 3 . C z e k a j d o p ó k i na wyjściu R D Y / B U S Y b ę d z i e p a n o w a ł stan niski. Z m i a n a stanu na w y s o k i o z n a c z a g o t o w o ś ć d o p r o g r a m o w a n i a n a s t ę p n e g o bajtu ( r y s u n e k 11.2). F: Z a p i s z starszy bajt danej 1. U s t a w X A 1 n a „ 0 " , X A 0 na „ 1 " w celu u m o ż l i w i e n i a z a ł a d o w a n i a da nej. 2 . U s t a w n a liniach D A T A starszy bajt danej ( $ 0 0 . . . $ F F ) . 3 . D o p r o w a d ź i m p u l s J"T_ n a wejście X T A L I . Nastąpi ł a d o w a n i e starsze g o bajtu danej. G: Z a p i s z starszy bajt danej 1. U s t a w B S na „ 1 " ( w y b ó r starszego bajtu). 2. D o p r o w a d ź i m p u l s \ J n a wejście X T A L 1 . Nastąpi r o z p o c z ę c i e p r o g r a m o w a n i a bajtu danej. Wyjście R D Y / B U S Y wejdzie w stan niski C.,0").
data
ZXZEXHS>^1SX^SX
IX
DATA HI
XI
XA1 _ / XA0 BS XTA11
*K
~W
ROYyBSY 12V
6E*
flys. 77.3. Przebiegi podczas programowania pamięci Flash
3. Czekaj dopóki na wyjściu R D Y / B U S Y b ę d z i e p a n o w a ł stan niski. Z m i a n a stanu na w y s o k i o z n a c z a g o t o w o ś ć d o p r o g r a m o w a n i a następ nego bajtu ( r y s u n e k 1 1 3 ) . Z a ł a d o w a n e polecenia i adresy pozostają z a c h o w a n e p o d c z a s wykonywania operacji p r o g r a m o w a n i a . E f e k t y w n e p r o g r a m o w a n i e p o w i n n o w i ę c uwzględ niać kilka następujących zasad (dotyczą o n e p r o g r a m o w a n i a pamięci Flash i E E P R O M oraz czytania pamięci Flash, E E P R O M i b a j t ó w sygnatur): - K o d polecenia powinien b y ć ł a d o w a n y t y l k o raz, g d y m a m y d o czynienia z kolejnym z a p i s e m lub o d c z y t e m wielu lokacji p a m i ę c i . ~ Starszy bajt adresu powinien b y ć ł a d o w a n y t y l k o raz p r z e d zmianą 256-slowowej strony pamięci Flash. - Należy unikać zapisu danej o wartości $ F F . W a r t o ś ć t a k a j e s t wprowadzana d o pamięci Flash podczas operacji k a s o w a n i a .
Odczyt pamięci Flash Algorytm odczytu pamięci Flash jest następujący (zasady ł a d o w a n i a poleceń i adresów są takie s a m e j a k w punkcie Programowanie 1. A: Ląduj polecenie „ 0 0 0 0 0 0 1 0 " (Read
pamięci
Flash):
Flash).
2. B: Ładuj starszy bajt adresu ($00...$03). 3. C: Ładuj m ł o d s z y bajt adresu ($00...$FF). 4 . Ustaw O E na „ 0 " i B S na „0". M ł o d s z y bajt s ł o w a d a n y c h m o ż e być teraz odczytany z linii D A T A . 5 . U s t a w BS na „ 1 " . Starszy bajt słowa d a n y c h m o ż e b y ć teraz odczytany z linii D A T A . 6. U s t a w O E na „ 1 " .
Programowanie pamięci EEPROM A l g o r y t m p r o g r a m o w a n i a p a m i ę c i E E P R O M jest następujący (zasady łado w a n i a p o l e c e ń i a d r e s ó w są takie s a m e j a k w p u n k c i e Programowanie ci
pamię
Flash):
1. A : Ładuj polecenie „0001 0 0 0 1 " (Write
EEPROM).
2. C : Ładuj m ł o d s z y bajt adresu ($00...$7F). 3 . D: Ładuj m ł o d s z y bajt danej ($00...$FF). 4 . E : Z a p i s z m ł o d s z y bajt danej.
Odczyt pamięci EEPROM A l g o r y t m o d c z y t u pamięci E E P R O M j e s t następujący (zasady ł a d o w a n i a p o leceń i a d r e s ó w są takie s a m e j a k w p u n k c i e Programowanie 1. A : Ładuj polecenie „ 0 0 0 0 0 0 1 1 " (Read
pamięci
Flash):
EEPROM).
2. C : Ładuj m ł o d s z y bajt adresu ($00...$7F). 3. U s t a w O E na „ 0 " i B S na „ 0 " . D a n a z pamięci E E P R O M m o ż e b y ć teraz o d c z y t a n a z linii D A T A . 4. Ustaw O E na „ 1 " .
Programowanie bitów konfiguracyjnych (Fuse Bits) A l g o r y t m p r o g r a m o w a n i a bitów konfiguracyjnych j e s t następujący ł a d o w a n i a p o l e c e ń są takie s a m e j a k w p u n k c i e Programowanie
(zasady pamięci
Flash): 1. A : Ładuj polecenie o k o d z i e „ 0 1 0 0 0 0 0 0 " (Write Fuse
Bits).
2. D : Ładuj m ł o d s z y bajt danej (zawierającej informacje o p o s z c z e g ó l n y c h bitach konfiguracyjnych). W a r t o ś c i są z a k o d o w a n e na bitach: -
bit 5 - bit konfiguracyjny S P I E N ,
-
bit 0 - bit konfiguracyjny F S T R T ,
-
bity 7...6 i 4...1 = „ 1 " (bity te w układzie A T 9 0 S 2 3 1 3 stanowią r e z e r w ę i p o w i n n y p o z o s t a ć w stanie „ 1 " ) .
U w a g a ! W a r t o ś ć „ 0 " bitu oznacza, ż e j e s t o n z a p r o g r a m o w a n y , „ 1 " z a ś , że j e s t n i e z a p r o g r a m ó w a n y . 3. D o p r o w a d ź i m p u l s _n_
d o w e j ś c i a W R o c z a s i e t r w a n i a r ó w n y m 1... 1,8
m s w c e l u z a p r o g r a m o w a n i a bitu konfiguracyjnego.
Fakt
zakończenia
p r o g r a m o w a n i a nie j e s t s y g n a l i z o w a n y s t a n e m „ I " na wyjściu BUSY.
RDY/
Programowanie bitów zabezpieczających (Lock Bits) Algorytm p r o g r a m o w a n i a bitów zabezpieczających jest następujący (zasady ładowania poleceń są takie s a m e j a k w p u n k c i e Programowanie
pamięci
Flash): 1. A: Ładuj polecenie o k o d z i e „ 0 0 1 0 0 0 0 0 " (Write Lock
Bits).
2. D: Ładuj młodszy bajt danej (zawierającej informacje o poszczególnych bitach zabezpieczających). Bity zabezpieczające są p r o g r a m o w a n e war tością „ 0 " na pozycjach: -
bit 2 - L o c k Bit2
-
bit I - L o c k B i t l ,
-
f
bity 7...3 i 0 = „ 1 " (bity te stanowią r e z e r w ę i p o w i n n y pozostać w sta nie „ I " ) .
3. E: Zapisz m ł o d s z y bajt danej. Bity zabezpieczające m o g ą b y ć k a s o w a n e t y l k o p o p r z e z k a s o w a n i e pamięci (Chip
Erase).
Odczyt bitów konfiguracyjnych i bitów zabezpieczających A l g o r y t m odczytu bitów konfiguracyjnych
i bitów zabezpieczających jest
następujący (zasady ładowania poleceń są takie s a m e j a k w p u n k c i e Progra mowanie
pamięci
Flash):
1. A: Ładuj polecenie o k o d z i e „ 0 0 0 0 0 1 0 0 " (Ręad Fuse and Lock
Bits).
2. Ustaw O E na „ 0 " i B S n a „ 1 " . Stan b i t ó w zabezpieczających i bitów za bezpieczających może b y ć teraz o d c z y t a n y z linii D A T A ( „ 0 " oznacza stan z a p r o g r a m o w a n y ) : - b i t 7 - L o c k Bitl, - bit 6 - L o c k B i t 2
f
- bit 5 - bit konfiguracyjny S P I E N , - bit 0 - bit konfiguracyjny F S T R T . 3. Ustaw O E na „ 1 " .
Odczyt bajtów sygnatury A l g o r y t m o d c z y t u bajtów sygnatury j e s t następujący (zasady ł a d o w a n i a p o l e c e ń i adresu są takie s a m e j a k w p u n k c i e Programowanie
pamięci
1. A : Ładuj polecenie o k o d z i e „ 0 0 0 0 1 0 0 0 " (Read Signature
Flash): Bytes).
2. C: Ładuj m ł o d s z y bajt adresu (S00...S7F). 3. U s t a w O E na „ 0 " i B S n a „ 0 " . Stan w y b r a n e g o bajtu sygnatury m o ż e b y ć teraz o d c z y t a n y z linii D A T A . 4 . U s t a w O E na „ 1 " .
11.4.2. Programowanie szeregowe Pamięć
programu
(Flash)
i nieulotna
pamięć danych ( E E P R O M ) mikrokontro lera mają r o z d z i e l n e przestrzenie a d r e s o
2,7...6,0V AT90S2313 Sygnał _ zerowania
RESET
Sygnał zegarowy
XTAL1
w e : S 0 0 0 0 . . . S 0 3 F F (Flash) i $ 0 0 0 . . . $ 0 7 F ( E E P R O M ) . O b y d w a obszary m o g ą b y ć
VCC PB7 PB6 PB5
SCK MISO MOSI
p r o g r a m o w a n e przy w y k o r z y s t a n i u inter fejsu SPI ( r y s u n e k 11.4), który zawiera linie: S C K , M O S I (wejście), M I S O (wyj ście). A b y r o z p o c z ą ć mowanie
pamięci,
GND
kasowanie/progra
linia
RESET
musi
znajdować się w stanie niskim. P o speł
Rys. 11.4. Funkcje wyprowadzeń mikro
nieniu tego w a r u n k u n i e z b ę d n e j e s t w y
kontrolera AT90S2313 podczas progra
k o n a n i e p o l e c e n i a Programming
mowania szeregowego (w systemie)
Enable
( z e z w o l e n i e n a p r o g r a m o w a n i e ) , zapobiegające e w e n t u a l n e m u p r z y p a d k o w e m u wejściu w tryb p r o g r a m o w a n i a . Przed r o z p o c z ę c i e m zapisu d a n y c h d o p a m i ę c i E E P R O M j e s t w y k o n y w a n y a u t o m a t y c z n y cykl k a s o w a n i a , w y k o rzystujący układ w e w n ę t r z n e g o t a k t o w a n i a . N i e j e s t w i ę c k o n i e c z n e w y w o ł a nie
polecenia
Chip
Erase.
Operacja
kasowania
powoduje
wypełnienie
wszystkich k o m ó r e k p a m i ę c i wartością $ F F . Z e w n ę t r z n y p r z e b i e g z e g a r o w y m o ż e b y ć d o p r o w a d z o n y d o wejścia X T A L 1 . M o ż n a r ó w n i e ż w y k o r z y s t y w a ć w b u d o w a n y w m i k r o k o n t r o l e r oscylator, współpracujący z r e z o n a t o r e m k w a r c o w y m d o ł ą c z o n y m d o k o ń c ó w e k X T A L 1 i X T A L 2 . N a p r z e b i e g taktu j ą c y operację zapisu d o p r o w a d z o n y p o p r z e z wejście S C K , nałożone są p e w n e w y m a g a n i a . C z a s y t r w a n i a tak stanu niskiego, j a k i w y s o k i e g o tego p r z e biegu p o w i n n y b y ć dłuższe od d w ó c h o k r e s ó w X T A L 1 .
Algorytm programowania szeregowego Podczas szeregowego przesyłania danych d o m i k r o k o n t r o l e r a AT90S2313, dane są o d c z y t y w a n e na narastającym z b o c z u zegara S C K . Odbiór danych z mikrokontrolera jest natomiast taktowany z b o c z e m o p a d a j ą c y m . Szczegóły przedstawiono na r y s u n k u 11.5 oraz w t a b l i c y 11.5. D o p r o g r a m o w a n i a i weryfikacji pamięci w y k o r z y s t y w a n e są 4-bajtowe pole cenia, których format przedstawiono w t a b l i c y 11.5. Z a l e c a n a jest następują ca procedura: 1. Po włączeniu zasilania należy d o p r o w a d z i ć napięcie zasilające do wypro wadzeń V c c i G N D , utrzymując przez ten c z a s linie R E S E T i S C K w stanie niskim. Jeśli rezonator k w a r c o w y nie j e s t d o ł ą c z o n y d o k o ń c ó w e k XTAL1 i X T A L 2 , należy zastosować zewnętrzny p r z e b i e g z e g a r o w y doprowadzony d o wejścia X T A L I . W wielu sytuacjach nie m o ż n a z a g w a r a n t o w a ć utrzyma nia linii S C K w stanie niskim, zanim n a p i ę c i e zasilające osiągnie odpowied nią wartość. W takich p r z y p a d k a c h należy w y g e n e r o w a ć d o d a t n i impuls na linii R E S E T przez c o najmniej d w a okresy zegara X T A L 1 , p o których linia S C K powinna zostać w y z e r o w a n a („0"). 2. Po odczekaniu 2 0 m s należy przesłać d o m i k r o k o n t r o l e r a za pomocą linii M O S I (PB5) polecenie Programming
Enable.
3. P r o g r a m o w a n i e s z e r e g o w e nie będą działać, jeśli nie nastąpi synchroniza cja transmisji p o m i ę d z y p r o g r a m a t o r e m i m i k r o k o n t r o l e r e m . W stanie synchronizmu, drugi bajt polecenia Programming
Enable
($53)
spowoduje
zwrócenie trzeciego bajtu d o programatora ( e c h o ) . J e d n a k b e z względu na to, czy odebrane e c h o będzie p o p r a w n e , czy n i e , w s z y s t k i e cztery bajty polece nia muszą b y ć przesłane d o mikrokontrolera. Jeśli o d e b r a n e e c h o będzie nie p o p r a w n e , należy p o d a ć dodatni impuls S C K i p o n o w n i e w y s ł a ć polecenie Programming
Enable. Brak p o p r a w n e j o d p o w i e d z i p o k o d z i e $ 5 3 utrzymują
cy się w 32 próbach nawiązania synchronizacji o z n a c z a , że występują proble m y z p r o g r a m o w a n y m mikrokontrolerem, b ą d ź z p o ł ą c z e n i e m pomiędzy nim a programatorem.
Szeregowe wejście danych PB5 (MOSI) Szeregowe wyjście danych PB6 (MISO) Sygnał taktujący PB7 (SCK)
_ i U ! J l J L J L J T _ r L r L _
Rys. 11.5. Przebiegi charakteryzujące programowanie szeregowe mik
Tab. 11.5. Formaty poleceń wykorzystywanych podczas programowania szeregowego pamięci Flash i EEPROM Polecenie ba)t1 Zezwolenie na
Format polecenia bajt 2 bajt 3
1010 1100
0101 0011
Operacja bajt 4 1
raxxxxx
xxxxxxxx
Zezwolenie na programowanie szerego we, jeśli linia RESET jest w stanie
programowanie
niskim 1010 1100
100xxxxx
xxxxxm
Czytanie pamięci Programu 0010 H000
xxxxxxaa
bbbb bbbb
Zapis pamięci Programu
0100 H000
xxxx xxaa
bbbb bbbb
i i i i t t i i Zapis H bajtu pamięci pod adres a.b
Czytaj pamięć EEPROM
1010 0000
xxxxxxxx
xbbb bbbb
0 0 0 0 0 0 0 5 Czytanie danej z pamięci EEPROM spod
Zapis pamięci EEPROM
1100 0000
xxxx xxxx
xbbb bbbb
i i i i i i i i Zapis danej do pamięci EEPROM pod
Zapis bitów
10101100
111xx21x
xxxxxxxx
xxxxxm
Kasowanie pamięci
xxxxxxxx
Kasowanie pamięci Flash i EEPROM
oooo oaoo Czytanie H bajtu pamięci spod adresu arb -
adresu b
adres b Zapis bitów zabezpieczających. W celu zaprogramowania danego bitu zabezpie
zabezpieczających
czającego należy wyzerować odpowia dający mu b i t l lub2(1.2="0") Czytaj bajty sygnatury
0011 0000
xxxxxxxx
xxxxxxbb
1
oooo oooo Czytaj bajt sygnatury spod adresu bb' '
Uwagi: 1
i '
Odczyt bajtów sygnatury nie jest możliwy, gdy ustawiono tryb 3 zabezpieczenia pamięci nieulotnej (gdy obydwa bity są zaprogramowane), Odblokowanie tej opcji można wykonać jedynie poprzez programowanie równolegle. a=starsze bity adresu b=m!odsze bity adresu H=0 - młodszy bajt, H = 1 - starszy bajt o=dane wyjściowe i=dane wejściowe x=wartość bitu bez znaczenia 1 = b i t zabezpieczający 1 2 = b i t zabezpieczający 2
4 . J e ś l i w y k o n a n o p o l e c e n i e Chip Erase
(jest
obowiązkowe podczas progra
m o w a n i a p a m i ę c i F l a s h ) , n a l e ż y o d c z e k a ć 8...18 m s ( c z a s z a l e ż y m . i n . o d na pięcia zasilania), po c z y m w y g e n e r o w a ć dodatni impuls na wejściu
RESET
i rozpocząć działania od kroku 2. 5. D o z a p r o g r a m o w a n i a k a ż d e g o b a j t u p a m i ę c i F l a s h i E E P R O M jest
przesianie jego
adresu
oraz
zawartości.
Każda
komórka
niezbędne w
pamięci
E E P R O M j e s t przed zapisaniem nowej wartości k a s o w a n a . Przejście do p r o gramowania
kolejnego adresu m o ż e być realizowane metodą
Dała
Poiling
o p i s a n ą d a l e j . P r z e d z m i a n ą a d r e s u n a l e ż y o d c z e k a ć 4 . . . 9 m s (ten c z a s z a l e ż y m.in. od napięcia zasilania). Operację p r o g r a m o w a n i a m o ż n a omijając a d r e s y , k t ó r e z a w i e r a j ą d a n e o w a r t o ś c i $ F F .
przyspieszyć
6. P o p r a w n o ś ć zapisu m o ż n a z w e r y f i k o w a ć w y k o r z y s t u j ą c polecenie Read. Powoduje o n o przesianie zapisanej w p a m i ę c i danej z mikrokontrolera do programatora p o p r z e z linię M I S O ( P B 6 ) . 7. Z a k o ń c z e n i e p r o g r a m o w a n i a następuje p o ustawieniu linii R E S E T w stan wysoki, rozpoczynając t y m s a m y m n o r m a l n ą p r a c ę mikrokontrolera. 8. Jeśli potrzebna jest sekwencja wyłączenia zasilania (power-off),
to powin
na wyglądać następująco: - ustawić w y p r o w a d z e n i e X T A L I w stanie „ 0 " (przy b r a k u rezonatora kwar cowego), - ustawić linię R E S E T w stan „ 1 " , - wyłączyć zasilanie.
Data Polling EEPROM P r z e c h o d z e n i e p o m i ę d z y p o s z c z e g ó l n y m i p r o g r a m o w a n y m i komórkami pa mięci E E P R O M może się o d b y w a ć n a zasadzie o d p y t y w a n i a pamięci: „czy j u ż można d a l e j ? " (Data Polling).
Jeśli p r o c e s a u t o k a s o w a n i a nie zostanie
zakończony, w wyniku c y k l i c z n e g o o d c z y t y w a n i a p r o g r a m o w a n e j lokacji otrzymuje się wartość $ 8 0 . P o zakończeniu k a s o w a n i a b ę d z i e odczytywana wartość $ 7 F . G d y układ j e s t g o t o w y d o przyjęcia kolejnej danej, w wyniku odczytania tej lokacji otrzymuje się z a p r o g r a m o w a n ą daną. Jeśli zdarzy się, że d o pamięci mają b y ć zapisane dane $80 i $ 7 F , p o z a p r o g r a m o w a n i u pier wszej wartości należy odczekać c o najmniej 4...9 m s , a n a s t ę p n i e przejść do p r o g r a m o w a n i a drugiej. W s z y s t k i e k o m ó r k i w y k a s o w a n e j pamięci mają war tość $ F F . Z a p i s danych o wartości $ F F m o ż n a w i ę c p o m i j a ć . W ten sposób udaje się niekiedy skrócić czas p r o g r a m o w a n i a p a m i ę c i mikrokontrolera. Me toda Data Polling
nie m o ż e b y ć s t o s o w a n a , jeśli E E P R O M j e s t reprogramo-
wany bez wcześniejszego k a s o w a n i a p a m i ę c i (Chip
Erase).
Data Polling Flash W przypadku pamięci Flash, w wyniku cyklicznego odczytywania programo wanej lokacji otrzymywana będzie wartość $ 7 F przez czas, g d y pamięć nie bę dzie gotowa d o przyjęcia kolejnej danej. G d y g o t o w o ś ć t a k a nastąpi, odczytana dana będzie odpowiadać ostatnio zapisywanej d o pamięci i w tym momencie można przystąpić d o programowania kolejnej lokacji. Jeśli d o pamięci Flash m a być zapisana dana o wartości $ 7 F , t o z a n i m rozpocznie się jej programowa nie należy odczekać min. 4...9 m s p o z a p r o g r a m o w a n i u poprzedniej. Na skutek kasowania pamięci wszystkie jej komórki przybierają wartość $FF. Zapisywa ne danej o wartości $ F F można więc pominąć.
Mi Lista rozkazów
12. Zestawienie rozkazów mikrokontrolera AT90S2313 Z a s t o s o w a n e w mikrokontrolerach A V R m n e m o n i k i są niestety trudne do za pamiętania, m i m o że w ich doborze w i d a ć p e w n ą logikę i konsekwencję. Problem polega m.in. na tym, że w liście r o z k a z ó w mikrokontrolerów AVR spotykamy zbliżone „ b r z m i e n i o w o " m n e m o n i k i z d e c y d o w a n i e różniących się rozkazów. Przykładem mogą być choćby: S B I - ustaw bit w rejestrze we/wy i S B I C - skocz, jeśli j e s t ustawiony bit w rejestrze w e / w y . Czy listy r o z k a z ó w trzeba k o n i e c z n i e się u c z y ć ? I tak i n i e . T a k , b o wpływa to korzystnie na płynne i w y d a j n e pisanie p r o g r a m ó w , pozwalając niejedno krotnie na o p t y m a l n e w y k o r z y s t a n i e z a s o b ó w m i k r o k o n t r o l e r a . Nie, bo po pierwsze: z a w s z e m o ż n a przecież zajrzeć d o p o m o c y , c h o ć b y takiej jak za warta w tej książce. P o d r u g i e : „czysty" a s e m b l e r c o r a z rzadziej jest wyko rzystywany d o pisania p r o g r a m ó w , oddając p r y m a t j ę z y k o m wysokiego po ziomu ( B a s c o m , C). W s z y s t k i m t y m , którzy rozpoczynają p r z y g o d ę z mikro kontrolerami A V R gorąco p o l e c a m z a p o z n a n i e się z ich listą rozkazów, bez względu na to, czy będą pisać p r o g r a m y w a s e m b l e r z e , czy nie. Znajomość ta ułatwia zrozumienie architektury mikrokontrolera. C z a s a m i zachodzi potrze ba napisania fragmentu p r o g r a m u z o p t y m a l i z o w a n e g o w szczególny sposób, np. p o d w z g l ę d e m zależności c z a s o w y c h . Pisząc g o w j ę z y k u C , nie mówiąc j u ż o B a s c o m i e , nie zawsze programista m o ż e z a p a n o w a ć nad kodem wyni k o w y m . N i e z a w s z e też jest on o p t y m a l n y . W takich sytuacjach przydają się lub są wręcz niezbędne w s t a w k i a s e m b l e r o w e . I tu c z ę s t o okazuje się, że część nabytej kiedyś wiedzy „poszła w z a p o m n i e n i e " . Wystarczy jednak „rzut o k a " n a zestawienie m n e m o n i k ó w i w s z y s t k o staje s i ę j a s n e . Takie ze stawienie znajduje się w dalszej części książki i p r z y d a s i ę o n o wszystkim tym, którzy listę r o z k a z ó w j u ż znają, a w k o n k r e t n y c h sytuacjach potrzebują szybkiego odświeżenia w i a d o m o ś c i . Pełny opis r o z k a z ó w znajduje się w roz dziale 1 2 . 1 . D o opisu r o z k a z ó w użyto s y m b o l i , k t ó r y c h z n a c z e n i e w y j a ś n i o n o poniżej. Szczególną u w a g ę należy z w r ó c i ć n a przyjęte o z n a c z e n i a rejestrów. Wynika ją o n e z ich o g r a n i c z o n e g o zasięgu działania: Rd
- rejestr źródła lub rejestr p r z e z n a c z e n i a ( R 0 . . . R 3 1 ) ,
Rs
- rejestr źródła ( R 0 . . . R 3 I ) ,
Rh
- górne rejestry m i k r o k o n t r o l e r a ( R 1 6 . . . R 3 1 ) , R h d oznacza rejestr przeznaczenia m i e s z c z ą c y się w zakresie
rejestrów
górnych
( R 1 6 . . . R 3 1 ) , analogicznie R h s - rejestr ź r ó d ł a należący d o r e jestrów górnych, Rm
- rejestry ś r o d k o w e m i k r o k o n t r o l e r a (R16..-R23), R m d o z n a c z a rejestr p r z e z n a c z e n i a mieszczący się w zakresie rejestrów środ k o w y c h ( R 1 6 . . . R 3 1 ) , a n a l o g i c z n i e R m s - rejestr źródła należą cy d o rejestrów ś r o d k o w y c h ,
RR
- p a r a rejestrów ( r 2 4 = R 2 5 : R 2 4 , r 2 6 = R 2 7 : R 2 6 , r 2 8 = R 2 9 : R 2 8 ,
Rxyz
- rejestry i n d e k s o w e ( X = R 2 7 : R 2 6 , Y = R 2 9 : R 2 8 , Z = R 3 1 : R 3 0 ) ,
Ry
- rejestry i n d e k s o w e z p r z e m i e s z c z e n i e m ( Y = R 2 9 : R 2 8 ,
c63
- stała w s k a ź n i k o w a (0...63),
c!27
- stała u ż y w a n a j a k o p a r a m e t r określający zakres skoku w a r u n
c255
- stała 8-bitowa (0...255),
cl024
— stała u ż y w a n a j a k o p a r a m e t r określający zakres skoku w z g l ę d
adr
- stała określająca 16-bitowy adres ( 0 . . . 6 5 5 3 5 ) ,
r30=R31:R30),
Z=R31:R30),
k o w e g o (-64...63),
n e g o (-512...511), adr2k
- stała określająca w z g l ę d n e p r z e m i e s z c z e n i e w o b r ę b i e ± 2 k,
adr64k
- stała określająca 16-bitowy adres ( 0 . . $ F F F F ) ,
a d r 6 5 5 3 5 - stała określająca 16-bitowy adres (0...$FFFF) w obrębie bieżą cego segmentu, adr4M
- stalą określająca 2 2 - b i t o w y adres ( 0 . . . $ 3 F F F F F ) ,
b
- pozycja bitu
P
- n u m e r p o r t u (rejestru) n a l e ż ą c e g o d o o b s z a r u w e / w y
PI
- adres portu (rejestru) n a l e ż ą c e g o d o dolnej strony o b s z a r u
(0...7),
(0...63 = $00...$3F),
w e / w y (0...31 = $00...$1F), +
- dodawanie arytmetyczne,
-
- odejmowanie arytmetyczne,
v
- s u m a logiczna,
A
- iloczyn logiczny,
©
- suma modulo 2 (Ex-OR),
P o n a d t o w opisie r o z k a z ó w przyjęto następujące z a p i s y s y m b o l i c z n e : Ri
- z a w a r t o ś ć 8-bitowego rejestru Ri,
Rj:Ri
- z a w a r t o ś ć 16-bitowego rejestru z ł o ż o n e g o z rejestrów Rj (star
(Ri)
- k o m ó r k a pamięci a d r e s o w a n a p r z e z rejestr R i ,
szy) i R i (młodszy),
Ri(b)
- bit b rejestru Ri,
Rk(j...i)
- bity od i d o j rejestru R k , n p . R l ( 3 . . . 0 ) - m ł o d s z e 4 bity rejestru
a => b a <- b
Rl, - koniunkcja logiczna (jeżeli a, to b ) , - przypisanie b d o a (np. w p i s a n i e w a r t o ś c i b d o rejestru a).
Z a c h o w a n i e się z n a c z n i k ó w (fłag) p o w y k o n a n i u r o z k a z u j e s t przedstawione za p o m o c ą o z n a c z e ń : <->
- flaga u s t a w i a n a z g o d n i e z w y n i k i e m operacji,
0
- flaga zerowana („0"),
1
- flaga ustawiana ( „ 1 " ) . - flaga pozostaje b e z z m i a n y .
Tab. 12.1. Zestawienie listy rozkazów mikrokontrolera AT90S2313 Mnemonik
opis
Ope randy
Operacja
Modyfikowane Hagi
Liczba taktów
zegara u Operacje arytmetyczne i logiczne ADO
Rd.Rs
Doda) zawartość dwóch rejestrów
Rd * - Rd + Rs
Z,C.N.V.H,S
1
ADC
RO.Rs
Dodaj zawartość dwóch rejestrów
Rd«- Rd + Rs + C
Z,C.N.V.H,S
1
z przeniesieniem ADIW
RR.C63
Oodai bezpośrednio stalą do słowa
RRhiRRI * - RRhiRRI + c63
Z.C,N.V,S
SUB
Rd.Rs
Odejmij zawartość dwóch re(estrów
Rti <- Rd - Rs
Z.C,N,V.H.S
1
SUBI
Rfi,c255
Rh <- Rh - C255
Z.C.N,V,H,S
1
Odejmij stalą od rejestru
SBIW
RR,c63
Odejmij bezpośrednio stalą od słowa
RRhiRRI <-RRhiRRI-c63
Z.C.N.V.S
SBC
Rd.Rs
Odejmij zawartość dwóch rejestrów z przeniesieniem
Rd«-Rd-Rs-C
Z.C.N,V.H,S
SBCI
Rh,c255
Rh <- Rh - c255 -C
AND
Rd.RS
ANDl
Rh,c255
Odejmij stalą z przeniesieniem od rejestru Iloczyn logiczny rejestrów Iloczyn logiczny rejestru i stale]
Z.C.N.V.H,S
1
Rs
Z,N.V,S
1
Rh <-* Rh A c255
Z.N.V.S
1
Rd <- Rd v Rs
Z.N.V,S
1
Z.N,V,S
1
Rd * - Rd
A
OR
Rd.Rs
ORl
Rh.c255
Suma logiczna rejestru i stałej
Rh(~Rhvc255
EOR
Rd.Rs
Suma £xclusive OR rejestrów
Rd t - RdffiRs
Z,N,V.S
1
COM
Rd
Uzupełnienie do jedności (negacja bitów)
Rd * - SFF - Rd
Z,C,N.V.S
1
NEG
Rd
Uzupełnienie do dwóch
Rd<-SOO-Rd
Z.C.N,V.H.S
1
S8R
Rh.c255
Ustaw bit(y) w rejestrze
Rh <- Rh v c2S5
Z.N,V,S
1
CBR
Rh.c255
Zeruj bit(y) w rejestrze
Rh*-RhAc255
Z,N.V,S
1
INC
Rd
Inkrementuj rejestr
Rd * - Rd + 1
Z,N.V.S
1
DEC
Rd
Dekrementuj rejestr
Rd ł - Rd - 1
Z.N.V.S
1
TST
Rd
Sprawdź zero lub minus
R d * - Rd
Rd
2,N,V,S
1
CLR
Rd
Zeruj rejestr
Rd <- Rd e Rd
Z.N.V.S
1
SER
Rh
Ustaw rejestr
Rh <- SFF
_
1
R1 :R0 <- Rd • Rs
2
2
MUL
Sumatogicmi rejestrów
A
Rd.Rs
Mnożenie liczb bez znaku
MULS
Rhd.Rhs
Mnożenie liczb ze znakiem
R1:R0<-Rhd-Rhs
z,c z.c
MULSU
Rhd.Rhs
Mnożenie liczby ze znakiem z liczbą bez znaku
R1:R0«-RhdRhs
z.c
2
Mnemonik
OperMdy
Opis
Operacji
Modyfikowane flaoj
Uczta '
taktów zegara ~ .i
FMUL
Rd.Rs
Mnożenie liczb ułamkowych bez znaku
R1:R0*- (Rd -Rs)<<1
Z.C
2
FMULS
Rd.Rs
Mnożenie liczb ułamkowych ze znakiem
R1:R0«- (Rd-Rs)<<1
Z.C
2
FMULSU
Rd.Rs
Mnożenie liczby ułamkowej ze znakiem z liczba, ułamkową bez znaku
R1:R0*-(Rd-Rs)<<1
z,c
2
Skok względny
PC«-PC + c1024 + 1
-
2
PC*-Z
-
2
PC(15..0)+-Z PC(21..16)<-EIND
_
2
PC*- adr4M
-
3
Rozkazy skoków RJMP
Cl 024
IJMP
Skok pośredni określony zawartością rejestru Z
EIJMP
Rozszerzony skok pośredni określony zawartością rejestru Z
JMP
adr4M
Skok bezpośredni
RCALL
C1024
Względne wywołanie podprogramu
(SPL)*-PC+1 SPL«- SPL - 2 PCt-PC + c1024 + 1
3
Pośrednie wywołanie podprogramu,
(SPL)«-PC+1 SPL*- SPL -Z PC*-Z
3
ICALL
określone zawartością rejestru Z Rozszerzone, pośrednie wywołanie podpro gramu, określone zawartością rejestrów ZIEIND
E1CALL
GALL
3dr4M
Wywołanie podprogramu
RET
-
RETI
-
CPSE
Rd,Rs
Porównaj i przeskocz, jeśli równe
CP
Rd.Rs
Porównaj rejestry
CPC
Rd.Rs
Porównaj rejestry z przeniesieniem
CPI
Rh,c255
(SP)*-PC+1 SPL t - SPL - 3 PC(15...0)*-Z PC(21..t6)*-EIND
4
(SP) <- PC+1 (SP) * - SP - 2 PC«- ar
4
Powrót z podprogramu
PC <- (SPL) SPL*- SPL + 2
4
Powrót z przerwania
PC <- (SPL) SPL «- SPL + 2
Porównaj rejestrze stalą
I
4
(Rd=Rs)=>PC«-PC + 2 lub 3
_
Rd-Rs
Z,C,N.V.H.S
1
Rd-Rs-C
Z,C,N.V,H,S
1
Rh - c255
Z.C,N.V,H,S
1
1
lub 2
SBRC
Rs.b
Przeskocz, jeśli bit w rejestrze jest wyzerowany
Rs(t>)=0=>PC«-PC+2 Rs(b)=1 = > P C * - P C + t
_
1.2 łub 3
SBRS
Rs,b
Przeskocz, jeśli bit w rejestrze jest ustawiony
Rs(b)=1 = > PC PC + 2 Rs(b)=0=>PC<-PC + 1
_
1,2 lub 3
Przeskocz, jeśli bit w rejestrze we/wy jest wyzerowany
Pl(b)=0=>PC<-PC + 2 Pl(b)=t = > PC<-PC + 1
_
1,2 lub 3
Przeskocz, jeśli bit w rejestrze we/wy jest ustawiony
Pl(b) = i = > PC*-PC + 2
SBIC
Pl.b
SBIS
Pl,b
PI(b}=0=>PC*-PC + 1
1,2 lub 3
BRBS
b,c127
Skok względny, jeśli tlaga w rejestrze SREG jest ustawiona
SREG(b)=l = > PC«-PC + c127 + 1 SREG(b)=0=>PC*-PC + 1
1 lub 2
BRBC
b,c127
Skok względny, jeśli tlaga w rejestrze SREG jest wyzerowana
SREG(b)=0=>PC<-PC + c127 + 1 SREG(b)=l = > PC*- PC + 1
BREO
c127
Skok względny, jeśli równe
Z=1 = > p c * - P C + c ! 2 7 + 1 Z=0 = > PC<- PC + 1
1 lub 2
-
1 lub 2
Mnemonik
Operandy
.
opis
"
"'
' '
Operacji
Modyfikowane fła«i
LlRta^ (aktów \ zegara ;
BRNĘ
C127
Skok względny, jeśli nierówne
2=0 = > PC*-PC +C127 + 1 Z=1 = > PC«-PC + 1
-
1 lub 2
BRCS
cl27
Skok względny. Jeśli Haga przeniesienia
C=1 = > PC<-PC +C127 + 1 C=0 = > PC*-PC + 1
-
1 lub 2
jest ustawiona BRCC
Cl 27
Skok względny, jeśli flaga przeniesienia jest wyzerowana
BRSH
C127
C=0 = > PC <- PC +C127 + 1 C=1 = > PC t - PC + 1
Skok względny, jeśli większy lub równy (dotyczy liczb bez znaku)
C=0 = > PC*-PC +cl27 + 1 C=1 = > PCt-PC + 1
1lut>2
-
llubz
BULO
C127
Skok względny, jeśli mniejszy (dotyczy liczb bez znaku)
C=1 = > P C * - P C + c 1 2 7 + 1
BRMI
Cl 27
Skok względny, jeśli ujemny
N=t = > PC+-PC +C127 + f N = 0 = > PC*-PC + 1
-
Hub 2
8RPL
C127
Skok względny, jeśli dodatni
N=0=>PC«-PC+Ci27 + 1
-
1lub2
C=0=>PC*-PC + 1
N=1 = > P C * - P C + 1 BRGE
C127
Skok względny, jeśli większy lub równy (dotyczy liczb ze znakiem)
S=0 = > PC*- PC +C127 + 1 S=1 = > PC*~PC + 1
-
1 lub 2
BRLT
C127
Skok względny, jeśli mniejszy niż zero (dotyczy liczb ze znakiem)
S=1 = > PC*- PC +C127 + 1
-
1lub2
S=0 = > PC«-PC + 1
BRHS
C127
Skok względny, jeśli (laga przeniesienia pomocniczego ustawiona
H=1 = > PC«- PC +C127 + 1 H=0=>PC*-PC + 1
-
i lub 2
BRHC
Cl 27
Skok względny, jeśli Haga przeniesienia pomocniczego wyzerowana
H=0 = > PC*-PC +C127 + 1 H=1 = > P C t - P C + 1
-
1 lub 2
BRTS
Cl 27
Skok względny, jeśli znacznik T jest ustawiony
T=1 = > PC*-PC +C127 - M T=0=>PC*-PC + 1
-
Hub 2
BRiC
Cl 27
Skok względny, Jeśli znacznik T |est wyzerowany
T=0=>PC^PC+c127 + 1
-
1 lub E
Skok względny, jeśli tlaga przepełnienia ustawiona
V=1 = > PC*-PC +C127 + 1
-
1 lub 2
8RVS
C127
T=1 = > P C * - P C + 1 V=0=>PC*-PC + t
BRVC
C127
Skok względny, jeśli tlaga przepełnienia wyzerowana
V = 0 = > P C < - P C +C127 + 1 V=f = > PC <- PC + 1
-
1 tub 2
BRIE
C127
Skok względny, jeśli przerwania odblokowane
1=1 = > PC*-PC +C127 + 1
-
1 lub 2
-
1lub2
1=0 = > PC * - PC + 1 BR1D
C127
Skok względny, jeśli przerwania zablokowane
1=0 = > PC*-PC +C127 + 1 1=1 = > PC*-PC + 1
Rozkazy transferu danych MOV MOVW
Rd.Rs Rd+1:Rd,
Kopiuj zawartość rejestru Rs do rejestru Rd Kopiuj zawartość sfowa z rejestrów
R d * - Rs
-
1
Rd+-t:RrJ*-Rs4-t:Rs
-
t
Rs+1:RS
Rs+l:Rs do rejestrów Rd+1:Rd
LOI
Rh,c255
Ładuj rejestr bezpośrednio stalą
Rh *- C255
1
LD
Rd,X
tadu) rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr X
Rd*-(X)
-
2
LO
Rd,X+
taduj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr X z postinkrementacją
Rd«-(X) X*-X + 1
-
2
Ląduj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr X z predekrementacją
X*-X-1 Rd*-(X)
-
2
Ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Y
Rd*-(Y)
-
2
LD
LD
Rd.-X
Rd,Y
Mnemonik
Operantfy
Opis
Operacja
Modyflkowaoe flagi
Uczto' taktów
zegara , LD
LD
LDD
Rd,Y+
Rd,-Y
Rd,Y+c63
Ląduj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Y z postinkrementacją
Rd«- (Y) Y*-Y+ 1
2
Ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Y z predekrementacją
Ył-Y-1 Rd*-(Y)
2
Rd «- (Y + C63)
2
Ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Y z przemieszczeniem
LD
Rd.Z
Ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Z
Rd«-(Z)
2
LD
Rd,Z+
Ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Z z postinkrementacją
Rd <~ (Z) Z«-Z + 1
2
Ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Z z predekrementacją
Z*-Z-1 Rd*-(Z)
2
Ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr Z z przemieszczeniem
Rd * - (Z + C63)
2
Ładuj rejestr bezpośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu adr
Rd * - (adr65535)
2
LD
Rd,-Z
LDD
Rd,Z+c63
LDS
Rd,adr65535
ST
X,Rs
ST
X+.RS
ST
-X,Rs
zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr X
(X) «-Rs
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr X z postinkrementacją
(X) *- Rs Xt-X+ 1
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr X z predekrementacją
X<-X-1 (X) t - R s
-
2
-
2
2
-
2
-
2
ST
Y.Rs
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Y
(Y)<-Rs
ST
Y+,Rs
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Y z postinkrementacją
(Y)«-Rs Y«-Y+ 1
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Y z predekrementacją
Y«-Y-1
2
ST
-Y,Rs
STD
Y+c63.Rs
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Y z przemieszczeniem
(Y+c63) <~ Rs
2
ST
Z.Rs
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Z
(Z)«-Rs
2
ST
Z+.Rs
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Z z postinkrementacją
(Z)Rs Z*-Z + 1
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Z z predekrementacją
Z<-Z-1 (Z) <- Rs
ST
-Z.Rs
-
2
2
Mnemonik
STD
Z+c63,Rs
STS
arJr.Rs
Operacja
Opis
Operandy
Zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr Z z przemieszczeniem
Modyfikowane flagi
taktów zegara
(Z+c63) <- Rs
2
(adr)<- Rs
2
Zachowaj bezpośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres adr
-
LPM
_
Ładuj bajt pamięci programu do rejestru RO
RO«-(Z)
LPM
Rd.z
Ładuj bajt pamięci programu do rejestru Rd
RrJ«-(Z)
LPM
Rd.z+
Ładuj bajt pamięci programu do rejestru Rd
Rd * - (Z) Z<-Z + 1
_
3
RO «- (RAMPZ:Z)
-
3
Rd <- (RAMPZlZ)
-
3
-
z postinkrementacją ELPM
-
Rozszerzone lądowanie bajtu pamięci programu do rejestru RO
ELPM
Rd.Z
Rozszerzone lądowanie bajtu pamięci programu do rejestru Rd
ELPM
Rd,Z+
SPM
-
Rozszerzone ładowanie bajtu pamięci programu d o rejestru Rd z poslinkremenlacją
3
Rd +- (RAMPZ:Z) Z*-Z + 1 (Z)«-R1:R0
3
3
IN
Rd.P
Czytaj port
Rd«-P
-
OUT
P.Rs
Zapisz port
P<-Rs
-
1
PUSH
Rs
Odłóż rejestr na stos
(SPL) <- RS SPL «- SPL - 1
_
2
Rd
Pobierz ze stosu
SPL t- SPL + 1 Rd t- (SPL)
POP
Zapisz pamięć programu
1
2
Rozkazy bitowe 1 testujące bity
-
SBI
Pl.b
Ustaw bit w rejestrze we/wy
Pl(b) <- 1
CBI
Pl.b
Zeruj bit w rejestrze we/wy
Pl(b)«- 0
2
-
2
tSL
Rd
Przesuń logicznie w lewo zawartość rejestru
Rd(n+1)*-Rd(n), Rd{0)<-0
Z.C.N.V.H
1
LSR
Rd
Przesuń logicznie w prawo zawartość rejestru
Rd(n)f-Rd(n+1), Rd(7)<~0
Z,C,N.V
1
ROL
Rd
Obróć w lewo przez przeniesienie
Rd(0)«-C. Rd{n+1)«-Rd{n), C «- Rd(7)
Z.C,N,V.H
ROR
Rd
ObnjC w prawo przez przeniesienie
Rd(7)*-C. Rd(n)<-Rd(n+1). C « - Rd(0)
Z,C.N.V
ASR
Rd
Przesuń arytmetycznie w prawo
Rd(n) -Rd(n+1),n=0..6
SWAP
Rd
Zamień pólbajty rejestru
8SET
b
BCLR
b
Z,C,N.V
1
Rd(3..0)«-Rd(7...4), Rd(7...
_
,
Ustaw Hagę
SREG(b) <-1
SREG(b)
1
Zeruj flagę
SREG(b) <- 0
SREG(b)
1
ł
BST
Rs,b
Zachowaj bit rejestru w znaczniku T
T<-Rs(b)
?
1
BLD
Rd.b
Ładuj znacznik T do bitu rejestru
Rd(b) «- T
SEC
-
-
1
Ustaw flagę przeniesienia
C«-1
C
1
Zeruj flagę przeniesienia
C*-0
C
1
CLC SEN
-
Ustaw flagę wartości ujemne/
N<- 1
U
ł
CLN
-
Zeruj flagę wartości ujemnej
N.-0
N
1
SEZ
-
1
CLZ
Ustaw flagę zera
Z«-1
Z
Zeruj flagę zera
Z<-0
Z
1
l<-t
l
1
SEI
-
Odblokuj przerwania
CLI
-
Zablokuj przerwania
l*-0
1
1
Ustaw Hagę znaku
S«-1
s
1
SES
Mnemonik
Opis
Operaady
Operacja
Modyfikowane ffagi
Liczba ~ taktów zegara
CLS
-
Zeruj Hagę znaku
S«-0
S
SEV
1
-
Ustaw tlagę przepełnienia uzupełnienia do dwóch
V *- 1
V
1
CLV
-
Zeruj tlagę przepełnienia uzupełnienia do dwóch
v«~o
V
1
SET
-
Ustaw tlagę T w rejestrze SREG
T«-1
T
1
Zeruj tlagę T w rejestrze SREG
T<-0
T
1
Ustaw Hagę przeniesienia pomocniczego
H.-1
H
1
Zeruj (lagę przeniesienia pomocniczego
H«-0
H
1
CLT
-
SEH
-
CLH
Rozkazy sterujące pracą MCU NOP
-
Nic nie rób
-
1
SLEEP
-
Przejdź w tryb uśpienia
Działanie opisano w dalszej części rozdziału
-
1
WDR
-
Zeruj rejestr watchdoga
Działanie opisano w dalszej części rozdziału
-
1
BREAK
_
Przerwij wykonywanie programu
Działanie opisano w dalszej części rozdziału
-
1
12.1. Opis działania rozkazów W opisie działania r o z k a z ó w obowiązują o z n a c z e n i a s k r ó t o w e przedstawione na początku rozdziału 12. Z e względu na t o , że działanie r o z k a z ó w mikro kontrolera j e s t zazwyczaj
silnie związane
z j e g o architekturą,
ewentualne wątpliwości należy wyjaśniać w o d p o w i e d n i m
wszystkie
wcześniejszym
rozdziale książki. W mikrokontrolerze m o ż n a w y r ó ż n i ć trzy rejestry, które mają w p ł y w na przebieg p r o g r a m u , są to: - 16-bitowy rejestr P C - licznik p r o g r a m u (Program
Counter)
zawierający
adres pamięci programu, spod k t ó r e g o j e s t p o b i e r a n y k o d rozkazu wykony w a n e g o w kolejnym kroku, - 8 - b i t o w y (w przypadku mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 ) rejestr wskaźnika stosu - S P (Stack Pointer),
zawierający adres p a m i ę c i S R A M , pod który
będzie z a p i s y w a n y n p . adres powrotu z p o d p r o g r a m u (adres następnego rozkazu p o rozkazie w y w o ł a n i a p o d p r o g r a m u ) , - 8-bitowy rejestr z n a c z n i k ó w (flag) - S R E G (Status Register),
zawierający
znaczniki m o g ą c e mieć w p ł y w na p r z e b i e g p r o g r a m u (wykorzystywane np. w rozkazach skoków w a r u n k o w y c h ) . Ze względu n a szczególne znaczenie t y c h rejestrów, w dalszym opisie u w z g l ę d n i o n o sposób ich modyfikacji p r z e z p o s z c z e g ó l n e r o z k a z y .
ADC - dodaj zawartość rejestrów z przeniesieniem D o d a n i e z a w a r t o ś c i d w ó c h rejestrów o r a z z n a c z n i k a C. W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze R d . Operacja:
Rd < - Rd + Rs + C PC « - PC + l
Składnia:
ADC
Kod:
Rd,Rs
1 11 0
0
0
1
1
i1
i
s
id
Liczba słów: 1 ( 2 bajty)
d
d
d
d s
s
s
s
i i '
1 1 1
V
Z
Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
N
C
H : u s t a w i a n a , jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu 3 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d ku z e r o w a n a . S:
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V : u s t a w i a n a , jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o d w ó c h , w przeciwnym przypadku zerowana. N : u s t a w i a n a , jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Z : u s t a w i a n a , jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. C : u s t a w i a n a , jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu M S B , w p r z e c i w n y m przy padku zerowana. Przykład: add adc
r2,rO r3,rl
dodaj dwie liczby 16-bitowe rl:r0 + r3:r2 dodaj młodsze bajty dodaj starsze bajty z przeniesieniem
ADD - dodaj zawartość dwóch rejestrów Dodanie zawartości dwóch rejestrów. W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze Rd. Operacja:
Rd < - Rd + Rs P C <— P C + 1
Składnia:
ADD
Kod:
Rd,Rs !
o'
0
0
0
1
1 s
d
d
d
r~- i — i — r—i 1 s d d S S s
Liczba słów: ł (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
|
T
—
—
H
S
V
N
Z
C
H : ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu 3, w p r z e c i w n y m przypad ku z e r o w a n a . S:
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku w y n i k u .
V: ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o dwóch, w p r z e c i w n y m przypadku z e r o w a n a . N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m przypadku zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m przypadku zero wana. C : ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu M S B , w p r z e c i w n y m przy p a d k u zerowana.
Przykład: add add
rl,r2 r28,r28
;dodaj r2 do rl ;dodaj r28 do r28
ADIW - dodaj bezpośrednio stałą do stówa D o d a n i e b e z p o ś r e d n i e stałej z zakresu 0...63 d o z a w a r t o ś c i j e d n e j pary reje strów ś r o d k o w y c h i u m i e s z c z e n i e w y n i k u w tych rejestrach. Operacja:
RRhrRRl < - RRh:RRl + c63 P C <— P C + 1
Składnia:
ADIW
RRh:RRl c63 f
— i — i i — i —
Kod:
1
0 0
1
0
1
1
0 c
c h
h
— i — i — i —
c
c c
c
Liczba stów: 1 ( 2 bajty)
Liczba cykli; 2 Flagi:
S:
I
T
H
S
—
•—
—
-*-#•
V
N
Z
C
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V : u s t a w i a n a , jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o d w ó c h , w przeciwnym przypadku zerowana. N : u s t a w i a n a , jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Z: u s t a w i a n a , j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. C : ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu M S B , w p r z e c i w n y m p r z y padku zerowana.
Przykład: adiw adiw
r25:r24,15 ZH:ZL,63
;dodaj 15 do pary rejestrów r25:r24 ;dodaj 63 do rejestru wskaźnikowego Z
AND - iloczyn logiczny rejestrów Obliczenie iloczynu l o g i c z n e g o zawartości rejestrów R d i R s . Wynik jest umieszczany w rejestrze R d . Operacja:
R d «— R d
A
Rs
PC <- P C + 1 Składnia:
AND
Rd,Rs i
Kod:
0
0
i
!
0 0
1
'I
0 s
r—i
d d
d d
d s
r~—i
s
r—•
s
s
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
— S:
T
H
— —
S
V
N
Z
C
0
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V: 0 . N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m przypadku zero wana. Z : ustawiana, jeśli wynik j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Przykład: and ldi and
r2,r3 rl6,8 r2,rlfi
;oblicz iloczyn logiczny r2 i r2, wynik w r2 ;ustaw maskę 0000 1000 w rejestrze rl6 ;pozostaw tylko bit 3 w rejestrze rl6
ANDI - iloczyn logiczny rejestru i stałej O b l i c z e n i e i l o c z y n u l o g i c z n e g o z a w a r t o ś c i g ó r n e g o rejestru R h i stałej. W y nik j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze R h . Operacja:
R h <~ R h A C 2 5 5 PC <- PC + 1
Składnia:
ANDI
Kod:
0
1
Rh,c255 1
1
—i— c c c
c
— i — i i — i — — i — i r—i h h h h c c C C
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
S:
I
T
H
—
—
—
S
V 0
N
Z
C
—
wykorzystywana do sprawdzania znaku wyniku.
V: 0. N : u s t a w i a n a , j e ś l i M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Z:
u s t a w i a n a , jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana.
Przykład: andi andi andi
rl7,$0£ rl8,$10 rl9,$aa
.-zeruj górny pólbajt rl7 ,-izoluj 4 bit w rJ8 ,-zeruj nieparzyste bity w rl9
ASR - przesuń arytmetycznie w prawo Przesunięcie bitów rejestru R d w p r a w o . Z a w a r t o ś ć bitu 7 n i e zmienia się, natomiast zawartość bitu 0 jest w p i s y w a n a d o z n a c z n i k a C w rejestrze SREG. R o z k a z u m o ż l i w i a w y k o n y w a n i e operacji dzielenia p r z e z 2 liczby jednobajtowej ze z n a k i e m . W y n i k jest u m i e s z c z a n y w rejestrze Rd. Operacja:
rTl b7-
bO
P C <— P C + 1
Skiadnia:
ASR
Rd — i —
Kod;
i — i —
"i
d d d d d
1 0
0
0
1
1
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
— S:
T
H
S
V
N
Z
c
— —
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V : N © C (wartości N i C p o przesunięciu). N : ustawiana, jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m przypadku zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m przypadku zero wana. C: ustawiana, jeśli bit L S B rejestru przed p r z e s u n i ę c i e m był ustawiony, w p r z e c i w n y m przypadku z e r o w a n a .
Przykład: ldi asr ldi asr
rl6,16 rl6 rl7,-4 rl?
;
załaduj rl6 stałą równą 16 ;rlfi=rl6/2 ;załaduj do rl7 stałą równą -4 ,-r!7 = rl7/2
($FC)
BCLR - zeruj flagę w rejestrze SREG R o z k a z zeruje w y b r a n ą flagę w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G . Operacja:
SREG(b) <- 0 PC <- PC + 1
Składnia:
BCLR
Kod:
1 0
b 0
1
0
1 0 '
•
0
1
b 1
•
b 1
b 1 0
0
0
i
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 F l a g i :
I
I:
T
H
S
V
N
Z
C
O, jeśli b = 7 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u bez z m i a n y .
T : 0, j e ś l i b = 6 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u bez z m i a n y . H : 0, jeśli b = 5 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u bez z m i a n y . S:
0, jeśli b = 4 , w przeciwnym przypadku bez zmiany.
V : 0 , jeśli b = 3 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . N : 0, jeśli b = 2 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . Z : 0, jeśli b = l , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u bez z m i a n y . C : 0, jeśli b = 0 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u bez z m i a n y .
Przykład: bclr bclr
0 7
;zeruj £lage przeniesienia ;zablokuj przerwania
BLD - ładuj znacznik T do bitu rejestru R o z k a z kopiuje flagę T z rejestru s t a t u s o w e g o S R E G d o bitu b rejestru Rd. Operacja:
R d ( b ) i-
T
PC«-PC + ł Składnia:
BLD
Rd,b 1
1
0 0
d d
T
r — i
d
d 0
d
1i
i
b b
b
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
bst bid
rl,2 r0,4
— — —
S
V
N
—
Z
C
—
Przykład: jumieść bit 2 rejestru rl w znaczniku T ;kopiuj flagę T do bitu 4 rejestru rO
BRBC - skok względny, jeśli flaga w rejestrze SREG jest wyzerowana W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a p o j e d y n c z y bit w rejestrze S R E G . Jeśli jest w y z e r o w a n y , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wskazywanego
przez
PC.
Zasięg
skoku
wynosi:
PC-63 < adres_sko-
ku < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w k o d z i e u z u p e ł nienia d o d w ó c h . Operacja:
Jeśli S R E G ( b ) = 0 , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w przeciwnym przypadku PC
Składnia: Kod:
BRBC
PC + 1
b,cl27 1
1—i
r —
1 1 1 1
1
i"
0
i'
1
1
i
c
c c
c
c
c c
b
b
b
Liczba stów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2 , j e ś l i w a r u n e k spełniony Flagi:
I
T
H
S
V
N
Przykład: cpi brbc
nie:
nop
r20,5 l,nie
;porównaj r20 z liczbą 5 ,-skocz, jeśli flaga Z jest wyzerowana
;tu skocz
BRBS - skok względny, jeśli flaga w rejestrze SREG jest ustawiona W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a p o j e d y n c z y bit w rejestrze S R E G . Jeśli j e s t ustawiony, nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wska z y w a n e g o przez P C . Zasięg skoku wynosi: P C - 6 3 < a d r e s _ s k o k u < PC+64 Parametr c l 2 7 jest przesunięciem zapisanym
w kodzie
uzupełnienia do
dwóch. Operacja:
Jeśli S R E G ( b ) = l , to P C < - P C + c l 2 7 +.1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C <- PC + 1
Składnia: Kod:
BRBS
b,cl27
1
—i n i c c c c
I - I
1 1 1 1 1 Liczba słów: 1 (2 bajty) 1
0
0
c
1
'
c
b
c i
b i
b i
Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: osC brbs
jestl:
nop
r0,3 6,jestl
; ładuj flagę T bitem 3 z rejestru rO ;skocz, jeśli flaga T została ustawiona
;tu skocz
BRCC - skok względny, jeśli flaga przeniesienia jest wyzerowana W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przeniesienia ( C ) . Jeśli j e s t o n a w y z e r o w a n a , t o nastąpi s k o k w z g l ę d e m adresu w s k a z y w a n e g o p r z e z P C . Z a s i ę g s k o k u w y n o s i : P C - 6 3 < adres_skoku < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w k o d z i e u z u p e ł n i e n i a d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t odpowiednikiem B R B C 0 , 0 1 2 7 . Operacja:
Jeśli C = 0 , t o P C <— P C + c l 2 7 + 1 w przeciwnym przypadku P C
Składnia:
BRCC
PC + 1
cl27
Kod:
1 1 1 1 1 1 1 l _ l 1 Liczba słów: 1 ( 2 bajty)
0
i
1 c c i i
—i i i— c c c c c 0 0 0 i i i 1 1 1
Liczba cykli: 1, j e ś l i w a r u n e k niespełniony 2 , jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
Przykład: add brcc niec:
nop
r22,r23 niec
;dodaj r23 do r22 ;skocz, jeśli C=0 ;tu skocz
C
BRCS - skok względny, jeśli flaga przeniesienia jest ustawiona W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przeniesienia (C). Jeśli j e s t ustawiona, nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o a d r e s u
wskazywanego
przez P C . Z a s i ę g skoku w y n o s i : P C - 6 3 < a d r e s _ s k o k u < P C + 6 4 . Parametr c l 2 7 j e s t przesunięciem z a p i s a n y m w k o d z i e u z u p e ł n i e n i a d o dwóch. Rozkaz ten jest o d p o w i e d n i k i e m BRBS 0 , c l 2 7 .
Operacja:
Jeśli C = l , to P C
Składnia: Kod:
BRCS c327 1 1 1 1
0
—i—
0
c
1
c c
1
c
1 'T c c c J
L__
Liczba słów: 1 (2 bajty)
o
o
o
1 1.
Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Przykład: cpi brcs
jestc:
nop
r26,S56 jestc
;porównaj r26 z liczbą $56 ;skocz, jeśli C=l
; tu skocz
BREAK-zatrzymaj CPU R o z k a z B R E A K j e s t w y k o r z y s t y w a n y przez s y s t e m y u r u c h o m i e n i o w e chip Debug,
On-
W o p r o g r a m o w a n i u aplikacyjnym nie j e s t s t o s o w a n y . P o w y k o
naniu r o z k a z u B R E A K j e d n o s t k a centralna m i k r o k o n t r o l e r a A V R w p r o w a d z o n a w tryb Stopped
Mode,
zostaje
c o stwarza m o ż l i w o ś ć dostępu d o w e
w n ę t r z n y c h z a s o b ó w m i k r o k o n t r o l e r a p r z e z d e b u g e r . Jeśli u s t a w i o n y j e s t k t ó r y ś z b i t ó w zabezpieczających albo bit konfiguracyjny (fuse bit) J T A G E N lub O C D E N j e s t n i e z a p r o g r a m o w a n y , C P U traktuje r o z k a z B R E A K j a k o N O P i n i e w c h o d z i w tryb Stopped
Mode.
R o z k a z B R E A K nie zosta! z a i m p l e m e n t o w a n y w e w s z y s t k i c h mikrokontrolerach
AVR,
w tym
wAT90S2313.
w notach k a t a l o g o w y c h .
Operacja:
Zatrzymanie CPU, P C < - P C + 1
Składnia:
BREAK
Kod:
1 1" I 1 , 0 , 0 , 1 1
0
1 0
1
I
1 0
J
10
1
Liczba stów: 1 (2 bajty)
1
1 0
0
0
1 1 1
Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Szczegóły
BREQ - skok względny, jeśli równe W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę zera ( Z ) . Jeśli jest usta wiona, to nastąpi skok w z g l ę d e m adresu w s k a z y w a n e g o p r z e z P C . Gdy roz kaz ten jest w y k o n y w a n y b e z p o ś r e d n i o p o C P , C P I , SUB l u b S U B I , skok zo stanie w y k o n a n y wtedy i tylko wtedy, g d y b i n a r n a liczba bez znaku lub ze z n a k i e m u m i e s z c z o n a w rejestrze Rd j e s t r ó w n a tak s a m o reprezentowanej liczbie zapisanej w rejestrze R s . Z a s i ę g s k o k u w y n o s i ; P C - 6 3 < adres_skoku < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w kodzie uzupeł nienia d o d w ó c h . Rozkaz ten jest o d p o w i e d n i k i e m BRBS 1 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli Z = l , czyli R d = R s , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m przypadku P C <— P C + 1
Składnia: Kod:
BREQ
cl27
1- I 1 1 1 1 1 1
1
1
1
0
1 c
i—i
>.,
c c
i — iI
c c c c 1—1 1 1
0
0
1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony
F l 3 5 i :
t
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: cp breq równe:
nop
rl,rO równe
;porównaj rl z rO ;skocz, jeśli są równe
;tu skoc2
BRGE - skok względny, jeśli większy lub równy (rozpatrywane są liczby ze znakiem) W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę znaku (S). Jeśli j e s t w y z e r o w a n a , t o nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o a d r e s u w s k a z y w a n e g o p r z e z P C . G d y r o z k a z ten j e s t w y k o n y w a n y b e z p o ś r e d n i o p o C P , C P I , SUB lub S U B I , s k o k zostanie w y k o n a n y w t e d y i tylko w t e d y , g d y b i n a r n a liczba z e z n a k i e m u m i e s z c z o n a w rejestrze R d j e s t w i ę k s z a l u b r ó w n a od tak s a m o re p r e z e n t o w a n e j liczby zapisanej w rejestrze R s . Z a s i ę g skoku w y n o s i : P C 63 < adres_skoku < PC+64. Parametr c l 2 7 jest przesunięciem
zapisanym
w k o d z i e u z u p e ł n i e n i a d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBC 4,cl27. Operacja:
Jeśli S = N © V = 0 , czyli R d > R s , to P C « - P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C
Składnia:
BRGE
cl27
1 1 1 1 1 1 1 L J 1 Liczba słów: 1 ( 2 bajty)
Kod:
1 1 1 0 i 1 i_c i c
1 c
1
r c
1
1 c
1
1 c c
1 i
1 1 0 0 i i
Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: cp brge niemn:
nop
rll,rl2 niemn
;porównaj rll z rl2 ;skocz, jeśli rll większy lub równy od rl2 ,• tu skocz
BRHC - skok względny, jeśli flaga przeniesienia pomocniczego jest wyzerowana W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przeniesienia pomocni c z e g o (H). Jeśli j e s t w y z e r o w a n a , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m bieżącego adresu wskazywanego
przez
PC.
Zasięg
skoku
wynosi:
P C - 6 3 < adres_sko-
k u < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w kodzie uzupeł nienia d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBC 5 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli H = 0 , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C <— P C + 1
Składnia:
Kod:
BRHC
cl27
1 1 T 1 1 1 1 Ł -1 1
—
0
_ _ J
1
'
c
'
—i -i—i— c c c c c c 1
1
»
1
.
0
i
1 i
liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1, j e ś l i w a r u n e k niespełniony 2 , jeśli w a r u n e k spełniony
F l a
9'
:
I
T
H
S
V
N
Z
Przykład:
hzero:
brhc
hzero
nop
; tu skocz
;skocz, jeśli H=0
C
BRHS - skok względny, jeśli flaga przeniesienia pomocniczego jest ustawiona W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przeniesienia p o m o c n i c z e g o ( H ) . Jeśli jest u s t a w i o n a , t o nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wskazywanego
przez
PC.
Zasięg
skoku
wynosi:
PC-63 < adres_sko-
ku < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w k o d z i e u z u p e ł nienia d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m B R B S 5 , c ! 2 7 . Operacja:
Jeśli H = l , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w przeciwnym przypadku P C
Składnia:
BRHS
PC + 1
cl27
r 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Liczba słów: 1 (2 bajty)
Kod:
0
1 i
0
1 1 -1—i—i— 1 I 1 c c c c c c c 1 0 1 i 1 1 1 i i i
i
Liczba cykli: 1, j e ś l i w a r u n e k niespełniony 2, j e ś l i w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
Przykład:
hust:
brhs
hust
nop
;tu skocz
rskocz, jeśli
H=l
C
BR1D - skok względny, jeśli przerwania zablokowane W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę g l o b a l n e g o sterowania p r z e r w a n i a m i (I). Jeśli j e s t w y z e r o w a n a , to nastąpi skok w z g l ę d e m bieżącego adresu w s k a z y w a n e g o przez P C . Z a s i ę g skoku wynosi: P C - 6 3 < adres_skoku < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w kodzie uzupeł nienia d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBC 7 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli 1=0, to P C « - P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m przypadku P C <— P C + 1
Składnia:
BR1D
Kod: Liczba
cl27
1 1 1 1
stów:
0
*
1 c •
•
c c
c
c c
c
1
1
1
1 (2 bajty)
Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony Flagi:
.
l
.
T
,
H
,
S
.
V
,
N
.
Z
,
C ^
PrzyMad: brid
bezp:
nop
bezp
;skocz, jeśli przerwania zablokowane
;tu skocz
BRIE - skok względny, jeśli przerwania odblokowane W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę g l o b a l n e g o sterowania p r z e r w a n i a m i (I). Jeśli j e s t ustawiona, to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu w s k a z y w a n e g o p r z e z P C . Z a s i ę g skoku w y n o s i : P C - 6 3 < a d r e s _ s k o ku < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w k o d z i e u z u p e ł nienia d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBS 7 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli 1=1, t o P C
Składnia: Kod:
BRIE 1
cl 27 1
1
c
1 1 1 1 •
•
1
1
0
c
,°, ,
c
c
c
c
1
1
1
1 1 1
c 1
1
1
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2 , jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
, -
V
N
Z
C
Przykład:
brie
zprz:
nop
zprz
;skocz, jeśli przerwania
;tu skocz
odblokowane
BRLO - skok względny, jeśli mniejszy (rozpatrywane są liczby bez znaku) W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przeniesienia (C). Jeśli j e s t ona ustawiona, nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wskazywanego p r z e z P C . G d y r o z k a z ten jest w y k o n y w a n y b e z p o ś r e d n i o p o CP, C P I , SUB lub S U B I , skok zostanie w y k o n a n y wtedy i t y l k o w t e d y , g d y binarna liczba bez znaku umieszczona w rejestrze Rd j e s t m n i e j s z a od tak s a m o reprezento wanej liczby zapisanej w rejestrze R s . Z a s i ę g skoku w y n o s i : P C - 6 3 < adr e s _ s k o k u < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w kodzie uzupełnienia d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBS 0 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli C = l , czyli R d < R s , to P C « - P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C <— P C + I
Składnia:
Kod:
BRLO 1 1
1 l
cl27 1
t— :
1
1
'
'
0
i
0
i
c
1
c c c c c c
0
0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2 , jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: pętla:
eor inc
rt9,rl9 rl9
;zeruj r!9 ,-inkrementuj rl9
cpi brio nop
rl9,$10 pętla
;porównaj rl9 z liczbą $10 ;skacz, jeśli rl9<$10 (bez znaku) .•wyjście z pętli
BRLT - skok względny, jeśli mniejszy niż zero (rozpatrywane są liczby ze znakiem) W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę znaku ( S ) . Jeśli j e s t o n a u s t a w i o n a , t o nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu w s k a z y w a n e g o p r z e z P C . G d y r o z k a z ten j e s t w y k o n y w a n y b e z p o ś r e d n i o p o C P , C P I , SUB lub S U B I , s k o k zostanie w y k o n a n y wtedy i tylko w t e d y , gdy b i n a r n a liczba z e z n a k i e m u m i e s z c z o n a w rejestrze R d jest mniejsza o d tak s a m o reprezento wanej liczby zapisanej w rejestrze R s . Z a s i ę g s k o k u w y n o s i : P C - 6 3 < adres_skoku < PC+64. Parametr c l 2 7 jest przesunięciem zapisanym w kodzie uzupełnienia d o d w ó c h . R o z k a z t e n jest o d p o w i e d n i k i e m BRBS 4 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli S = N © V = 1 , czyli R d < R s , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w przeciwnym przypadku P C < - P C + 1
Składnia:
Kod:
BRLT
cl27
I T 1 1 1 1 1
0
1• j n 0 c c
T
c
T
1
c
c c c
V
N
1 0
0
Liczba stów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
Z
C
Przykład: cp rl6,rl brlt mniejsze mniejsze: nop
.-porównaj rl6 z rl ;skok, jeśli rl6
(ze znakiem)
BRMI - skok względny, jeśli wartość ujemna W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę wartości ujemnej (N). Jeśli j e s t o n a ustawiona, to nastąpi skok w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wskazy w a n e g o przez P C . Z a s i ę g skoku wynosi: P C - 6 3 < a d r e s _ s k o k u < P C + 6 4 . Pa r a m e t r c l 2 7 jest przesunięciem z a p i s a n y m w k o d z i e uzupełnienia d o dwóch. R o z k a z ten jest o d p o w i e d n i k i e m BRBS 2 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli N = l , to P C
Składnia:
BRMI
cl27
Kod:
1 1 1 1 1 _,l J Liczba stów: 1 (2 bajty)
0
•
c
0
i
c c
c
—1
c c 0
c 1
_. t
1
1 0 1 1
Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2 , jeśli w a r u n e k spełniony
F
lag'
:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: subi brmi ujemny: nop
rl8,4 ujemny
,• odejmij liczbę 4 od rl8 ;skocz, jeśli wynik ujemny ;tu skocz
BRNE - skok względny, jeśli nie równe W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę z n a k u (Z). Jeśli j e s t o n a w y z e r o w a n a , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu
wskazywanego
przez P C . G d y r o z k a z ten jest w y k o n y w a n y b e z p o ś r e d n i o p o C P , C P I , SUB lub S U B I , s k o k zostanie w y k o n a n y wtedy i t y l k o w t e d y , gdy b i n a r n a liczba ze z n a k i e m lub bez z n a k u u m i e s z c z o n a w rejestrze R d jest różna o d tak s a m o reprezentowanej
liczby
zapisanej
w rejestrze
R s . Z a s i ę g skoku
PC-63 < adres_skoku < PC+64. Parametr c l 2 7 jest przesunięciem n y m w kodzie uzupełnienia do dwóch. Rozkaz ten jest BRBC Operacja:
l,cl27.
Jeśli Z = 0 , czyli R d * R s , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w przeciwnym przypadku PC « - PC + 1
Składnia: Kod:
BRNE
cl27
1 1 1 1 1 1 1
0
c
1
c
—i—i—i—
c 1
Liczba słów: 1 (2 bajty)
c c c c ,1,, „1 1.
1
1 0
i
1 0
i
1 i
Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: pętla:
eor inc
r27,r27 r27
,-zeruj r27 ;inkrementuj r27
cpi brne nop
r27,5 pętla
;porównaj r27 z liczba 5 ;skacz, jeśli r27o5 .•wyjście z pętli
wynosi: zapisa
odpowiednikiem
BRPL - skok względny, jeśli wartość dodatnia W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę w a r t o ś c i ujemnej (N). Jeśli j e s t ona w y z e r o w a n a , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wska z y w a n e g o p r z e z P C . Zasięg skoku wynosi: P C - 6 3 < a d r e s _ s k o k u < PC+64. P a r a m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w k o d z i e uzupełnienia do d w ó c h . R o z k a z ten jest o d p o w i e d n i k i e m BRBC 2 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli N = 0 , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w przeciwnym przypadku PC + - P C + 1
Składnia: Kod:
BRPL
cl27 j
1 1 1 1
0
1 c
_—i—r
c c
_j—
i
c
r —
c
c c
I-I 1 0 1 0 i
i
i
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: subi brpl dodatni: nop
r26,S50 dodatni
jodejmij liczbę $50 od r26 ,-skocz, jeśli wynik dodatni ;tu skocz
(r26>=0)
BRSH - skok względny jeśli większy lub równy (rozpatrywane są liczby bez znaku) W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przeniesienia (C). Jeśli j e s t w y z e r o w a n a , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu w s k a z y w a n e g o przez P C . G d y r o z k a z ten j e s t w y k o n y w a n y b e z p o ś r e d n i o p o C P , C P I , SUB lub S U B I , s k o k zostanie w y k o n a n y wtedy i t y l k o w t e d y , gdy b i n a r n a liczba bez z n a k u u m i e s z c z o n a w rejestrze R d j e s t w i ę k s z a lub r ó w n a o d tak s a m o reprezentowanej
liczby
zapisanej
w rejestrze
R s . Z a s i ę g skoku
PC-63 < adres_skoku < PC+64. Parametr c l 2 7 jest przesunięciem n y m w k o d z i e uzupełnienia d o d w ó c h . R o z k a z ten j e s t BRBC Operacja:
0,0127.
Jeśli C = 0 , czyli R d > R s , to P C i- P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C «— P C + 1
Składnia:
Kod:
BRSH 1
r i
1
cl27 t
1
i
1
i
1
1
0
i
I
1
i
c
1 I
1
r
c
c
I
c 1
1 c
1
-1 1 1 c c 0 0 0 1 i . t
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2 , jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: subi brsh większy;
nop
rl9,4 większy
;odejmij liczbę 4 od rl9 ;skocz, jeśli rl9>=4 ;tu skocz
wynosi: zapisa
odpowiednikiem
BRTC - skok względny, jeśli flaga T jest wyzerowana W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę p o m o c n i c z ą (T). Jeśli j e s t ona w y z e r o w a n a , to nastąpi skok w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wskazywa n e g o przez P C . Z a s i ę g skoku w y n o s i : P C - 6 3 < a d r e s _ s k o k u £ PC+64. Para m e t r c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w k o d z i e u z u p e ł n i e n i a d o dwóch R o z k a z ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBC 6 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli T = 0 , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m przypadku P C <— P C + 1
Składnia:
BRTC
cl27
1 1 -1 1 1 1 1 1 Liczba stów: 1 (2 bajty) Kod:
1
1 • 1 •—
f
0
1
1
1
c
'
i — i
c
c
1
i
-
c
c
•
c
'
1
C 1
1 1
0 1
Liczba cyMi: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony Flagi:
I
T
H
S
V
N
Przykład: bst brtc
tzero:
nop
r3,5 tzero
;umieść bit 5 rejestru r3 w znaczniku T ;skocz, jeśli ten bit jest wyzerowany
;tu skocz
BRTS - skok względny, jeśli flaga T jest ustawiona W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę p o m o c n i c z ą ( T ) . Jeśli j e s t o n a u s t a w i o n a , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu w s k a z y w a n e go przez PC. Zasięg skoku wynosi: PC-63 < adres_skoku < PC+64. Parametr c ! 2 7 jest przesunięciem zapisanym w kodzie uzupełnienia do dwóch. Rozkaz ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBS 6 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli T = l , t o P C < - P C + c ! 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C <— P C + 1
Składnia:
Kod:
BRTS
cl27
r——r——i
1 1 1 1
1
0
i
0
c
i—i
c c
1
c c 1
1
c c
1
1
0
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1, j e ś l i w a r u n e k n i e s p e ł n i o n y 2, jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: bst brts tust:
nop
r3,5 tust
;umieść bit 5 rejestru r3 w znaczniku T ;skocz, jeśli bit T jest ustawiony ;tu skocz
BRVC - skok względny, jeśli flaga przepełnienia jest wyzerowana W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przepełnienia (V). Jeśli j e s t o n a w y z e r o w a n a , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu wskazywa n e g o przez P C . Z a s i ę g s k o k u wynosi: P C - 6 3 < a d r e s _ s k o k u < P C + 6 4 . Para metr c l 2 7 j e s t p r z e s u n i ę c i e m z a p i s a n y m w k o d z i e u z u p e ł n i e n i a d o dwóch. R o z k a z t e n j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBC 3 , c l 2 7 .
Operacja:
Jeśli V = 0 , to P C < - P C + c l 2 7 + 1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C *— P C + 1
Składnia: Kod:
BRYC v
cl27 i — i
1 1 1 1 • 1 Liczba słów: 1 ( 2 bajty) 1
-
T"
O l c e • ' '
c
'
1" 1
c c 1
1
c c !
o
1 1
1 1 1
Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k niespełniony 2, jeśli w a r u n e k spełniony
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Przykład: add brvc
niev:
nop
r3, r4 niev
;dodaj r4 do r3 ;skocz, jeśli nie było przepełnienia
,-tu skocz
BRVS - skok względny, jeśli flaga przepełnienia jest ustawiona W a r u n k o w e rozgałęzienie p r o g r a m u . S p r a w d z a flagę przepełnienia ( V ) . Jeśli j e s t o n a u s t a w i o n a , to nastąpi s k o k w z g l ę d e m b i e ż ą c e g o adresu w s k a z y w a n e g o p r z e z P C . Z a s i ę g skoku wynosi: P C - 6 3 < a d r e s _ s k o k u < P C + 6 4 . P a r a m e t r c l 2 7 jest przesunięciem zapisanym w kodzie uzupełnienia d o dwóch. Rozkaz ten j e s t o d p o w i e d n i k i e m BRBS 3 , c l 2 7 . Operacja:
Jeśli V = I , t o P C « - P C + c l 2 7 + 1 w przeciwnym przypadku P C « - P C + 1
Składnia:
Kod:
BRYC 1
cl27 1
1
1 1 1 1
1 — 1
0 0 c
1 1 c c c
r
r '
c
c c
Uczba słów: 1 (2 bajty)
0 1 1
1
1
.
Liczba cykli: 1, j e ś l i w a r u n e k niespełniony 2, j e ś l i w a r u n e k s p e ł n i o n y
Flagi:
I
T
H
S
Y
N
Z
C
Przykład: add brvs przep: nop
r3, r4 przep
; dodaj r4 do r3 ;skocz, jeśli nastąpiło przepełnienie ,-tu skocz
BSET - ustaw flagę w rejestrze SREG R o z k a z ustawia w y b r a n y bit (flagę) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G . Operacja:
SREG(b) <- 1 P C < - PC + 1
Składnia:
BSET
Kod:
1 0
b 0
1
0
0 0
1 0
b
b
b
1 0
0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
1, jeśli b = 7 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . 1, jeśli b = 6 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . 1, jeśli b = 5 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . 1, jeśli b = 4 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . 1, jeśli b = 3 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . 1, jeśli b = 2 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . 1, jeśli b = l , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u bez z m i a n y . 1, jeśli b = 0 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u b e z z m i a n y . Przykład: bset bset
;ustaw flagę T ;odblokuj przerwania
BST - zachowaj bit rejestru w znaczniku T R o z k a z u m i e s z c z a bit b rejestru R s w z n a c z n i k u T rejestru
statusowego
SREG. Operacja:
T < - Rs(b) PC <- PC + 1
Składnia:
BST
Rs,b
i
Kod: 1
i—i—
1
1
1
0
1
-1—i—i—
s s
1
s
s 0
s
b
b
b
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
S
V
N
Z
C
T : O jeśli bit b w rejestrze R s j e s t w y z e r o w a n y , 1 w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u . f
Przykład: bst bid
rl,2 r0,4
;umieść bit 2 rejestru rl w znaczniku T ; kopiuj Ełagę T do bitu 4 rejestru rO
CALL - dalekie wywołanie podprogramu W y w o ł a n i e p o d p r o g r a m u u m i e s z c z o n e g o w d o w o l n y m m i e j s c u pamięci pro g r a m u . A d r e s p o w r o t u (adres następnego r o z k a z u p o rozkazie wywołania p o d p r o g r a m u ) j e s t z a w s z e odkładany na stosie. K a ż d o r a z o w o p o odłożeniu j e d n e g o bajtu, w s k a ź n i k stosu ( S P H . S P L ) j e s t d e k r e m e n t o w a n y (zmniejszany o jeden).
R o z k a z CALL nie został z a i m p l e m e n t o w a n y w e wszystkich mikrokontrolerach
AVR,
w tym
wAT90S2313
(szczegóły
w notach k a t a l o g o w y c h ) . W i n n y c h m i k r o k o n t r o l e r a c h
AVR
j e g o działanie m o ż e b y ć różne w zależności o d wielkości ob sługiwanej p a m i ę c i programu. M o ż l i w e są wersje 16-bitowego adresu (128 k B p a m i ę c i ) lub adresu 2 2 - b i t o w e g o (8 M B pamię ci). T r z e b a p a m i ę t a ć , że s ł o w o zawierające k o d rozkazu w mik rokontrolerach A V R m a d ł u g o ś ć 16-bitów ( d w a bajty). Stąd n p . 16-bitowa przestrzeń a d r e s o w a w y m a g a 128 k B pamięci.
Operacja:
( S P H : S P L ) < - P C + 1 (odłóż adres p o w r o t u n a stos) S P H : S P L
Składnia:
CALL
adr64k
lub CALL
Kod:
adr4M
1 'o'o'1 0 V o ' a I I I a j ,a | a 1a _ a a a a 1 1 l___ i
•
~
—
r
i
a
a
i
a
a
1
1
— i i
a —
i
a a — •
i
1 i
a a
a .
a \ —
a i
a i
Liczba stów: 2 (4 bajty) Liczba cykłi: 4 dla adresu 16-bitowego 5 dla adresu 2 2 - b i t o w e g o Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: mov cali
rl6,rO spr
;kopiuj rO do rl6 ,-wywolaj podprogram
spr:
cpi breg
rl6,$42 error
.-sprawdź, czy rl6 ma wartość $42 ;skocz, jeśli tak
error:
rjmp
error
;zapętl program
CBI - zeruj bit w rejestrze we/wy Zerowanie wyspecyfikowanego bitu w rejestrze w e / w y . R o z k a z działa tylko r „niskich" rejestrach tego obszaru (o adresach z przedziału 0...31 ($00...$1F)). Operacja:
PI(b) <-~ 0 PC < - PC + 1
Składnia:
CBI
Kod:
1
PI,b 0 0
1
0 p.p.p.p
0 0
1
P, b
b
b
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
1
T
H
s
V
N
Z
C
Przykład: cbi
$12,7
; zeruj bit 7 w porcie D
CBR - zeruj bity w rejestrze Zerowanie wyspecyfikowanych
b i t ó w w „ g ó r n y m " rejestrze R h .
Rozkaz
realizuje operacje iloczynu l o g i c z n e g o A N D p o m i ę d z y zawartością rejestru R h i u z u p e ł n i e n i e m m a s k i będącej p a r a m e t r e m r o z k a z u . O z n a c z a to, że z o staną w y z e r o w a n e te bity rejestru, k t ó r y m odpowiadają bity o wartości „ 1 " w masce. Operacja:
Rh < - Rh A (SFF - c255) PC « - PC + 1
Składnia:
Rh,c255
CBR 1
Kod:
0
r
1
1 1 1 t
I
I
1
1
c
c i
1
c :
c i
h h h h i
1
1
— i — i — i —
c
c
c
c
1 1 1
K o d r o z k a z u CBR j e s t p o d o b n y j a k A N D I , przy c z y m bity c odpowiadają l o g i c z n e m u u z u p e ł n i e n i u ( c o m p l e m e n t ) stałej c 2 5 5 ( S F F - c 2 5 5 ) Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 1
Flagi:
T
— S:
H
—
S
V 0
N -«-*•
Z
c
—
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V : 0. N : u s t a w i a n a , jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Z : u s t a w i a n a , jeśli w y n i k j e s t r ó w n y z e r o , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Przykład: cbr cbr cbr
rl6,$f0 rl8,l rl7,0
;zeruj starszy półbajt rejestru rl6 ;zeruj bit 0 w rl8 ;bez żadnej akcji, rl7 bez zmian!
CLC - zeruj flagę przeniesienia R o z k a z zeruje flagę przeniesienia (C) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G .
Operacja:
C <- 0 PC
Składnia:
PC + 1
CLC • 'i
Kod:
1 0
i
1
i
0
— i — i — i —
1
0
1 0
0
— i —
1 0
i
'i
0
™
0
1
0 0
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
c 0
C: O Przykład: add cle
rO,rO
;dodaj do siebie rO ;2eruj
flagę przeniesienia
CLH - zeruj flagę przeniesienia pomocniczego R o z k a z zeruje flagę przeniesienia p o m o c n i c z e g o ( H ) w rejestrze s t a t u s o w y m SREG. Operacja:
H «- 0 PC <- PC + 1
Składnia:
CLH
Kod:
0 0
1
1
0
1
0
0
1
1 0
1
1
0 0
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
—
—
0
—
V
N
Z
c
—
—
—
H: O Przykład:
cih
;zeruj flagę przeniesienia pomocniczego
CLI - zeruj flagę przerwań R o z k a z zeruje flagę g l o b a l n e g o sterowania p r z e r w a n i a m i (I) w rejestrze sta t u s o w y m S R E G . P o w y z e r o w a n i u flagi I n a t y c h m i a s t zostaną zablokowane w s z e l k i e p r z e r w a n i a mikrokontrolera, nawet j e ś l i nastąpią w chwili wykony w a n i a rozkazu C L I . Operacja:
I«- 0 PC<-PC+1
Składnia: Kod:
CLI i
;1'0
0
1
0
1
0
0
iI —
1
1 1
1
0 0
1 1
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Flagi:
T
H
S
V
N
Z
c
0 1:0 Przykład: .def
temp; rl6 in
temp,sreg
cli sbi sbi out
eecr,eemwe eecr,eewe sreg,temp
;zachowaj rejestr statusowy (temp musi być ;zdefiniowany przez użytkownika) ;zablokuj przerwania ;start zapisu pamięci EEPROM ;odtwórz stan procesora
(w tym przerwania}
CLN - zeruj flagę wartości ujemnej R o z k a z zeruje flagę wartości ujemnej ( N ) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G . Operacja:
N <— 0 PC<-PC+1
Składnia: Kod:
CLN 1
'
0
0
1
0
1
0
0
1
r—r—
1 0
Liczba stów: 1 ( 2 bajty)
1 0
1
1 0
1 1 0 0
.-
Liczba cykli: 1 Flagi:
1
—
T
H
—
—
add cln
r2,r3
s
—
V
N
—
0
z
c
— —
N: O Przykład: ;dodaj r3 do r2 ;zeruj flagę wartości ujemnej
CLR - zeruj rejestr Z e r o w a n i e zawartości rejestru R d . R o z k a z w y k o n u j e operację E x - O R (Exclusive OR) której a r g u m e n t e m j e s t ten s a m rejestr R d . W y n i k i e m takiego dzia łania j e s t w y z e r o w a n i e wszystkich bitów rejestru R d . Operacja:
Rd <- Rd ® Rd PC
Składnia:
PC + 1
CLR
Kod:
0
Rd 0
I
1 0 0 •
1
d d
1 d
d
i—i—_J—>—i
patrz też r o z k a z EOR
d d
d
d i_
d i
_
d i
—
Rd, Rs
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 T
H
S
V
N
Z
c
— —
—
0
0
0
1
—
1
S: 0. V : 0.
N: 0. Z:
1.
Przykład: pętla:
clr inc
rl8 rl8
;zeruj rl8 rinkrementuj rl8
cpi brne
rl8,$50 pętla
;porównaj r!8 z liczbą $50 ;zapętl, jeśli nierówne
CLS - zeruj flagę znaku R o z k a z zeruje flagę znaku (S) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G .
Operacja:
S <- 0 PC
Składnia:
PC + 1
CLS
Kod:
1
0 0
1
0
1
0
0
1
1 0
0
—i
1
0 0
0
Liczba słów: 1 ( 2 bajty)
Liczba cykli: 1 Flagi:
S:
I
T
H
s
—
—
—
0
add cis
r2,r3
V
N
—
z
0
Przykład: ;dodaj r3 do r2 ;zeruj flagę znaku
c
CLT - zeruj flagę pomocniczą T R o z k a z zeruje flagę p o m o c n i c z ą (T) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G . Operacja:
T *r- O PC <- PC + 1
Składnia:
CLT
Kod:
1 ' 0 '0 '1
0
1
0
0
1
1
1
0
1
0
0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Hani:
(
—
T 0
H
S
V
N
T: O Przykład: clt
;zeruj flagę T
Z
C
CLV - zeruj flagę przepełnienia uzupełnienia do dwóch R o z k a z zeruje flagę przepełnienia (V) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G .
Operacja:
V <- 0 P C <— P C + 1
Składnia: Kod:
CLV — i — i i — i —
1
0 0
1
0
1
0
0
1
0 1
1
1
0 0
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
s
I
T
H
—
—
— —
add civ
r2, r3
V
N
z
0
—
—
c
—
V: 0 Przykład: ; dodaj r3 do r2 ;zeruj flagę przepełnienia
CLZ - zeruj flagę zera R o z k a z zeruje flagę 2 w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G . Operacja:
Z <- 0 PC<-PC + 1
Składnia:
CLZ
Kod:
1 0
0
1
0
0 1 0
1 0
0
1
1 0
0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
c
0
—
Z: O Przykład: add clz
r2,r3
; dodaj r3 do r2 ;zeruj flagę Z
COM - oblicz uzupełnienie do jedności R o z k a z oblicza u z u p e ł n i e n i e d o j e d n o ś c i Zawartości rejestru Rd, czyli neguje w s z y s t k i e j e g o bity. W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze R d . Operacja:
R d
Składnia:
Rd
COM
Kod:
1
0 0
1
0
1
d d d d d 0
0
0 0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 T
I
Flagi:
— S:
H
_ —
S
V
N
Z
0
c 1
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku wyniku.
V: 0. N : ustawiana, j e ś l i M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, j e ś l i w y n i k jest r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. C:
ustawiana.
Przykład:
zero:
ldi com
rl6,Saa rl6
breq
zero
nop
rl6=1010ł010b oblicz uzupełnienie do jedności w r!6 w tym przypadku rl6=01010101b skocz, jeśli zero
;dalsze obliczenia
CP - porównaj zawartość rejestrów P o r ó w n a n i e zawartości rejestrów R d i R s bez z m i a n y ich stanu. R o z k a z ten m o ż e b y ć w y k o r z y s t y w a n y d o realizacji s k o k ó w w a r u n k o w y c h .
Operacja:
R d - Rs PC <- PC + 1
Składnia:
CP
Kod:
Rd,Rs
0
0
0
1
0
1
s
d
d
d
d
d
1
—i
s
s
r~'
s
s
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
S
V
N
Z
C
H : ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu 3, w p r z e c i w n y m przypad ku z e r o w a n a . S:
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V : ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o dwóch, w przeciwnym przypadku zerowana. N : ustawiana, j e ś l i M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. C : ustawiana, jeśli wartość b e z w z g l ę d n a z a w a r t o ś c i rejestru Rs jest większa niż wartość b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru Rd, w p r z e c i w n y m przypad ku zerowana.
Przykład: cp brne
rożne:
nop
r4,rl9 rożne
;porównaj r4 z rl9 ; skocz, jeśli r4 o
;dalsze obliczenia
rl9
CPC - porównaj zawartość rejestrów z uwzględnieniem flagi przeniesienia P o r ó w n a n i e z a w a r t o ś c i rejestrów R d i R s (bez zmiany i c h stanu) u w z g l ę d n i a j ą c przy t y m stan flagi przeniesienia (C) przed operacją. R o z k a z ten m o ż e b y ć w y k o r z y s t y w a n y d o realizacji s k o k ó w w a r u n k o w y c h . Jest t o o d p o w i e d nik rozkazu SBC, przy c z y m w y n i k operacji nie jest nigdzie z a p i s y w a n y . T y p o w y m z a s t o s o w a n i e m m o ż e b y ć p o r ó w n a n i e d w ó c h rejestrów 16-bitowych z ł o ż o n y c h z p a r rejestrów. Operacja:
Rd-Rs-C PC <- PC + 1
Składnia:
CPC
Kod:
Rd.Rs
oooo 1
1
0
1
s
1
i—*
d
'
d —
1
d
1
d
d •— s
i
R
s
I
s
-
s
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
H: ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu 3, w p r z e c i w n y m p r z y p a d ku z e r o w a n a . S:
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku wyniku.
V : ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o d w ó c h , w przeciwnym przypadku zerowana. N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. C : ustawiana, jeśli w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru Rs plus flaga przeniesienia sprzed operacji j e s t większa niż w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a za wartości rejestru Rd, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o w a n a . Przykład: cp cpc brne
rożne:
nop
r2,r0 r3,rl rożne
;porównaj rejestry 16-bitowe r3:r2 z rl:rO ,-porównaj młodsze rejestry ,-porównaj starsze rejestry ;skocz, jeśli r4 o r!9
;dalsze obliczenia
CPI - porównaj rejestr ze stalą P o r ó w n a n i e zawartości rejestru R h z e stalą c 2 5 5 . Stan rejestru R h nie ulega z m i a n i e . R o z k a z ten m o ż e być" w y k o r z y s t y w a n y d o realizacji s k o k ó w warun kowych. Operacja;
R h - c255 PC
Składnia:
PC + 1
4r-
CPI
Rh,c255
- 1 1 1 0 0 t 1 1 Liczba słów: 1 (2 bajty) Kod:
c
1 i
1
c
i—i
1 1— — 1 c c h h
i
i —
h r
1
i—•
h c '—
c
i — i —
c
c
Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
H : ustawiana, j e ś l i nastąpiło przeniesienie z bitu 3 , w p r z e c i w n y m przypad ku zerowana. S:
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V : ustawiana, j e ś l i nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o dwóch, w przeciwnym przypadku zerowana. N : ustawiana, j e ś l i M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. C : ustawiana, j e ś l i w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a stałej c 2 5 5 j e s t w i ę k s z a niż wartość b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru Rd, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowana. Przykład: cpi brne
rl9nie3:
rl9,3 r!9nie3
;porównaj rl9 z liczbą 3 ;skocz, jeśli rl9 o 3
nop
;dalsze obliczenia
CPSE - porównaj i skocz, jeśli równe R o z k a z p o r ó w n u j e zawartość rejestrów R d i R s , p o c z y m kolejny r o z k a z nie j e s t w y k o n y w a n y , jeśli zawartości rejestrów są j e d n a k o w e . Stan rejestrów n i e ulega z m i a n i e . Operacja:
Jeśli R d = R s , t o P C <— P C + 2 ( l u b P C + 3) w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C
Składnia:
Kod:
CPSE
Rd.Rs 1
0
0 1
0 1
1
0
0
s
d
d
,
d
,
d
,
S
d
r——r—— S
.
'
S
i
S
i
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1, j e ś l i w a r u n e k j e s t niespełniony ( b e z p r z e s k o k u ) 2 , jeśli w a r u n e k j e s t spełniony i następuje p r z e s k o k rozkazu
złożonego
z 1 słowa 3 , jeśli w a r u n e k j e s t spełniony i następuje
p r z e s k o k rozkazu
z 2 słów Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: inc cpse neg nop
r4 r4,r0 r4
,-powiększ r 4 ; p o r ó w n a j r 4 z rO ,-wykonuj t y l k o w t e d y , ,-nastepne o p e r a c j e
gdy r 4
<> rO
złożonego
DEC - dekrementuj rejestr Zmniejszenie o j e d e n zawartości rejestru Rd. W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w R d . D e k r e m e n t o w a n i e rejestru nie p o w o d u j e m o d y f i k o w a n i a flagi przeniesienia (C). Dzięki temu m o ż l i w e jest w y k o r z y s t a n i e rozkazu DEC d o realizacji pętli, w których licznik jest w y k o r z y s t y w a n y w obliczeniach o wielokrotnej pre cyzji. Jeśli w obliczeniach będą w y s t ę p o w a ł y liczby bez z n a k u , to skoki po w i n n y b y ć w y k o n y w a n e tylko za pomocą r o z k a z ó w BREQ i BRNE. Jeśli za wartość d e k r e m e n t o w a n y c h rejestrów b ę d z i e t r a k t o w a n a j a k o liczba zapisana w kodzie uzupełnień d o d w ó c h , t o skoki m o g ą b y ć w y k o n y w a n e za pomocą wszystkich r o z k a z ó w s k o k ó w (uwzględniających z n a k ) . Operacja:
Rd < - Rd - 1 PC <- PC + 1
Składnia:
Rd
DEC
Kod:
0 o' 1 0 1 0 d d d d d 1
1
0
0 1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cyłdi: I Flagi:
I
—
T
—
H
—
S
V •«-•-
N
Z
c
—
S: w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u . V : ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o dwóch, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o w a n a . Przepełnienie operacji uzupełnienia d o d w ó c h nastąpi t y l k o w ó w c z a s , g d y rejestr R d p o w y k o n a n i u rozkazu będzie miał wartość r ó w n ą $80. N : ustawiana, jeśli M S B zosta! ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Przykład: pętla:
ldi add dec brne nop
r!7,S10 rl,r2 rl7 pętla
; ł a d u j w a r t o ś ć $ 1 0 do r e j e s t r u ; d o d a j r 2 do r l ;dekrementuj rl7 ; s k o c z , j e ś l i r l 7 <> rO ,-dalsze o p e r a c j e
rl7
EICALL - rozszerzone, pośrednie wywołanie podprogramu P o ś r e d n i e w y w o ł a n i e p o d p r o g r a m u . A d r e s p o d p r o g r a m u jest w s k a z y w a n y p r z e z rejestr i n d e k s o w y Z ( 1 6 m ł o d s z y c h bitów a d r e s u ) i rejestr E I N D znaj dujący s i ę w o b s z a r z e w e / w y (6 starszych b i t ó w a d r e s u ) . R o z k a z u m o ż l i w i a w y w o ł a n i e p r o c e d u r y ulokowanej w d o w o l n y m miejscu pamięci p r o g r a m u . A d r e s p o w r o t u (adres n a s t ę p n e g o rozkazu p o rozkazie w y w o ł a n i a p o d p r o g r a m u ) j e s t z a w s z e o d k ł a d a n y na stosie. K a ż d o r a z o w o p o odłożeniu j e d n e g o bajtu, w s k a ź n i k stosu ( S P H r S P L ) j e s t d e k r e m e n t o w a n y (zmniejszany o j e den).
Rozkaz
EICALL
występuje
jedynie
w
mikrokontrolerach
z rdzeniem AVR3Core, np. AT90SC646C-USB.
Operacja:
( S P H r S P L ) < - P C + 1 (odłóż adres p o w r o t u n a stos ( 3 bajty)) S P H r S P L <~ S P H r S P L - 3 PC(15..0) < - Z ( 1 5 . . 0 ) , P C ( 2 1 . . 1 6 ) < - E I N D
Składnia:
Kod:
EICALL
1'o'o'1
0
1
0
1
0 0
0
1
1
r
i —
0 0
1
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 4 tylko d l a m i k r o k o n t r o l e r ó w z 2 2 - b i t o w y m P C
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
c
Przykład: ldi out ldi ldi eicall
rl6,S05 eind,rl6 r3O,SO0 r31,S10
;ustaw adres w rejestrze
EIND
;oraz w Z ;wywolaj podprogram
spod adresu
$051000
EIJMP - rozszerzony skok pośredni Skok pośredni p o d adres w s k a z y w a n y przez rejestr i n d e k s o w y Z (16 młod szych bitów adresu) i rejestr E I N D znajdujący się w obszarze w e / w y (6 star szych bitów adresu). R o z k a z umożliwia w y k o n a n i e skoku d o dowolnego miejsca w pamięci programu.
U|GA
R o z k a z E I J M P występuje j e d y n i e w mikrokontrolerach z rdze niem A V R 3 C o r e , n p . A T 9 0 S C 6 4 6 C - U S B .
Operacja:
P C ( 1 5 . . 0 ) « - Z(15..0), PC(21..16) « - E I N D
Składnia:
EIJMP
Kod:
1
0
i r—— 0 0
1
1
0
0 o" 1
0 0
1
0 0
1
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
s
V
N
Z
c
Przykład: ldi out ldi ldi
er^mp
rl6,$05 eind,rl6 r30,$00 r31,$i0
; ustaw
adres w
rejestrze
; oraz w z ;skocz do adresu
$051000
ELPM - rozszerzone lądowanie bajtu z pamięci programu do rejestru Ł a d o w a n i e d o rejestru R d j e d n e g o bajtu p a m i ę c i p r o g r a m u w s k a z y w a n e g o p r z e z rejestr i n d e k s o w y Z o r a z rejestr R A M P Z znajdujący się w o b s z a r z e w e / w y . R o z k a z j e s t w y k o r z y s t y w a n y d o inicjowania stałych i ich p o b i e r a n i a d o dalszych obliczeń p r z e z p r o g r a m . P a m i ę ć p r o g r a m u w mikrokontrolerach A V R jest z o r g a n i z o w a n a w 16-bitowe słowa, lecz rejestr Z wskazuje kolejne bajty (nie s ł o w a ) . Jeśli najmłodszy bit rejestru Z b ę d z i e miał w a r t o ś ć „ 0 " , t o rejestr ten b ę d z i e w s k a z y w a ł m ł o d s z y bajt s ł o w a p a m i ę c i p r o g r a m u . A n a l o gicznie w a r t o ś ć „ 1 " będzie informowała, że c h o d z i o starszy bajt. R o z k a z E L P M m o ż e a d r e s o w a ć całą p a m i ę ć p r o g r a m u b e z ż a d n y c h
ograniczeń.
W w y n i k u j e g o działania, rejestr i n d e k s o w y m o ż e p o z o s t a ć bez z m i a n y lub m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y . Inkrementacja obejmuje z a r ó w n o rejestr Z , j a k i rejestr R A M P Z (razem 2 4 bity).
R o z k a z E L P M nie został z a i m p l e m e n t o w a n y w e wszystkich mikrokontrolerach
AVR,
w tym
wAT90S2313.
Szczegóły
w notach k a t a l o g o w y c h .
U k ł a d y zezwalające
na a u t o p r o g r a m o w a n i e m o g ą w y k o r z y s t y w a ć
rozkaz
E L P M d o o d c z y t y w a n i a stanu bitów konfiguracyjnych i bitów zabezpieczają c y c h . S z c z e g ó ł o w y c h informacji należy s z u k a ć w notach k a t a l o g o w y c h .
p o n i ż s z y c h operacji jest nieokreślony: r30,z+ r31,z+
Operacja:
(*)
RO < - ( R A M P Z : Z ) (RO j e s t rejestrem d o m y ś l n y m ) PC
(**)
PC + 1
Rd <- (RAMPZ:Z) . P C < - PC + 1
(***)
Rd <- (RAMPZ:Z) RAMPZ:Z <- RAMPZ:Z + 1 PC <- PC + 1
Składnia:
Kod:
(*)
ELPM
(**)
ELPM Rd,Z
(***)
LPM
(*)
1 0
(**)
1
(***)
1 0
Rd,Z+ 0
'o'0' 0
1 1 0
1
1 0
1
0
1 0
1
1
0
0
0
d d d d d
0
1
0
0
0
d d d 1 d1 d
0
0
0
1 1 0
1 1 1 1
.
1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 3 Flagi:
I
T
H
V
N
Przykład:
tabl:
ldi out ldi ldi elpm
zl,byte3{tabl<
.dw
$3738
;bajt $38 jest wskazywany, jgdy z = 0 ;bajt $37 jest wskazywany, ;gdy Z = 1 LSe
LSB
EOR - suma Exclusive Or Obliczenie s u m y E x c l u s i v e O r rejestrów Rd i R s . W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze Rd. Operacja:
R d < - R d ® Rs PC < - PC + 1
Składnia:
EOR
Rd Rs f
r——
Kod:
0
0
1
0 0
1
s
d d
d
d
d
s
s
s
s
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 1
Flagi:
— S:
T
—
H
—
S
V
-*-»•
0
N
Z
C
-«-*•
—
wykorzystywana do sprawdzania znaku wyniku.
V: zerowana. N : ustawiana, j e ś l i M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Z : ustawiana, j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Przykład: eor eor
r4,r4 r0,r22
;zerup r4 ;oblicz Ex-GR z rO i r22
FMUL - mnożenie utamkowe bez znaku Mnożenie dwóch liczb 8-bitowych. W wyniku operacji otrzymuje się liczbę 16-bitową bez znaku, która dodatkowo zostaje przesunięta w l e w o o jeden bit. Rms
Rmd X
mnożna
mnożnik
8
8
—•
R1
RO
iloczyn H
iloczyn L
16
N i e c h (N.Q) oznacza liczbę ułamkową zawierającą N binarnych cyfr w częś ci całkowitej i Q binarnych cyfr w części u ł a m k o w e j . W y m n o ż e n i e dwóch liczb (N1.Q1) i (N2.Q2) da w wyniku liczbę ( ( N 1 + N 2 ) . ( Q 1 + Q 2 ) ) . W aplika cjach obróbki sygnałów szeroko jest stosowany format (1.7) dla wartości wejściowych i (2.14) dla wyniku m n o ż e n i a . Przesunięcie w l e w o jest wyma gane ze względu na zapewnienie zgodności formatów liczb wejściowych i w y n i k u mnożenia. R o z k a z F M U L wykonuje całą operację, włącznie z prze sunięciem w tej samej liczbie cykli, c o rozkaz MUL. Format (1.7) jest b a r d z o często stosowany d o obliczeń n a liczbach ze zna kiem, lecz r o z k a z F M U L nadaje się tylko dla liczb bez znaku. Jest jednak przydamy d o w y k o n y w a n i a obliczeń cząstkowych iloczynów podczas mno żenia 16-bitowych liczb ze z n a k i e m zapisanych w formacie (1.15), dających w wyniku liczbę formatu (1.31). Najstarszy bit m n o ż e n i a przed przesunię c i e m musi być uwzględniany w obliczeniach i jest w p i s y w a n y d o znacznika przeniesienia. M n o ż n a wpisana d o rejestru R m d i m n o ż n i k w R m s są t r a k t o w a n e j a k o licz by u ł a m k o w e bez znaku, w których punkt dziesiętny znajduje się pomiędzy 6, a 7 bitem. 16-bitowy w y n i k jest liczbą u ł a m k o w ą bez znaku, w której punkt dziesiętny jest położony p o m i ę d z y 14, a 15 bitem. W y n i k mnożenia jest umieszczony w rejestrze R l (starszy bajt) i RO (młodszy bajt).
R o z k a z u F M U L nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mikro
U|GA Operacja:
kontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 1 3 . S z c z e g ó ł y w notach katalogowych.
R1:R0 <- Rmd • Rms (liczba bez znaku (1.15) < - liczba bez znaku (1.7) • liczba bez znaku (1.7)) PC < - PC + 1
Składnia:
FMUL
Rmd,Rms (Rmd=R16 do R23, Rms=R16 do R23)
Kod:
o o o o
0
0 •
1 1
0 d d d
1
1
»
s s
s
1 1 1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Z:
u s t a w i a n a , j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y $0000, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o
C:
u s t a w i a n a , j e ś l i b i t 15 i l o c z y n u
wana. przed przesunięciem
był
w przeciwnym przypadku zerowana.
Przykład: .********«**********+****•********.******+***•*•»*•*»**».***.***» ; ;
Procedura mnożenia dwóch 16-bitowych liczb ułamkowych ze znakiem, dająca w wyniku liczbę 32-bitową rl9:rl8:rl7:rl6 = [r23:r22 * r21:r20) « 1
fmulsl6xl6_32: clr Emuls movw fmul adc movw Emulsu sbc add adc adc fmulsu sbc add adc adc ret
r2 r23,r21 rl9:rl8,rl rO r22,r20 rl8,r2 rl7:rl6,rl rO r23,r20 rl9,r2 rl7,r0 rl8,rl rl9,r2 r21,r22 rl9,r2 rl7,rO rl8,rl rl9,r2 •
;{(signed)ah * (signed)bh) jprzepisz wynik do rl9:rl8 ; (al - bl) « 1 .•przepisz wynik do rl7:rl$ ,- ((signed)ah * bl) « 1
; ((signed)bh * al)<< 1
ustawiony,
FMULS - mnożenie ułamkowe ze znakiem Mnożenie d w ó c h liczb 8-bitowych. W wyniku operacji otrzymuje się liczbę 16-bitową ze znakiem, która dodatkowo zostaje przesunięta w l e w o o jeden bit. Rmd mnożna
R1
Rms mnożnik
x
—•
16
8
8
RO iloczyn L
iloczyn H
Niech (N.Q) oznacza liczbę u ł a m k o w ą zawierającą N binarnych cyfr w częś ci całkowitej i Q binarnych cyfr w części u ł a m k o w e j . W y m n o ż e n i e dwóch liczb ( N ł . Q l ) i ( N 2 . 0 2 ) da w w y n i k u liczbę ( ( N 1 + N 2 ) . ( Q 1 + Q 2 ) ) . W aplika cjach obróbki sygnałów szeroko jest stosowany format (1.7) dla wartości wejściowych i (2.14) dla wyniku mnożenia. Przesunięcie w l e w o jest wyma gane ze względu na z a p e w n i e n i e zgodności formatów liczb wejściowych i wyniku mnożenia. R o z k a z F M U L S wykonuje całą operację, włącznie z prze sunięciem w tej samej liczbie cykli, c o rozkaz M U L S . M n o ż n a wpisana d o rejestru R m d i m n o ż n i k w R m s sa t r a k t o w a n e j a k o licz by u ł a m k o w e ze znakiem, w których punkt dziesiętny znajduje się pomiędzy 6 a 7 bitem. 16-bitowy wynik j e s t liczbą u ł a m k o w ą ze z n a k i e m , w której punkt dziesiętny jest położony p o m i ę d z y 14 a 15 bitem. W y n i k m n o ż e n i a jest umieszczony w rejestrze R l (starszy bajt) i RO (młodszy bajt). Należy pamiętać, że p o d c z a s m n o ż e n i a liczby 0 x 8 0 ( - 1 ) p r z e z liczbę 0x80 ( - 1 ) rezultatem przesunięcia będzie liczba 0 x 8 0 0 0 ( - 1 ) . W w y n i k u przesunię cia nastąpi przepełnienie uzupełnienia d o dwóch. Sytuacja taka m u s i być roz p o z n a w a n a i o d p o w i e d n i o obsługiwana przez program.
Rozkazu F M U L nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mikro kontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 1 3 . S z c z e g ó ł y w notach katalogowych.
Operacja:
R1:R0 « - Rmd - Rms (liczba ze znakiem (1.15) < - liczba ze znakiem (1.7) • liczba ze znakiem (1.7)) PC * - PC + 1
Składnia:
Kod:
FMULS Rmd.Rms ( R m d - R 1 6 do R23, Rms=R16 do R23) — i — i
o o o o _ _ J
1
1
0 I
0 1
1 1 1
—Lnu
1 1
d •
d
d 0 i
i
s i
s i
s i
Liczba slow: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
V
N
Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y $ 0 0 0 0 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. C : ustawiana, jeśli bit 15 iloczynu przed p r z e s u n i ę c i e m był u s t a w i o n y , w przeciwnym przypadku zerowana. Przykład: fmuls r23,r22
movw
r23:r22,rl:r0
.-mnożenie liczb ze znakiem w formacie ;(1.7) umieszczonych w rejestrach ,-r23 i r22 ;iloczyn w formacie (1.15) ,-przepisz wynik do r23:r22
FMULSU - mnożenie ułamkowe liczby ze znakiem przez liczbę bez znaku Mnożenie d w ó c h liczb 8-bitowych. W wyniku operacji otrzymuje się liczbę 16-bitową ze znakiem, która dodatkowo zostaje przesunięta w l e w o o jeden bit. Rmd mnożna 8
Rms X
mnożnik
—•
8
RO iloczyn L
R1 iloczyn H 16
N i e c h (N.Q) oznacza liczbę ułamkową zawierającą N b i n a r n y c h cyfr w częś ci całkowitej i Q binarnych cyfr w części u ł a m k o w e j . W y m n o ż e n i e dwóch liczb (N1.Q1) i ( N 2 . 0 2 ) da w w y n i k u liczbę ( ( N 1 + N 2 ) . ( Q 1 + Q 2 ) ) . W aplika cjach obróbki s y g n a ł ó w szeroko jest stosowany format (1.7) dla wartości wejściowych i (2.14) dla w y n i k u mnożenia. Przesunięcie w l e w o jest wyma gane ze względu na zapewnienie zgodności formatów liczb wejściowych i w y n i k u mnożenia. R o z k a z FMULSU wykonuje
całą operację,
włącznie
z przesunięciem w tej samej liczbie cykli, c o r o z k a z MULSU. Format (1.7) jest b a r d z o często stosowany d o obliczeń na liczbach ze zna k i e m , lecz rozkaz FMULSU nadaje się tylko d o m n o ż e n i a liczby ze znakiem przez liczbę b e z znaku. Jest j e d n a k p r z y d a m y d o w y k o n y w a n i a obliczeń cząstkowych iloczynów podczas m n o ż e n i a 16-bitowych liczb ze znakiem za pisanych w formacie (1.15), dających w w y n i k u liczbę formatu (1.31). Naj starszy bit m n o ż e n i a przed przesunięciem m u s i b y ć u w z g l ę d n i a n y w oblicze niach i j e s t w p i s y w a n y d o znacznika przeniesienia. M n o ż n a wpisana d o rejestru R m d i m n o ż n i k w R m s stanowią liczby ułamko w e w których punkt dziesiętny znajduje się p o m i ę d z y 6, a 7 bitem. Mnożna R m d jest liczbą u ł a m k o w ą ze znakiem, a m n o ż n i k R m s jest liczbą ułamkową bez znaku. 16-bitowy wynik j e s t liczbą u ł a m k o w ą ze znakiem, w której punkt dziesiętny jest położony p o m i ę d z y 14, a 15 bitem. W y n i k mnożenia j e s t umieszczony w rejestrze R l (starszy bajt) i RO (młodszy bajt).
R o z k a z u FMULSU nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mik rokontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 1 3 . Szczegóły w no tach katalogowych.
Opwacja:
R1.R0 <- Rmd • Rms (liczba ze znakiem (1.15) < - liczba ze znakiem (1.7) • liczba b e z znaku (1.7)) PC <- P C + 1
Składnia:
FMULSU
Kod:
o o o o
Rmd.Rms 0
( R m d = R 16 d o R 2 3 , R m s = R 1 6 d o R 2 3 )
1 1 —1i d i d i d 1
0
s 1
s 1
s 1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2
Ragi:
I
Z:
T
H
S
V
N
2
C
ustawiana, jeśli wynik jest równy $0000, w przeciwnym przypadku zero wana.
C:
u s t a w i a n a , j e ś l i bit
15 i l o c z y n u
przed
przesunięciem był
w przeciwnym przypadku zerowana.
Przykład: ; ;
Procedura mnożenia dwóch 16-bitowych liczb ułamkowych ze znakiem, dająca w wyniku liczbę 32-bitową
;
rl9:rl8:rl7:rl6 = (r23:r22 * r21:r20) «
ł
.**4***444*444**444***44**44**44**44*4*4il-44*4*44**4***44*44*** £mulsl6xl6_32: clr fmuls movw f mul adc movw fmulsu sbc add adc adc Emulsu sbc add adc adc ret
r2 r23,r21 rl9:rl8,rl rO r22,r20 rl8,r2 rl7:rl6,rl rO r23,r20 rl9,r2 rl7,r0 rl8,rl rl9,r2 r21,r22 rl9,r2 rl7,r0 rl8,rl rl9,r2
;((signed)ah * (signed)bh) ;przepisz wynik do rl9:rl8 ; (al * bl} « 1 .•przepisz wynik do rl7:rl6 ; ((signed)ah * bl) « 1
;((signed)bh * al) << 1
ustawiony,
ICALL - pośrednie wywołanie podprogramu W y w o ł a n i e pośrednie podprogramu. Adres p o d p r o g r a m u j e s t wskazywany p r z e z rejestr i n d e k s o w y Z (16-bitowy), należący d o rejestrów roboczych pro cesora. P o d p r o g r a m m o ż e b y ć w i ę c ulokowany w najniższym obszarze adre s o w y m (64 kslów (128 kB)) pamięci programu. P a m i ę ć p r o g r a m u mikrokon trolera A T 9 0 S 2 3 1 3 m a wielkość 1 ksłów. Adres p o w r o t u (adres następnego rozkazu p o rozkazie w y w o ł a n i a p o d p r o g r a m u ) j e s t z a w s z e odkładany na sto sie. K a ż d o r a z o w o p o odłożeniu j e d n e g o bajtu, w s k a ź n i k stosu jest dekremen towany (zmniejszany o j e d e n ) .
Operacja:
[pi
Rozkazu I C A L L nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mikro-
i""
kontrolerach A V R . Szczegóły w notach k a t a l o g o w y c h .
dla A T 9 0 S 2 3 1 3 (SPL) <~ P C + 1
(odłóż adres p o w r o t u na stos)
SPL < - S P L - 2 PC<-Z W mikrokontrolerach z 16-bitowym w s k a ź n i k i e m stosu ( S P H : S P L ) * - P C + 1 (odłóż adres powrotu na stos) S P H : S P L < - S P H : S P L - 2 (w przypadku adresu 16-bitowego (2-bajtowego)) lub SPH.-SPL < - SPHrSPL - 3 (w przypadku adresu 22-bitowego (3-bajtowego)) PC(15...0)
I C A L L (zarówno w przypadku adresu 16-bitowego, j a k i 22-bitowego)
Kod: 1
1 0 -J.l
0 1
o'1'o'1
1 1
1
1
'
I
o o o o 1
1
1
1 0 1
0 1
1 1
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 3 dla 16-bitowego adresu 4 dla 22-bitowego adresu Ragi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: mov r30,r0 icall
;ustaw adres procedury wywołaj podprogram
IJMP - skok pośredni określony zawartością rejestru Z S k o k pośredni. A d r e s skoku jest w s k a z y w a n y p r z e z rejestr indeksowy Z (16-bitowy), należący d o rejestrów roboczych procesora. D ł u g o ś ć rejestru ze zwala n a w y k o n y w a n i e skoków w obrębie najniższego o b s z a r u adresowego (64 ksłów (128 k B ) ) pamięci programu. P a m i ę ć p r o g r a m u mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 m a w i e l k o ś ć 1 ksłów.
ffti
Rozkazu I J M P nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mikrokontrolerach A V R . Szczegóły w notach k a t a l o g o w y c h .
Operacja:
dla AT90S2313 PC<-Z w mikrokontrolerach z 2 2 - b i t o w y m licznikiem p r o g r a m u PC(15...0)
Składnia:
IJMP
Kod:
r—r—
1 0 0 1 0 1 0 '0 0 0 0 0 1 0 0 1
Liczba słów: 1 ( 2 bajty)
Liczba cykli: 2 Ragi:
i
T
H
s
V
N
z
c
Przykład: r30,r0 ijrop
; ustaw adres skoku ;skok pod adres określony przez rejestr Z
IN - czytaj port Z a ł a d o w a n i e danej dostępnej w rejestrze n a l e ż ą c y m d o obszaru w e / w y (por ty, timery/liczniki, rejestry konfiguracyjne itp.) d o j e d n e g o z rejestrów r o b o czych. Operacja:
Rd « - P PC <- PC + 1
Składnia:
IN
Rd.P — i — i
Kod:
1 0
1 1
i
O p p ^ d
d
d d
d P.P.P.P
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
S
V
N
Z
c
Przykład: in cpi breq
wyjście:
r25,$16 r25,4 wyjście
nop
ładuj port B do rejestru r25 porównaj odczytana dana z liczbą 4 skok, jeśli r25=4
;dalsze operacje
INC - inkrementuj zawartość rejestru Zwiększenie o j e d e n zawartości rejestru Rd. W y n i k jest umieszczany w Rd. Inkrementowanie rejestru nie powoduje m o d y f i k o w a n i a flagi przeniesienia (C). Dzięki temu m o ż l i w e jest wykorzystanie rozkazu DEC d o realizacji pętli, w których licznik j e s t w y k o r z y s t y w a n y w obliczeniach o wielokrotnej precy zji. Jeśli w obliczeniach będą występowały liczby b e z znaku, t o skoki powin ny b y ć w y k o n y w a n e tylko za pomocą r o z k a z ó w BREQ i BRNE. Jeśli zawar tość d e k r e m e n t o w a n y c h rejestrów będzie traktowana j a k o liczba zapisana w kodzie uzupełnień d o d w ó c h , to skoki m o g ą b y ć w y k o n y w a n e za pomocą wszystkich rozkazów s k o k ó w (uwzględniających znak). Operacja:
Rd
Rd + 1
P C <— P C + 1 Składnia:
Rd
INC
Kod:
1
0 0
1 0
1
0
d d
d d
0 1
d 0
1
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Flagi:
— S:
T
H
S
V
N
Z
— —
c
—
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku w y n i k u .
V: ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji uzupełnienia d o dwóch, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o w a n a . Przepełnienie operacji uzupełnienia d o d w ó c h nastąpi tylko w ó w c z a s , g d y R d p r z e d operacją b y ł równy $?F. N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m przypadku zero wana. Przykład: pętla:
clr inc
r22 r22
;zeruj r22 ;inkrementuj r22
cpi brne nop
r22,$4£ pętla
jporównaj r22 ze stałą $4F ;skocz, jeśli różne ;da1sze operacje
JMP - skok bezpośredni S k o k b e z p o ś r e d n i w o b r ę b i e przestrzeni 4 M s l ó w p a m i ę c i p r o g r a m u . P a t r z również RJMP.
R o z k a z u J M P nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e w s z y s t k i c h m i k r o kontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 I 3 . S z c z e g ó ł y w notach katalogowych.
Operacja:
P C <— a d r 4 M (stos pozostaje b e z z m i a n y )
Składnia:
JMP adr4M
Kod:
1 0 a
a
0
1
0
a
a a
1 0
a a
a
a
a
1
1
0
a
a
a a
a
a
a a
a
a
a
a
Liczba słów: 2 (4 bajty) Liczba cykli: 3
Ragi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: mov jmp dlugiskok:
nop
rl.rO długi skok
.-kopiuj rO do rl ;długi skok ;dalsze operacje
LD - ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr indeksowy X Ładowanie pośrednie jednego bajtu z obszaru danych do rejestru. W mikrokontrolerach zawierających pamięć S R A M (należy do nich AT90S2313) obszar da nych (jest to obszar ciągły) rozciąga się na obszar rejestrów roboczych (adresy od 0 do $1F), obszar we/wy (adresy od $20 d o $5F) i wewnętrzną (roboczą) pamięć S R A M (adresy od $60 d o adresu wynikającego z wielkości tej pamięci, w przy padku AT90S2313 do $DF), a także zewnętrzną pamięć S R A M , jeśli jest obsłu giwana przez mikrokontroler. W układach bez pamięci S R A M obszarem danych bedą jedynie rejestry robocze. Pamięć E E P R O M m a wydzieloną przestrzeń adre sową. Dodatkowe informacje można znaleźć w rozdziale 4 . Adres danej, która ma być załadowana do rejestru jest wskazywany przez 16-bitowy rejestr indekso wy X. Dana ta może więc być ulokowana w najniższym obszarze adresowym (64 kB). Jeśli zachodzi potrzeba pobrania danej spoza tego obszaru (dotyczy tyl ko tych układów, które t o umożliwiają, nie dotyczy AT90S2313), należy posłu żyć się rejestrem R A M P X z obszaru we/wy. W wyniku działania r o z k a z u LD, rejestr i n d e k s o w y m o ż e p o z o s t a ć bez zmia ny, m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y p o załadowaniu danej (post-incremenf) m o ż e b y ć d e k r e m e n t o w a n y przed z a ł a d o w a n i e m danej
lub
(pre-decrement).
Stwarza t o możliwość w y g o d n e g o m a n i p u l o w a n i a tablicami d a n y c h , a także implementacji stosu u ż y t k o w n i k a (niezależnego o d stosu mikrokontrolera), dla którego w s k a ź n i k i e m będzie rejestr X . C h o c i a ż rejestr X j e s t rejestrem 16-bitowym, to w układach mających nie więcej niż 2 5 6 bajtów pamięci S R A M (np. A T 9 0 S 2 3 1 3 ) w wyniku operacji i n d e k s o w y c h j e s t modyfikowa na tylko młodsza j e g o c z ę ś ć . W takich układach starsza część rejestru indek s o w e g o m o ż e b y ć u ż y w a n a j a k o rejestr o g ó l n e g o przeznaczenia.
Rejestr
R A M P X jest m o d y f i k o w a n y w przypadku mikrokontrolerów mających prze strzeń danych lub przestrzeń pamięci p r o g r a m u większą niż 6 4 k B .
U|GA
N i e wszystkie warianty rozkazu LD z a i m p l e m e n t o w a n o we wszystkich mikrokontrolerach A V R .
Rezultat poniższych operacji jest nieokreślony:
U|GA
ld ld ld ld
r26,xt r27,x+ r26,-x r27,-x
Operacja:
(*)
Rd < - (X) P C f- P C +
(**)
R d « - (X) X*-
X+l
PC«- PC+ (***)
1
X «- X -
1
1
Rd <- (X) PC « - PC + 1
Składnia:
Kod:
(*)
LD
Rd,X
(**)
LD
Rd,X+
(***)
LD
Rd,-X
(*)
1 0
0
1
0
0
0
d d
(**)
1 0
0
1
0
0
0
d d ' d ' d ' d
1 0
0
1
0
0
0
d
d
d
d
d 1
d
d
'
d
1 1 0
0
1 1 0
1
1 1 1 0
'
Liczba stów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 2
H
V
N
Flagi:
Przykład:
clr ldi ld
r27 r26,$60 rO,x+
ld ldi ld ld
rl,x r26,$63 r2,x r3,-x
;zeruj starszą część rejestru X ,-młodsza część rejestru X = $60 ;ładuj rO daną spod adresu $60 ;i przygotuj następny adres w rejestrze X ;ładuj rl daną spod adresu $61 ;młodsza część rejestru X = $63 ; ładuj r2 daną spod adresu $63 ;przygotuj wcześniejszy adres ;w rejestrze X i ładuj rl daną ,-spod tego adresu ($62)
LD (LDD) - ładuj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr indeksowy Y Ł a d o w a n i e pośrednie j e d n e g o bajtu z obszaru danych d o rejestru. W mikro kontrolerach zawierających p a m i ę ć S R A M (należy d o nich A T 9 0 S 2 3 1 3 ) ob szar danych (jest to obszar ciągły) rozciąga się na obszar rejestrów roboczych (adresy od 0 d o $1F), obszar w e / w y (adresy od $20 d o $5F) i wewnętrzną (roboczą) pamięć S R A M (adresy od $60 d o adresu wynikającego z wielkości tej pamięci, w p r z y p a d k u A T 9 0 S 2 3 1 3 d o $ D F ) , a także zewnętrzną pamięć S R A M , jeśli jest o b s ł u g i w a n a przez mikrokontroler. W układach bez pamięci S R A M obszarem danych będą jedynie rejestry r o b o c z e . P a m i ę ć E E P R O M m a wydzieloną przestrzeń adresową. D o d a t k o w e informacje m o ż n a znaleźć w rozdziale 4 . Adres danej, która m a b y ć z a ł a d o w a n a d o rejestru j e s t wskazy w a n y przez 16-bitowy rejestr i n d e k s o w y Y . D a n a ta m o ż e w i ę c b y ć ulokowa na w najniższym o b s z a r z e a d r e s o w y m (64 k B ) . Jeśli z a c h o d z i potrzeba po brania danej spoza tego obszaru (dotyczy tylko tych u k ł a d ó w , k t ó r e to umoż liwiają, nie dotyczy A T 9 0 S 2 3 1 3 ) , należy posłużyć się rejestrem R A M P Y z obszaru we/wy. W w y n i k u działania r o z k a z u L D , rejestr i n d e k s o w y m o ż e p o z o s t a ć bez zmia ny, m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y p o załadowaniu danej (post-increment) m o ż e być d e k r e m e n t o w a n y
przed z a ł a d o w a n i e m danej
lub
(pre-decrement).
W przypadku w y k o r z y s t a n i a rejestru Y j a k o rejestru i n d e k s o w e g o , można realizować pośrednie ł a d o w a n i e danej z p r z e m i e s z c z e n i e m - r o z k a z L D D . Adres danej jest określony wtedy zawartością rejestru Y i s t a ł y m przemiesz c z e n i e m , b ę d ą c y m p a r a m e t r e m rozkazu. Ł a d o w a n i e pośrednie stwarza możli w o ś ć w y g o d n e g o m a n i p u l o w a n i a tablicami d a n y c h , a także implementacji stosu użytkownika (niezależnego od stosu mikrokontrolera), dla którego wskaźnikiem będzie rejestr Y. C h o c i a ż rejestr Y jest rejestrem 16-bitowym, to w układach mających nie więcej niż 256 bajtów pamięci S R A M (np. AT90S2313)
w wyniku
operacji i n d e k s o w y c h jest
modyfikowana
tylko
młodsza j e g o część. W takich układach starsza część rejestru indeksowego m o ż e b y ć u ż y w a n a j a k o rejestr o g ó l n e g o przeznaczenia. Rejestr R A M P Y jest modyfikowany w p r z y p a d k u mikrokontrolerów mających przestrzeń danych lub przestrzeń pamięci p r o g r a m u większą niż 6 4 k B .
N i e wszystkie warianty rozkazu L D z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mikrokontrolerach A V R .
Rezultat p o n i ż s z y c h operacji j e s t nieokreślony: ld ld ld ld
ufGA Operacja:
(*)
r28,y* r29,ył r2S,-y r29,-y
Rd < - (Y) PC
(**)
PC + 1
Rd<-(Y) Y<- Y + 1 PC <- P C + I
(***)
Y <— Y - 1 Rd
(****)
R
(Y+c63)
d
P C < - P C +• 1 Składnia:
(*)
LD
(**)
LD
(***)
LD
Rd,Y Rd,Y+ Rd,-Y
(****)LDD Kod:
Rd,Y+c63
(*)
1 0
0
0
0
0
0
d
d
d
d
d
1 0
0
0
(**)
1 0
0
1
0
0
0
d
d
d
d
d
1 0
0
1
1 '0*0 \1 0
0
0
d
d
d
d
d
1 0
1
c
0
d
d
d
d
d
1
0
c
0 c
Liczna stów: 1 (2 bajty) Liczba cytdi: 2 Flagi:
I
H
V
N
1 0 c
c
c
Przykład: clr ldi ld
r29 r28,$60 rO,y+
ld ldi ld ld
rl.y r28,$63 r2,y r3, -y
ldd
r4,y+2
; zeruj starszą część rejestru Y ;młodsza część rejestru Y = $60 ;ładuj rO dana spod adresu $60 ;i przygotuj następny adres w rejestrze Y ; ładuj rl daną., spod adresu $61 ,-młodsza część rejestru Y = $63 ;ładuj r2 daną spod adresu $63 ;przygotuj wcześniejszy adres ,-w rejestrze Y i ładuj rl daną ;spod tego adresu ($62) ; ładuj r4 daną spod adresu $64
LD (LDD) - ląduj rejestr pośrednio daną z pamięci SRAM spod adresu wskazywanego przez rejestr indeksowy Z Ł a d o w a n i e pośrednie j e d n e g o bajtu z obszaru danych d o rejestru. W m i k r o k o n t r o l e r a c h zawierających p a m i ę ć S R A M (należy d o n i c h A T 9 0 S 2 3 1 3 ) o b szar d a n y c h (jest to o b s z a r ciągły) rozciąga się na obszar rejestrów r o b o c z y c h (adresy o d O d o $ 1 F ) , o b s z a r w e / w y (adresy od $ 2 0 d o $ 5 F ) i w e w n ę t r z n ą (roboczą) p a m i ę ć S R A M (adresy o d $ 6 0 d o adresu wynikającego z w i e l k o ś c i tej p a m i ę c i , w p r z y p a d k u A T 9 0 S 2 3 1 3 d o $ D F ) , a także z e w n ę t r z n ą p a m i ę ć S R A M , j e ś l i j e s t o b s ł u g i w a n a przez m i k r o k o n t r o l e r . W u k ł a d a c h bez p a m i ę c i S R A M o b s z a r e m d a n y c h będą j e d y n i e rejestry r o b o c z e . P a m i ę ć E E P R O M m a wydzieloną przestrzeń adresową. D o d a t k o w e informacje m o ż n a z n a l e ź ć w rozdziale 4 . A d r e s d a n e j , która m a b y ć z a ł a d o w a n a d o rejestru j e s t w s k a z y w a n y p r z e z 16-bttowy rejestr i n d e k s o w y Z . D a n a ta m o ż e w i ę c b y ć u l o k o w a na w n a j n i ż s z y m o b s z a r z e a d r e s o w y m ( 6 4 k B ) . Jeśli z a c h o d z i p o t r z e b a p o brania danej s p o z a tego o b s z a r u (dotyczy tylko tych u k ł a d ó w , które to u m o ż liwiają, nie dotyczy A T 9 0 S 2 3 1 3 ) , n a l e ż y p o s ł u ż y ć się rejestrem
RAMPZ
z obszaru we/wy. W w y n i k u działania r o z k a z u L D , rejestr i n d e k s o w y m o ż e p o z o s t a ć b e z z m i a ny, m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y p o z a ł a d o w a n i u danej (post-increment) może być dekrementowany
przed z a ł a d o w a n i e m danej
lub
(pre-decrement).
W p r z y p a d k u w y k o r z y s t a n i a rejestru Z j a k o rejestru i n d e k s o w e g o , m o ż n a r e a l i z o w a ć pośrednie ł a d o w a n i e danej z p r z e m i e s z c z e n i e m - r o z k a z L D D . A d res danej j e s t określony wtedy zawartością rejestru Z i stałym p r z e m i e s z c z e n i e m , b ę d ą c y m p a r a m e t r e m rozkazu. Ł a d o w a n i e p o ś r e d n i e stwarza m o ż l i w o ś ć w y g o d n e g o m a n i p u l o w a n i a tablicami d a n y c h , p a r a m e t r y c z n e g o w y w o ł y w a n i a p o d p r o g r a m ó w , a także implementacji stosu u ż y t k o w n i k a (niezależ n e g o o d stosu m i k r o k o n t r o l e r a ) , dla k t ó r e g o w s k a ź n i k i e m będzie rejestr Z . C h o c i a ż rejestr Z j e s t rejestrem 16-bitowym, to w u k ł a d a c h mających
nie
więcej niż 2 5 6 bajtów p a m i ę c i S R A M ( n p . A T 9 0 S 2 3 1 3 ) w w y n i k u operacji i n d e k s o w y c h j e s t m o d y f i k o w a n a tylko m ł o d s z a j e g o c z ę ś ć . W takich ukła dach starsza c z ę ś ć rejestru i n d e k s o w e g o m o ż e b y ć u ż y w a n a j a k o rejestr o g ó l n e g o p r z e z n a c z e n i a . Rejestr R A M P Z j e s t modyfikowany w p r z y p a d k u m i k r o k o n t r o l e r ó w mających przestrzeń d a n y c h lub przestrzeń pamięci p r o g r a m u większą niż 6 4 k B .
[A i jUH
N i e w s z y s t k i e warianty r o z k a z u L D z a i m p l e m e n t o w a n o wszystkich m i k r o k o n t r o l e r a c h A V R .
we
Rezultat poniższych operacji j e s t nieokreślony: ld ld ld ld
UfGA Operacja:
(*)
r30,z+ r31,z+ r30,-z r31,-z
R d « - (Z) PC <- PC + 1 Rd < - (Z) Z<-Z+ 1 PC
(***)
PC + 1
z « - Z - l
Rd < - (Z) PC <- PC + 1 (****)
Rd < - ( Z + c 6 3 ) PC <- PC + 1
Składnia:
(*)
LD
Rd,Z
(**)
LD
Rd,Z+
(***)
LD
Rd,-Z
(****)
LDD
Rd,Z+cć3
Kod:
(**) (...)
1 0
0
0
0
0
0
d d d d d o o o o
1 0
0
1
0
0
0
d d d d d
0
0
1 0
0
1
0
0
0
d d d d d
0
0
0 c
c
0
d d•d did
0
c
1
0 1
c 1
1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
V
N
0
1 1 0
c
c
Przykład: clr ldi ld
r31 r30,$60 rO, z +
ld ldi ld ld
rl.z r30,$63 r2,z r3,-z
ldd
r4,2+2
;zeruj starszą cześć rejestru Z jmłodsza część rejestru z = $60 ; ładuj rO daną spod adresu $60 ;i przygotuj następny adres w rejestrze Z ;ładuj rl daną spod adresu $61 ;młodsza część rejestru Z - $63 ;ładuj r2 daną spod adresu $63 ;przygotuj wcześniejszy adres ;w rejestrze Z i ładuj rl daną ;spod tego adresu ($62) ;ładuj r4 daną spod adresu $64
LDI - ładuj rejestr bezpośrednio stalą Ł a d o w a n i e bezpośrednie 8-bitowej danej d o górnego rejestru Operacja:
Rh (R16...R31).
Rh < - c255
PC <~ PC + 1 Składnia:
LDI
Kod:
Rh,c255
1 ' 1 ' 1
'o
i
—i
c
c
i—
c
c
h h h h
—i—r
c
c
i—
c
c
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flani:
1
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: clr ldi lpta
r31 r30,$f0
,-zeruj starszą część rejestru Z ;mlodsza część rejestru Z = $F0 ,-pobranie stałej z pamięci programu spod ;adresu wskazywanego ;zawartością rejestru Z
LDS - ładuj rejestr bezpośrednio daną z pamięci SRAM Bezpośrednie ładowanie j e d n e g o bajtu z obszaru danych (pamięć S R A M ) d o re jestru. W mikrokontrolerach zawierających
pamięć S R A M (należy d o nich
A T 9 0 S 2 3 1 3 ) obszar danych (jest to obszar ciągły) rozciąga się na obszar rejest rów roboczych (adresy od 0 d o $1F), obszar we/wy (adresy od $20 d o $5F) i w e wnętrzną (roboczą) pamięć S R A M (adresy od $ 6 0 d o adresu
wynikającego
z wielkości tej pamięci, w przypadku A T 9 0 S 2 3 1 3 d o $DF), a także zewnętrzną pamięć S R A M , jeśli jest obsługiwana przez mikrokontroler. W układach bez pa mięci S R A M obszarem danych będą jedynie rejestry robocze. Pamięć E E P R O M m a wydzieloną przestrzeń adresową. D o d a t k o w e informacje można znaleźć w rozdziale 4 . Adres danej, która m a b y ć załadowana d o rejestru jest wskazywa ny przez 16-bitową stałą, podawaną j a k o parametr rozkazu. Zasięg działania roz kazu L D S jest więc ograniczony d o aktualnie dostępnego segmentu danych o wielkości 6 4 k B . Jeśli zachodzi potrzeba pobrania danej spoza tego obszaru (dotyczy tylko tych układów, które to umożliwiają, nie dotyczy AT90S2313), na leży posłużyć się rejestrem R A M P D należącym d o obszaru we/wy.
R o z k a z u LDS nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e w s z y s t k i c h m i k r o kontrolerach A V R . S z c z e g ó ł y w notach k a t a l o g o w y c h .
Operacja:
Rd
Składnia:
LDS
Kod:
Rd,adr65535 i — i — i — i —
1 0 - 1
a
i
0
1
1
I
i
i
a a
0
a a
0 1
a
0 •
a
d
d
d
d 0
a a
a
a
a a
d '
0
0
a i
0
a i
a i
liczba słów: 2 (4 bajty) Liczba cykli: 2
Flagi:
Przykład:
I
T
H
lds
r2,$f£00
add sts
r2,rl $ff00,r2
S
V
N
Z
C
; ładuj r2 daną z obszaru danych. ;spod adresu $FF00 ;dodaj rl do r2 ;i zapisz ponownie zmodyfikowaną wartość
LPM - taduj bajt pamięci programu do rejestru L ą d o w a n i e d o rejestru R d j e d n e g o bajtu pamięci p r o g r a m u w s k a z y w a n e g o przez rejestr Z. Rozkaz j e s t w y k o r z y s t y w a n y d o inicjowania stałych i ich po bierania d o dalszych obliczeń przez p r o g r a m . P a m i ę ć p r o g r a m u w mikrokon trolerach A V R jest z o r g a n i z o w a n a w 16-bitowe słowa, lecz rejestr Z wskazu j e kolejne bajty (nie słowa). Jeśli najmłodszy bit rejestru Z będzie miał war tość „ 0 " , to rejestr ten będzie wskazywał młodszy bajt słowa pamięci progra m u . Analogicznie w a r t o ś ć „ 1 " będzie informowała, że chodzi o starszy bajt. Zasięg działania rozkazu LPM j e s t ograniczony d o p i e r w s z y c h 6 4 k B pamięci p r o g r a m u (32 ksłów). W w y n i k u działania rozkazu LPM, rejestr indeksowy m o ż e pozostać bez z m i a n y lub m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y . Inkrementacja nie dotyczy rejestru R A M P Z . Układy zezwalające n a a u t o p r o g r a m o w a n i e mogą w y k o r z y s t y w a ć rozkaz LPM d o odczytywania stanu bitów konfiguracyjnych i bitów
zabezpieczają
cych. S z c z e g ó ł o w y c h informacji należy szukać w notach k a t a l o g o w y c h .
Nie
U|GA U|GA Operacja:
(*)
wszystkie
warianty
rozkazu
LPM
g o w y c h (listy rozkazów).
Rezultat poniższych operacji jest nieokreślony: lpm lpm
r30,z+ r31,2+
RO < - (Z)
(RO jest rejestrem d o m y ś l n y m )
PC <- PC + 1 Rd < - (Z) P C <— P C + 1 R d < - (Z) Z*-Z+l PC *- PC + 1
Składnia:
(*) (...)
zaimplementowano
w k a ż d y m mikrokontrolerze A V R . Szczegóły w n o t a c h katalo
LPM LPM
Rd,Z
(nie występuje w A T 9 0 S 2 3 1 3 )
LPM
Rd,Z+
(nie występuje w A T 9 0 S 2 3 1 3 )
1 0
0
1
0
1 0
1
1 0
0
1
0
0
0
d d d d d
0
1 0
0
1 0
0
1
0
0
0
d d d d d
0
1 0
1
1 1 0
0
1 0
0
0
1
i—•
Liczba stów: 1 (2 b a j t y ) Liczba cykli: 3 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: ldi ldi lpm
tabl:
zh,high(tabl<
;inicjuj rejestr indeksowy Z
$5876
;bajt $76 jest wskazywany, gdy Z = 0 ,-bajt $58 jest wskazywany, gdy 2 SB=1
;ładuj stała z pamięci programu ;wskazywana przez rejestr Z ;do rejestru rl6
LSB
L
LSL - przesuń logicznie w lewo Przesunięcie wszystkich bitów rejestru R d w lewo. Bit O jest z e r o w a n y , bit 7 jest przesuwany do znacznika C rejestru S R E G . R o z k a z j e s t przeznaczony d o w y k o n y w a n i a operacji m n o ż e n i a liczby jednobajtowej bez znaku przez 2. Operacja:
b7PC
Składnia:
LSL
K o d :
b0*-0
PC+1 Rd
0' 0' 0 ' 0
1 ' 1 ' d' d
d'd'd'd d
d
d
d
kod rozkazu L S L Rd j e s t taki sam j a k dla ADD R d , R d Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 1
FlaoJ:
T
H
S
V
N
Z
C
H: przyjmuje wartość bitu Rd(3). S:
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku wyniku.
V : N © C (N i C p o przesunięciu). N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m przypadku zero wana. C : ustawiana, jeśli bit M S B rejestru przed p r z e s u n i ę c i e m b y ł ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowana. Przykład: add lsl
r0,r4 rO
; dodaj r4 do rO .•pomnóż zawartość rO przez 2
LSR - przesuń logicznie w prawo P r z e s u n i e c i e bitów rejestru R d w p r a w o . B i t 7 j e s t z e r o w a n y , bit O j e s t p r z e s u w a n y d o z n a c z n i k a C rejestru S R E G . R o z k a z jest p r z e z n a c z o n y d o w y k o n y w a n i a operacji d z i e l e n i a p r z e z 2 liczby j e d n o b a j t o w e j b e z znaku. Operacja:
rj-Jj^
•>b0
PC <- PC + 1 Składnia:
Kod:
LSR
Rd
— i — i
1
1
— i —
0 0
1
— i — i
0
1
d
d
1
— i — i I
d d
d
d 0
1
1
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
S:
1
T
H
—
—
—
S
V
N
Z
c
0
wykorzystywana d o sprawdzania znaku wyniku.
V : N © C ( N i C p o przesunięciu). N : 0. Z : ustawiana, j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. C: u s t a w i a n a , jeśli bit L S B rejestru p r z e d p r z e s u n i ę c i e m b y ł u s t a w i o n y , w przeciwnym przypadku zerowana. Przykład: add lsr
r0,r4 rO
; dodaj r4 do rO ,-podziel wartość wpisaną do rO przez 2
MOV - kopiuj zawartość rejestru do rejestru R o z k a z kopiuje zawartość j e d n e g o rejestru d o drugiego. Rejestr źródłowy po zostaje niezmieniony. Operacja:
Rd + - Rs
PC <- PC + 1 Składnia:
MOV
Rd,Rs 1
o '0 1 0 1 1 s d d d
Kod:
s
i
s
r —
s
s
Liczba stów: 1 (2 bajty) Uczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład:
spr:
mov rl6,r0 rcall spr
,-kopiuj rO do rlfi ;wywołaj podprogram
cpi
,-porównaj zawartość rl6 z liczba $11
ret
rl6,$ll
;powrót z podprogramu
MOVW - kopiuj zawartość słowa zawartego w parze rejestrów Rs+1:Rs do pary rejestrów Rd+1:Rd R o z k a z kopiuje z a w a r t o ś ć 2-bajtowego s ł o w a z a p i s a n e g o w parze rejestrów R s + l : R s d o pary rejestrów R d + l : R d . Rejestry ź r ó d ł o w e pozostają n i e z m i e nione.
U|GA
J a k o rejestry R d i R s m o g ą b y ć użyte tylko rejestry o p a r z y s
• I
R o z k a z u MOVW n i e z a i m p l e m e n t o w a n o w e w s z y s t k i c h m i k r o -
tych adresach ( 0 , 2,..., 3 0 ) .
UffiGA
kontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 1 3 . S z c z e g ó ł y w notach
••
Operacja:
katalogowych.
R d + l : R d < - Rs+l:Rs P C
Składnia:
MOVW Rd+l:Rd,Rs+l:Rs
Kod:
-1—i
— i — i
0 0
0
-i • ii — i — s s s s 1
0 0
0 0
1
d
d
d
d
Liczba słów: 1 (2 bajty)
Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład:
spr:
movw rl7:lfc, r l : r 0 rcall spr
;kopiuj rlrrO do rl7:rl6 .-wywołaj podprogram
cpi
r!6,SU
;porównaj zawartość rl6 z liczbą Sil
cpi
rl7,$32
jporównaj zawartość rl7 z liczbą S32
ret
;powrót z podprogramu
MUL - mnożenie liczb bez znaku M n o ż e n i e d w ó c h 8-bitowych liczb bez znaku. W w y n i k u operacji otrzymuje się liczbę 16-bitową b e z znaku. Rs
R1
RO
mnożnik
iloczyn H
iloczyn L
Rd
X
mnożna
16
8
8
Przed wykonaniem operacji MUL d o rejestru Rd należy wpisać mnożną, d o re jestru Rs mnożnik. Obie liczby są traktowane j a k o 8-bitowe liczby bez znaku. W rezultacie wykonania rozkazu MUL, w rejestrze R l zostanie zapisany bar dziej znaczący bajt 16-bitowego wyniku, a w RO mniej znaczący bajt wyniku.
U|GA
Jeśli j a k o R d i Rs w y b r a n o rejestry R l i RO, to i c h zawartość zostanie z m o d y f i k o w a n a .
Rozkazu M U L nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e w s z y s t k i c h mikro
U|GA Operacja:
R1:R0
kontrolerach A V R , w tym w A T 9 0 S 2 3 1 3 . S z c z e g ó ł y w notach katalogowych.
Rd - Rs
(wszystkie liczby b e z znaku)
PC « - PC + 1 Składnia:
M U L Rd,Rs i
i
Kod:
1 0
0
1
1
1
d d
s
d
d
d
s
s
s
s
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Z : ustawiana, jeśli wynik jest równy $0000, w przeciwnym przypadku zerowana C : ustawiana, jeśli bit M S B iloczynu ( R l ( 7 ) ) j e s t ustawiony, w przeciwnym przypadku z e r o w a n a . Przykład: mul
r5,r4
;pomnóż rS przez r4
movw
r4,r0
;kopiuj iloczyn do pary r5:r4
MULS - mnożenie liczb ze znakiem M n o ż e n i e d w ó c h 8-bitowych liczb ze z n a k i e m . W w y n i k u operacji o t r z y m u j e się liczbę 16-bitową ze z n a k i e m . Rhd
R1
RO
iloczyn H
iloczyn L
Rhs
X
mnożna
~*
mnożnik
8
8
16
Przed w y k o n a n i e m operacji MULS d o rejestru Rhd należy wpisać mnożną, d o r e jestru R h s mnożnik. Obie liczby są traktowane j a k o 8-bitowe liczby ze znakiem. W rezultacie wykonania rozkazu MULS, w rejestrze R l zostanie zapisany bar dziej znaczący bajt 16-bitowego wyniku, a w RO mniej znaczący bajt wyniku.
R o z k a z u MULS nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e w s z y s t k i c h m i k r o kontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 1 3 . S z c z e g ó ł y w n o t a c h katalogowych.
Operacja:
R I : R 0 < ~ R h d -Rhs
(wszystkie liczby z e znakiem)
PC <- PC + 1 Składnia: Kod:
MULS 0
Rhd.Rhs
0 0
0 0
0
1
d d
0 d
d
s
s
s
s
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 2 1
Flagi:
Z:
T
H
S
V
N
Z
C
ustawiana, jeśli wynik jest równy $0000, w przeciwnym przypadku zerowana,
C : u s t a w i a n a , jeśli bit M S B iloczynu ( R 1(7)) j e s t u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m przypadku zerowana. Przykład: I
muls movw
r21,r20 r20,r0
.-pomnóż r21 przez r20 .-kopiuj iloczyn do pary r21:r20
MULSU - mnożenie liczby ze znakiem z liczbą bez znaku M n o ż e n i e liczby 8-bitowej ze z n a k i e m z liczbą 8-bitową bez znaku. W wyni k u operacji otrzymuje się liczbę 16-bitową ze z n a k i e m . Rms
Rmd mnożna 8
X
—•
mnożnik 8
R1
RO
iloczyn H
iloczyn L 16
Przed w y k o n a n i e m operacji M U L S U d o rejestru R m d należy wpisać mnożną (liczbę 8-bitową ze z n a k i e m ) , d o rejestru R m s m n o ż n i k (liczbę 8-bitową bez znaku). W rezultacie w y k o n a n i a rozkazu M U L S U , w rejestrze R l zostanie za pisany bardziej znaczący bajt 16-bitowego w y n i k u (liczba ze znakiem), a w RO mniej znaczący bajt wyniku.
R o z k a z u M U L S U nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mikro kontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 1 3 . S z c z e g ó ł y w notach katalogowych.
Operacja:
R 1 : R 0 < - Rhd - Rhs PC < - PC + 1
Składnia:
MULSU o ' 0 i
Kod:
(Rmd = R16 do R23, R m s = R16 do R23)
Rmd.Rms
i 0
0 0
0
1
1 0
d d
s s
d 0
s
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
1
Z:
T
H
S
V
N
Z
C
ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y $ 0 0 0 0 , w p r z e c i w n y m przypadku zero wana.
C : ustawiana, jeśli bit M S B iloczynu ( R l ( 7 ) ) j e s t u s t a w i o n y , w przeciwnym przypadku z e r o w a n a .
Przykład: Procedura mnożenia dwóch liczb 16-bitowych ze znakiem iloczyn jest 32-bitową liczbą ze znakiem rl9:r!8:rl7:rl6 = r23:r22 * r21:r20 mulsl6xl6_32: clr muls movw mul movw mulsu sbc add adc adc rnulsu sbc add adc adc ret
r2 r23,r21 rl9:rl8,rl:r0 r22,r20 rl? :rl6,rl:rO r23,r20 rl9,r2 rl7,r0 rl8,rl rl9,r2 r21,r22 rl9,r2 rl7,r0 rl8,rl rl9,r2
,-mnóż starsze bajty .-przepisz wynik do rl9:rl8 ;mnóż nilodsze bajty .-przepisz wynik do rl7:rl6
NEG - uzupełnienie do dwóch Z a m i a n a zawartości rejestru Rd na j e g o uzupełnienie d o d w ó c h . Wartość $80 pozostaje niezmieniona. Zapis liczb w kodzie uzupełnienia d o d w ó c h pozwa la interpretować j e j a k o liczby ze znakiem. Wyjaśnia t o poniższy przykład: liczba przed w y k o n a n i u rozkazu NEG
Operacja:
liczba p o wykonaniu rozkazu NEG
-3 = $11111101
->
$00000011 = 3
-2 = $ i n i n i o
->
$00000010 = 2
-1 =$11111111
->
$00000001 = 1
0 = $00000000
->
$00000000 =
o
Rd < - $ 0 0 - Rd PC <- P C + 1
Składnia:
Rd
NEG
Kod:
1
0 0
1
0
1
0
d
d
d d
0 0
d 0
1
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Flagi:
—
T
H
S
V
N
Z
c
—
H: ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu 3 , w p r z e c i w n y m przypad k u zerowana. S:
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku w y n i k u .
V: ustawiana, j e ś l i nastąpiło p r z e p e ł n i e n i e operacji u z u p e ł n i e n i a do d w ó c h , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o w a n a . P r z e p e ł n i e n i e nastąpi tylko w ó w c z a s , g d y rejestr R d p o w y k o n a n i u r o z k a z u b ę d z i e miał wartość równą $ 8 0 . N : ustawiana, jeśli M S B zosta! ustawiony, w przeciwnym przypadku zerowana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k jest r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. C: ustawiana, jeśli p o d c z a s operacji o d e j m o w a n i a liczby o d zera była po trzebna pożyczka, w p r z e c i w n y m przypadku z e r o w a n a . Flaga C będzie ustawiana z a w s z e , z wyjątkiem przypadku, gdy zawartość rejestru Rd po wykonaniu r o z k a z u N E G będzie r ó w n a $ 0 0 .
Przykład:
dod:
sub brpl neg nop
rll.rO; dod rll
rodejmij rO od rll ;skocz, jeśli wynik dodatni ,-oblicz uzupełnienie do dwóch ;dalsze operacje
NOP - nic nie rób W wyniku działania rozkazu N O P nie j e s t p o d e j m o w a n a żadna akcja (oprócz zwiększenia stanu licznika p r o g r a m u umożliwiającego p o b r a n i e kolejnego rozkazu). Jest on najczęściej w y k o r z y s t y w a n y d o u z y s k i w a n i a opóźnienia. Zajmuje j e d e n cykl. Operacja:
PC <- PC + 1
Składnia:
NOP
Kod:
r
i
r—
o o o o
o o o o
i
1 1 r~~ l__J o o o o
o o o o L—J
L 1 1_ Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1
Flagi:
Przykład:
I
clr ser out nop out
T
H
rl6 rl7 S18,rl6 $18,rl7
S
V
N
Z
C
;zeruj rl6 ;ustaw rl7 ; zapisz 0 do portu B ,-nic nie rób ,-zapisz jedynki do portu
OR - suma logiczna rejestrów O b l i c z e n i e s u m y logicznej rejestrów R d i R s . W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w re jestrze R d . Operacja:
Rd <- Rd v Rs PCł-PC + 1
Składnia: Kod:
OR
Rd,Rs
—i
0
0
i—i—
i—i— 1 0 1
0 s
d
d
d
d
d
s
s s
s
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 1
Flagi:
T
H
— — — S:
S
V 0
N
Z
C
•«•+•
—
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u .
V : 0. N : u s t a w i a n a , jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : u s t a w i a n a , jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Przykład: or bst brts
•ók;
nop
rl5,rl6 rl5,6 ok
;oblicz sume logiczną rl5 i rl6, wynik w rl5 ,-skopiuj bit 6 rejestru rl6 do znacznika T ;skocz, jeśli znacznik T ustawiony
;dalsze
działania
ORI - suma logiczna rejestru i stałej Obliczenie sumy logicznej górnego rejestru R h i stałej. W y n i k jest umiesz czany w rejestrze R h . Operacja:
Rh < - Rh v c255 PC«— P C + 1
Składnia:
ORI
Rh,c255 —
Kod:
0 ' 1
0
V
r
—
c
c
r—i C
C
d'd'd'd
r
c
r
c
i
c
c
Liczba slow. 1 (2 bajty)
Liczba cykli: I Flaoj:
1
—
T
H
— —
S
V
N
Z
C
0
S: w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku w y n i k u . V: 0. N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t równy zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana.
Przykład: ori ori
rl6,$f0 rl7,l
;ustaw górny półbajt ;ustaw bit 0 w r!7
rl6
OUT - zapisz port Urnieszczenie danej z rejestru r o b o c z e g o R s d o rejestru n a l e ż ą c e g o d o obsza ru w e / w y ( p o r t y , timery/liczniki, rejestry konfiguracyjne itp.). Operacja:
P <- Rs PC<-PC + 1
Składnia: Kod:
OUT
P,Rs 1 — 1
—1
1 0 1
1
1 1 1
1
p
p
s
i—
i
— i
s
_
s »
s 1
s
p . p . p . p
»
Liczba stów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1
Ragi:
Przykład:
I
T
clr ser out nop out
H
rl6 rl7 $18,rl6 $18,rl7
S
V
N
Z
C
;zeruj rejestr rl6 ,-ustaw rl7 ;zapisz zera do p o r t u B ;czekaj ;zapisz jedynki d o portu
B
POP - pobierz rejestr ze stosu Rozkaz ładuje bajt ze szczytu stosu mikrokontrolera d o rejestru Rd. Przed pobra niem danej ze stosu inkrementowany jest wskaźnik stosu (preinkrementacja).
R o z k a z u P O P nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich mikro kontrolerach A V R . W mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 wskaźni kiem stosu j e s t 8-bitowy rejestr S P L ( S P H nie występuje). Szczegóły w notach katalogowych.
R o z k a z P O P j e s t na o g ó l w y k o r z y s t y w a n y z r o z k a z e m P U S H . Stos mikrokon trolera m o ż n a p o r ó w n a ć d o stosu talerzy p o u k ł a d a n y c h j e d e n na drugim. Operacja na stosie m o ż e się o d b y w a ć tylko poprzez j e g o g ó r n y element (nie m a możliwości wyciągnięcia talerza ze Środka). T r z e b a r ó w n i e ż pamiętać o tym, że elementy są pobierane ze stosu w odwrotnej kolejności niż w tej, w której były na n i m o d k ł a d a n e . Operacja:
SPH:SPL <- SPH:SPL + 1 Rd
(SPHrSPL)
dla mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 : SPL « - SPL + 1
Kd<~
(SPL)
PC <- PC + 1 Składnia:
POP
Kod:
1 0
Rd 0
1
0
0 0
d d
d
d
d
1
1
1
1
•
Liczba słów: I (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flag):
I
T
H
S
V
N
Z
c
Przykład:
proc:
cali
proc
jwywołaj podprogram
push push
rl4 rl3
;odłóż na stos rl4 ,-odłóż na stos rl3
clr clr
rl3 rl4
;zeruj rl3 ;zeruj rl4
pop pop ret
rl3 rX4
;odtwórz rl3 (pobierając ze stosu) ;odtwórz rl4 (pobierając ze stosu)
PUSH - odłóż rejestr na stos R o z k a z zachowuje zawartość rejestru Rd na szczycie stosu mikrokontrolera. P o zapisaniu danej na stosie d e k r e m e n t o w a n y j e s t w s k a ź n i k stosu (postdekrementacja).
R o z k a z u PUSH nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e w s z y s t k i c h mikro kontrolerach A V R . W mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 wskaźni kiem stosu jest 8-bitowy rejestr S P L ( S P H nie występuje). Szczegóły w notach katalogowych.
R o z k a z PUSH j e s t n a ogół w y k o r z y s t y w a n y z r o z k a z e m POP. Stos mikrokon trolera m o ż n a p o r ó w n a ć d o stosu talerzy p o u k ł a d a n y c h j e d e n n a drugim. Operacja na stosie m o ż e się o d b y w a ć tylko poprzez j e g o górny e l e m e n t (nie m a możliwości wyciągnięcia talerza ze środka). T r z e b a r ó w n i e ż pamiętać o tym, że elementy są p o b i e r a n e ze stosu w odwrotnej kolejności niż w tej, w której były na n i m odkładane. Operacja:
(SPH:SPL) < - Rd SPH:SPL+- SPH:SPL- 1 dla mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 : ( S P L ) + - Rd SPL <- SPL - 1 PC < - P C + 1
Składnia:
PUSH
Kod:
Rd i — i —
1
1 0
0 '
1
0
0
1
"i
d
d
1 1
d
1
Liczba stów: 1 (2 bajty)
1
d 1
d
1 1 1 1 i
i
.
—
Liczba cyłdi: 2 Ragi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład:
proc:
cali
proc
;wywołaj podprogram
push push
rl4 rl3
;odłóż na stos rl4 ;odłóż na stos rl3
clr clr
rl3 rl4
;zeruj rl3 ;zeruj rl4
pop pop ret
rl3 rl4
;odtwórz rł3 (pobierając ze stosu} ;odtwórz rl4 (pobierając ze stosu)
RCALL - wywołanie podprogramu o adresie względnym W y w o ł a n i e p o d p r o g r a m u o adresie w z g l ę d n y m . A d r e s u l o k o w a n i a podpro gramu w pamięci p r o g r a m u nie m o ż e b y ć bardziej odległy od r o z k a z u wywo łującego niż PC-2 k s ł ó w + 1 d o P C + 2 k s ł ó w . W mikrokontrolerach, w których pamięć p r o g r a m u jest mniejsza niż dopuszczalny zasięg działania rozkazu RCALL (np. A T 9 0 S 2 3 1 3 ) p o w y ż s z e ograniczenie o c z y w i ś c i e nie m a znacze nia. Adres powrotu (adres następnego rozkazu p o rozkazie w y w o ł a n i a pod p r o g r a m u ) j e s t z a w s z e odkładany na stosie. K a ż d o r a z o w o p o odłożeniu jed nego bajtu, wskaźnik stosu ( S P H : S P L ) j e s t d e k r e m e n t o w a n y
(zmniejszany
o j e d e n ) . W mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 w s k a ź n i k stosu j e s t rejestrem 8-bit o w y m - S P L (tylko). A r g u m e n t e m rozkazu RCALL jest adres w y w o ł y w a n e g o p o d p r o g r a m u , a w ł a ś c i w i e przemieszczenia w z g l ę d e m adresu bieżącego (stąd wywołanie względne). „ R ę c z n e " obliczanie p r z e m i e s z c z e ń byłoby jed n a k b a r d z o n i e w y g o d n e w praktyce. Najczęściej w i ę c stosuje się symbolicz ny zapis adresu p o d p r o g r a m u , w postaci etykiety. K o n k r e t n a w a r t o ś ć prze mieszczenia j e s t później obliczana na etapie asemblacji. Operacja:
( S P H : S P L ) <~ P C + 1 (odłóż adres p o w r o t u na stos) S P H : S P L < - S P H : S P L - 2 (w przypadku adresu 16-bitowego (2-bajtowego)) lub S P H : S P L
Składnia: Kod:
R C A L L adr2k 1
1
1
1 1 0 1
1
-1
I
1
r-
a a a
i
i
i—i—
a a a a a a a a a —_i i—i
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli; 3 dla 16-bitowego adresu w y w o ł y w a n e g o p o d p r o g r a m u 4 dla 2 2 - b i t o w e g o adresu w y w o ł y w a n e g o p o d p r o g r a m u
Flagi:
I
T
H
S
y
n
2
C
3
Przykład:
proc:
rcall proc
;wywołaj podprogram ;(adres w postaci symbolicznej)
push
r!4
,-zachowaj r!4 na stosie
pop ret
rl4
,-odtwórz rejestr rl4 ;powrót z podprogramu
RET - powrót z podprogramu R o z k a z powoduje inkrementację wskaźnika stosu, a następnie zdjęcie ze sto su danej będącej adresem powrotu z p o d p r o g r a m u i z a ł a d o w a n i e jej d o licz nika programu P C .
U|GA Operacja:
W mikrokontrolerze A T 9 0 S 2 3 1 3 wskaźnik stosu j e s t rejestrem 8-bitowym - S P L . Rejestru S P H nie z a i m p l e m e n t o w a n o .
dla 16-bitowego P C : SPH:SPL <- SPH:SPL + 2 PC(15...0) < - ( S P H : S P L ) dla 16-bitowego P C dla 22-bitowego P C : SPH:SPL <- SPH;SPL + 3 PC(21...0) < - ( S P H : S P L ) dla 22-bitowego P C dla mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 : SPL < - SPL + 2 P C ( 1 5 . . . 0 ) < - (SPL)
Składnia: Kod:
RET 1 0
0 1 0
1 0
1
o o o o
1 0
0
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 4 dla 16-bitowego adresu 5 dla 22-bitowego adresu
Ragi:
I
N
T
H
cali
proc
;wywołaj podprogram
push
rl4
;odłóż na stos rl4
pop ret
rl4
,-odtwórz rl4 (pobierając ze stosu)
S
V
Przykład:
proc:
RETI - powrót z procedury obsługi przerwania P o w r ó t z procedury obsługi przerwania w y m a g a w y k o n a n i a p e w n y c h c z y n ności, których nie realizuje r o z k a z R E T . Z tego p o w o d u k a ż d a procedura o b sługi p r z e r w a n i a p o w i n n a b y ć z a k o ń c z o n a r o z k a z e m R E T I . P o w o d u j e on in k r e m e n t a c j ę w s k a ź n i k a stosu, a następnie zdjęcie ze stosu danej będącej a d r e sem p o w r o t u z p o d p r o g r a m u i z a ł a d o w a n i e j e j d o licznika p r o g r a m u P C . D o d a t k o w o , a u t o m a t y c z n i e j e s t u s t a w i a n a flaga g l o b a l n e g o s t e r o w a n i a p r z e r w a n i a m i , p o w o d u j ą c ich o d b l o k o w a n i e . P r o g r a m i s t a musi p a m i ę t a ć , ż e tak j a k w y w o ł a n i e p r o c e d u r y o b s ł u g i p r z e r w a n i a nie powoduje a u t o m a t y c z n e g o z a c h o w a n i a u ż y w a n y c h rejestrów n a stosie, t a k p o w r ó t z p r z e r w a n i a za p o m o c ą r o z k a z u R E T I n i e p o w o d u j e ich a u t o m a t y c z n e g o zdjęcia ze stosu. N a j c z ę ś ciej j e d n a k p e w n e rejestry są u ż y w a n e . W szczególności, w w y n i k u w y k o n y w a n y c h w p r o c e d u r z e operacji m o ż e ulec zmianie rejestr statusowy S R E G . J e g o u ż y c i e m o ż e b y ć w i ę c niejawne. T r z e b a mieć tego ś w i a d o m o ś ć i b e z pieczniej j e s t z a w s z e z a c h o w y w a ć g o . P e w i e n kłopot z t y m związany p o l e g a na t y m , że rejestr S R E G nie m o ż e być a r g u m e n t e m rozkazu P U S H , a t y m sa m y m n i e m o ż e b y ć b e z p o ś r e d n i o z a c h o w a n y n a stosie. N i e z b ę d n y jest z a b i e g p o k a z a n y w przykładzie dla rozkazu R E T I .
U|GA Operacja:
W m i k r o k o n t r o l e r z e A T 9 0 S 2 3 1 3 w s k a ź n i k stosu j e s t rejestrem 8 - b i t o w y m - S P L . Rejestru S P H nie z a i m p l e m e n t o w a n o .
dla 16-bitowego P C : SPH:SPL <- SPH:SPL + 2 I<-
1
PCC15...0) * - ( S P H : S P L ) d l a 16-bitowego P C dla 2 2 - b i t o w e g o P C : S P H : S P L
1
PC(15...0)<- (SPL) Składnia:
Kod:
RETI 1
0
0
1
0
1
0
1
0
0
0
1
1 0 0 0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 4 d l a 1 6 - b i t o w e g o a d r e s u 5 dla 22-bitowego adresu 1
Flagi:
T
H
S
V
N
Z
c
1 1:1. Przykład: Ovr2: push push in push
r24 rO rO,sreg rO
Ids subi sts
r24,$60 r24,$FF S60,r24
pop out pop pop ret i
rO sreg,rO rO
,-procedura obsługi przerwania ; zachowaj r24 na stosie ;pobierz rejestr statusowy do rO ,-zachowaj SREG na stosie
;niejawna zmiana stanu rejestru SREG
,-stara wartość SREG ze stosu do rO ,-odtwórz rejestr statusowy ;odtwórz pozostałe rejestry
r24 ;powrót z przerwania
RJMP - skok względny S k o k w z g l ę d n y w o b r ę b i e 2 k s l ó w o d bieżącego adresu ( P C - 2 k s ł ó w + 1 d o P C + 2 k s l ó w ) . W mikrokontrolerach, w których p a m i ę ć p r o g r a m u j e s t m n i e j sza niż d o p u s z c z a l n y zasięg działania r o z k a z u R J M P (np. A T 9 0 S 2 3 1 3 ) p o w y ż s z e o g r a n i c z e n i e o c z y w i ś c i e nie m a znaczenia. A r g u m e n t e m
rozkazu
R J M P j e s t adres skoku, a w ł a ś c i w i e p r z e m i e s z c z e n i e w z g l ę d e m adresu bieżą c e g o . „ R ę c z n e " obliczanie przemieszczeń byłoby j e d n a k b a r d z o n i e w y g o d n e w praktyce. Najczęściej w i ę c stosuje się s y m b o l i c z n y zapis adresu procedury, w postaci etykiety. K o n k r e t n a wartość p r z e m i e s z c z e n i a j e s t później o b l i c z a n a na e t a p i e asemblacji. R o z k a z R J M P m o ż e a d r e s o w a ć całą p a m i ę ć mikrokontrolera A T 9 0 S 2 3 1 3 . Operacja:
PC « - adr2k
Składnia:
RJMP
(stos pozostaje bez z m i a n y )
adr2k 1 — —r—
Kod:
1 1 0 1
1
1
0
a
i
a
a
a a —
a
ł
a
r—
1
1
a a
a
a
a
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
V
N
Przykład:
Ok:
cpi breq rjmp add inc nop
rl6,$42 error ok rl6,rl7 rl6
;sprawdź, czy rl6 ma wartość ; s k o c 2 , jeśli tak ;skok bezwarunkowy ;dodaj rl7 do rl6 ;inkrementuj rl6 ;adres skoku rjmp
$42
ROL - obróć w lewo przez flagę przeniesienia Przesunięcie wszystkich bitów rejestru R d o j e d n ą pozycję w l e w o . W s k a ź n i k C rejestru S R E G j e s t p r z e s u w a n y d o bitu 0 rejestru R d , bit 7 j e s t przesuwany d o znacznika C. R o z k a z ROL w połączeniu z L S L j e s t w y k o r z y s t y w a n y d o m n o ż e n i a przez 2 wielobajtowych liczb ze z n a k i e m lub bez z n a k u .
PC <- PC + 1
Składnia:
ROL
Kod:
0
Rd
0 '
0 '
1 1
1
—
1
d
i
'
i—i d d d i
i
i
d
d
d
d
d
d
r
k o d rozkazu ROL R d j e s t taki s a m j a k dla ADC R d , R d Liczba stów: 1 (2 bajty)
Liczba cykti: 1 Ragi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
H: Rd(3). S:
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku w y n i k u .
V : N © C (N i C p o przesunięciu). N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. C : ustawiana, jeśli bit M S B rejestru Rd przed przesunięciem b y ł ustawiony, w przeciwnym przypadku zerowana.
Przykład:
cjed:
lsl roi
rl8 rl9
brcs
cjed
nop
pomnóż rl9:rl8 przez 2 rl9:r!8 jest liczbą integer ze znakiem lub bez znaku skok jeśli flaga C ustawiona .
,-dalsze operacje
ROR - obróć w prawo przez flagę przeniesienia Przesuniecie wszystkich b i t ó w rejestru Rd o jedną pozycję w prawo. W s k a ź n i k C rejestru S R E G jest p r z e s u w a n y d o bitu 7 rejestru R d bit 0 jest p r z e s u w a n y f
d o znacznika C. R o z k a z ROR w połączeniu z rozkazem ASR jest wykorzysty wany d o dzielenia przez 2 wielobajtowych liczb ze znakiem, a w połączeniu z r o z k a z e m LSR d o dzielenia przez 2 wielobajtowych liczb bez znaku.
PC < - P C + 1 Składnia:
ROR
Rd
1
Kod:
1
1 0 1
1
0 1
1
1
0
I
1 i
0 1
1
1
T
d d d d d 0 1
'
i
1 1 1 i
•
i
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cyWi: 1 I
Flagi:
S:
T
H
S
V
N
Z
C
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku wyniku.
V: N © C (N i C p o przesunięciu). N: u s t a w i a n a , jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m przypadku z e r o wana. Z : u s t a w i a n a , jeśli w y n i k j e s t r ó w n y z e r u , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. C : u s t a w i a n a , jeśli bit L S B rejestru Rd przed p r z e s u n i ę c i e m b y ł u s t a w i o n y , w przeciwnym przypadku zerowana. Przykład: lsr ror brcc asr ror brcc
rl9 rl8 czerol rl7 rl6 czero2
podziel rl9:rl8 przez 2 rl9:rl8 jest liczbą integer bez znaku skok jeśli flaga C wyzerowana podziel rl7:rl6 przez 2 rl7:rl6 jest liczbą integer ze znakiem skok jeśli flaga C wyzerowana
czerol: nop
,-dalsze operacje
czero2: nop
;dalsze operacje
SBC - odejmij zawartość rejestrów z przeniesieniem Odjecie zawartości d w ó c h rejestrów oraz znacznika C. W y n i k j e s t umiesz czany w rejestrze Rd. Operacja:
Rd « - Rd - Rs - C PCf-PC+1
Składnia:
SBC
Rd.Rs
o 0 0 0
Kod:
1 0 s
— i
(
r
d d d d d s s s
r— s
Liczba stów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
S
V
N
Z
C
— H: ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu 3 , w p r z e c i w n y m przypad k u zerowana. S:
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku wyniku.
V : ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o dwóch, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowana. N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k jest r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. C: ustawiana, jeśli w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru Rs płus pierwot ny stan flagi C j e s t w i ę k s z a niż wartość b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru Rd. Przykład: aub sbc
r2,rtł r3,rl
;odejmij rl:r0 od r3:r2 ;odejmij młodsze bajty .-odejmij starsze bajty z przeniesieniem
SBCI - odejmij bezpośrednio stalą od rejestru Odjęcie b e z p o ś r e d n i e stałej z zakresu 0...255 i przeniesienia od g ó r n e g o r e jestru. W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w t y m s a m y m g ó r n y m rejestrze Rh. Operacja:
Rh < - R h - c 2 5 5 - C PC
Składnia:
Kod:
PC + 1
SBCI 0
Rh,c255
1 0
0
r—
r—i
c
h h h h c c c c 1
c c c —i—i—i i
1
1
(
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
> I
T
H
S
V
N
Z
C
H: ustawiana, jeśli nastąpiło przeniesienie z bitu 3, w p r z e c i w n y m p r z y p a d ku z e r o w a n a . S:
wykorzystywana do sprawdzania znaku wyniku.
V : ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji uzupełnienia d o d w ó c h , w przeciwnym przypadku zerowana. N : ustawiana, jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. Z : ustawiana, j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u z e r o wana. C: u s t a w i a n a , jeśli w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a stałej c 2 5 5 plus p i e r w o t n y stan fla gi C j e s t w i ę k s z a niż wartość b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru Rh. Przykład: subi sbci
rł6,$23 rl7,$4f
.-odejmij liczbę S4F23 od rl7:rl6 ,-odejmij młodszy bajt ,-odejmij starszy bajty z przeniesieniem
SBI - ustaw bit w rejestrze we/wy Ustawienie wyspecyfikowanego bitu w rejestrze we/wy. R o z k a z działa tylko na niskich rejestrach tego obszaru (o adresach z przedziału 0...31 ($00...$1F)). Operacja:
Pl(b)
1
PC<- P C + 1 Składnia:
SBI
Kod:
— i ™i—i— 'T 1 0 0 1 1 0
Pl.b I
1 ' 1
1 0 P,P
I
p,p
l
1 —
p ,
b
1
i — i —
b
b
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: .include "2313def.inc"
out sbi in
eear,rO eecr,O rl,eedr
;2apisz adres EEPROM-u ;ustaw bit EERE rejestru EECR ;czytaj pamięć EEPROM
SBIC - przeskocz, jeśli bit w rejestrze we/wy jest wyzerowany R o z k a z s p r a w d z a w y s p e c y f i k o w a n y bit w d o l n y m rejestrze obszaru w e / w y i jeśli bit ten m a w a r t o ś ć z e r o , t o następuje p r z e s k o k kolejnego rozkazu. Stan rejestru nie ulega z m i a n i e . R o z k a z operuje tylko na d o l n y c h rejestrach p r z e strzeni w e / w y . Operacja:
Jeśli P l ( b ) = 0 , to P C <~ P C + 2 (lub P C + 3 ) w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C <— P C + 1
Składnia:
SBIC
Kod:
Pl,b
1 0 '
0 •
1
1 0
•
1
0
1
p, p . p .
p
p r
b i
b i
b i
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k j e s t niespełniony (bez p r z e s k o k u ) 2 , jeśli w a r u n e k j e s t s p e ł n i o n y i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 1 słowa 3, jeśli w a r u n e k j e s t spełniony i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 2 słów I Flagi:
I
T I
|
H I
S I
V N I_ I
Z
C I
,
Przykład: .include
e2zap:
-2313de£.inc"
sbic rjmp nop
e e c r . e e w e jprzeskocz następny rozkaz, jeśli EEWE=0 e2zap ,-zapis do E E P R O M - u nie zakończony
SBIS - przeskocz, jeśli bit w rejestrze we/wy jest ustawiony R o z k a z testuje w y s p e c y f i k o w a n y bit w d o l n y m rejestrze o b s z a r u
we/wy
i j e ś l i bit ten j e s t u s t a w i o n y , to następuje p r z e s k o k k o l e j n e g o r o z k a z u . Stan rejestru nie ulega z m i a n i e . R o z k a z operuje t y l k o na d o l n y c h
rejestrach
przestrzeni w e / w y . Operacja:
Jeśli P l ( b ) = l , to P C < - P C + 2 (lub P C + 3) w przeciwnym przypadku PC <- PC + 1
Składnia: Kod:
SBIS
Pl,b
1 ' 0 ' 0 ' 1 1
1 0
1 1
p,p,p.p
p
b
b
b
1 — 1
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli warunek j e s t niespełniony (bez przeskoku) 2, jeśli w a r u n e k j e s t spełniony i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 1 słowa 3 , jeśli w a r u n e k j e s t spełniony i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 2 słów
H
Flagi:
V
N
Przykład: .include *2313def.inc*
czekaj: sbis
pind,0
rjmp nop
czekaj
;przeskocz następny rozkaz, ; jeśli bit 0 portu D nie jest ustawiony ;czekaj na zmianę stanu ;nast epne operacje
SBIW - odejmij bezpośrednio stałą od stówa B e z p o ś r e d n i e odjęcie stałej z zakresu 0...63 od pary rejestrów R R i u m i e s z czenie w y n i k u w tych s a m y c h rejestrach R R . M o ż l i w e pary rejestrów t o : R25:R24, R27:R26, R29:R28, R31:R30. Operacja:
R R h : R R l « - RRh:RRl - c63 PC+-PC+1
Składnia:
SBIW 1
RR,c63 1
1 0 1
1
0 1
r
1
0
1
1
r
_I
u.
1
r
c
1 1 1
i
J
1
r
c i
—
r
i
—
c
i
i
—
c 1
i
—
c •
c 1
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Ragi:
I
S:
T
H
S
V
N
Z
C
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku wyniku.
V : u s t a w i a n a , jeśli nastąpiło przepełnienie operacji uzupełnienia d o d w ó c h , w przeciwnym przypadku zerowana. N : u s t a w i a n a , jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m przypadku z e r o wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y $ 0 0 0 0 , w p r z e c i w n y m przypadku z e r o wana. C : u s t a w i a n a , jeśli w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a stałej c 6 3 j e s t w i ę k s z a niż w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru R R . Przykład: sbiw sbiw
r25:r24,l ;odejmij 1 od r25:r24 yh:yl,63 ,-odejmij 63 od rejestru indeksowego Y=r29:r28
SBR - ustaw bity w rejestrze Ustawienie w y s p e c y f i k o w a n y c h bitów w g ó r n y m rejestrze R h . R o z k a z reali zuje operację s u m y logicznej O R p o m i ę d z y zawartością rejestru R h i maską będącą p a r a m e t r e m r o z k a z u . O z n a c z a t o , że zostaną ustawione t e bity rejest ru, k t ó r y m odpowiadają bity o wartości „ 1 " w m a s c e . Operacja:
Rh
Rh v c255
PC<- PC+ 1 Składnia:
Kod:
SBR 0
'
1
Rh,c255
—i i" i— 1 0 c c c c h
h
h
h
—i C c c C
Liczba słów: 1 (2 bajty)
Liczba cykli: 1 Flagi:
1
— S:
T
H
—
S
V 0
N
Z
C
-*-*•
—
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku wyniku.
V: 0. N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k j e s t r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana.
Przykład: sbr sbr
rl6,3 r!7,Sf0
;ustaw bit 0 i 1 w rl6 ;ustaw A najstarsze bity w r!7
SBRC - przeskocz, jeśli bit w rejestrze jest wyzerowany Rozkaz testuje wyspecyfikowany bit w rejestrze R s i jeśli bit ten jest wyzerowa ny, to następuje przeskok kolejnego rozkazu. Stan rejestru nie ulega zmianie. Operacja:
Jeśli R s ( b ) = 0 , to P C < - P C + 2 (lub P C + 3) w przeciwnym przypadku P C « - P C + 1
Składnia:
Kod:
SBRC 1
Rs,b
l
1
1 1 1 1 1
•
I
I
I
]
1 1i0 i s s __i I
s s
s 0
•
b i
b i
b i
1
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k j e s t niespełniony ( b e z p r z e s k o k u ) 2, jeśli w a r u n e k j e s t spełniony i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 1 słowa 3 , j e ś l i w a r u n e k j e s t s p e ł n i o n y i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 2 słów
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: sub sbrc sub nop
rO.rl r0,7 rO.rl
;odejmij rl od rO ,-przeskocz, jeśli bit 7 w rO jest wyzerowany ;wykonuj tylko wtedy, ,-gdy bit 7 w rO nie jest wyzerowany jdalsze operacje
SBRS - przeskocz, jeśli bit w rejestrze jest ustawiony R o z k a z testuje wyspecyfikowany bit w rejestrze Rs i jeśli bit ten j e s t ustawio ny, to następuje przeskok kolejnego rozkazu. Stan rejestru nie ulega zmianie.
Operacja:
Jeśli R s ( b ) = l , to P C < - P C + 2 (lub P C + 3) w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u P C «— P C + 1
Składnia: Kod:
SBRS
Rs,b 1 r— i ' s s s s s 0 1
1 1 1 1 1
•
1
1
'
11 1
1
1
b
b
b
1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1, jeśli w a r u n e k jest niespełniony (bez przeskoku) 2, jeśli w a r u n e k j e s t spełniony i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 1 słowa 3 , jeśli warunek jest spełniony i następuje p r z e s k o k r o z k a z u
złożonego
z 2 słów T
H
V
N
Flagi: Przykład: sub sbrs neg nop
rO.rl r0,7 rO
;odejmij rl od rO ,-przeskocz, jeśli bit 7 w rO jest ustawiony ;wykonuj tylko wtedy, ;gdy bit 7 w rO nie jest ustawiony ;daisze operacje
SEC - ustaw flagę przeniesienia R o z k a z ustawia flagę przeniesienia (C) w rejestrze s t a t u s o w y m
Operacja:
C«-1 PC <- PC +
Składnia: Kod:
1
SEC —i—i 1 0
1
0
—i 0
1
1
1
0
0
0
1
0
0
0
1
0
0
0
Liczba stów: 1 ( 2 bajty)
Liczba cykli: 1
I
Flagi:
T
H
s
V
N
z
c 1
C:
1
Przykład: sec adc
rO.rl
ustaw flagę c rO=rrO + rl + l
SREG.
SEH - ustaw flagę przeniesienia pomocniczego R o z k a z ustawia flagę przeniesienia p o m o c n i c z e g o (H) w rejestrze statuso wym SREG. Operacja:
H<- 1 PC«~PC+1
Składnia:
SEH
Kod:
r * — i 1
0 0
1
0
1
0
0 0
1
0
1
1
0 0
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Flagi:
— H:
T
H
—
1
s
_
V
N
—
z
c
— —
1
Przykład: seh
,-ustaw flagę p r z e n i e s i e n i a
pomocniczego
SEI - ustaw flagę globalnego sterowania przerwaniami R o z k a z u s t a w i a flagę g l o b a l n e g o sterowania p r z e r w a n i a m i (I) w rejestrze sta t u s o w y m S R E G . P o w y k o n a n i u rozkazu S E I , przed faktycznym o d b l o k o w a niem p r z e r w a ń , będzie w y k o n a n y następny p o SEI rozkaz. Operacja:
I <- 1 PC
Składnia; Kod:
PC + 1
SEI — i
—i
0 0
1
1
0
1
0
0
i
0
r r 1 1 1
— i — i
1
1
0 0
0
Uczta słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Flagi:
T
H
s
V
N
z
c
1 1:1 Przykład: sei sleep
;odblokuj przerwania ;uśpij procesor, czekaj na przerwanie lub reset
SEN - ustaw flagę wartości ujemnej R o z k a z ustawia flagę wartości ujemnej (N) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G .
Operacja:
N <- 1 PC <- PC + 1
Składnia:
SEN
Kod:
0 0
1
1
0
1 0
0 1 ' 0 1
0
0
0 0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
I
T
—
—
H
s — .
V
N
Z
c
—
1
—
—
N: 1 Przykład: add sen
r2,rl9
;dodaj rl9 do r2 ;ustaw flagę wartości ujemnej
SER-ustaw rejestr R o z k a z u s t a w i a w s z y s t k i e bity w g ó r n y m rejestrze R h . Operacja:
Rh < - S F F PC < - P C +
Składnia:
1
SER
Kod:
1
1 I
1
0
1
1
1
1
i
1
r 1
i
1
-i
s
1 i
r
s 1
-i
s '
s 1
1
1
1 1
•
1 • ••
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1
Flagi:
I
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: .include '2 313def.inc* clr ser out nop out
rl6 rl7 portb,rl6
;zeruj rl6 ;ustaw rl7 ;zapisz zera do portu B
portb,rl7
;zapis2 jedynki do portu B
SES - ustaw flagę znaku R o z k a z ustawia flagę z n a k u (S) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G . Operacja:
S«— 1 P C <— P C + 1
Składnia:
SES
Kod:
0 0
1
1
0
1
0
0 0
1
0
0
1
0 0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Flagi:
T
— — S:
H
S
V
N
—
1
—
—
z
1
Przykład: add ses
r2,rl9
c
_ —
,-dodaj rl9 do r2 ,-ustaw flagę 2naku
SET - ustaw flagę pomocniczą T R o z k a z u s t a w i a flagę p o m o c n i c z ą (T) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G .
Operacja:
T «- 1 PC*-PC+1
Składnia: Kod:
SET
1 0 0
1
0
1
0 0 0 1
0 1 0 0 0
1
liczba słów: I (2 bajty)
Liczba cykli: 1 Flagi:
T:
I
T
—
1
H
s
V
N
z
1
Przykład: 'Set
ustaw flagę
T
c
SEV - ustaw flagę przepełnienia uzupełnienia do dwóch R o z k a z ustawia flagę przepełnienia uzupełnienia d o d w ó c h (V) w rejestrze statusowym SREG. Operacja:
V <- 1 PC <- PC + 1
Składnia: Kod:
SEV — i
•
1 0
i — i —
0
1
0
1
r
0 0
0
0 1
r" 1
1
0 0
0
Liczba stów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
— —
H
s
— —
V
N
1
—
Z
V: 1 Przykład: add sev
r2,rl9
c
— —
;dodaj rl9 do r2 ;ustaw flagę V
SEZ-ustaw flagę zera R o z k a z u s t a w i a flagę zera (Z) w rejestrze s t a t u s o w y m S R E G . Operacja:
Z <- 1 PC <- PC + 1
Składnia:
SEZ i—
i
Kod:
1
—t—i
i —
1 0
1 0
0 0
0 0
I
1
1 1 0 0
0 0
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Ragi:
Z:
T
H
S
V
N
z
c
1
—
1
Przykład: add sez
r2,rl9
;dodaj rl9 do r2 ;ustaw flagę zera
SLEEP - przejdź w tryb uśpienia W p r o w a d z e n i e mikrokontrolera w tryb o b n i ż o n e g o poboru m o c y zdefiniowa nego ustawieniem bitu S M w rejestrze M C U C R (patrz rozdział 4.11). Aby wejście w tryb uśpienia było m o ż l i w e , musi b y ć ustawiony bit S E w rejestrze M C U C R . Zalecane jest j e g o ustawianie b e z p o ś r e d n i o przed w y k o n a n i e m roz kazu S L E E P . Z a b e z p i e c z a to przed możliwością n i e p o ż ą d a n e g o
uśpienia
mikrokontrolera. W y p r o w a d z e n i e układu z tego stanu jest m o ż l i w e tylko po przez przerwanie lub zerowanie. Programista m u s i p a m i ę t a ć , aby przed wy k o n a n i e m rozkazu S L E E P o d p o w i e d n i e p r z e r w a n i e oraz z e z w o l e n i e globalne na przerwania były o d b l o k o w a n e . Operacja:
w p r o w a d z e n i e układu w tryb uśpienia PC<-PC + 1
Składnia:
SLEEP i
Kod:
1 0
0
1
0
i
i
1 0
1
1 0
0
0
1 0
0
0
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1
Flagi:
I
H
V
N
Przykład: .include -2313def.inc* .def temp=rlfj
ldi out sei
temp,$02 mcucr.temp
in
temp.mcur temp,(1<<SE)
ori
out sncucr,temp sleep out portb,0
;przerwania od opadającego zbocza jodblokuj globalnie przerwania
INTO
;przepisz stan rejestru MCUR do temp ;przygotuj możliwość wprowadzenia trybu ;uśpienia ;uśpienie procesora ;zapal LED-y dołączone ;obudzeniu ,-dalsze operacje
do portu B po
SPM - zapisz pamięć programu R o z k a z SPM m o ż e b y ć u ż y w a n y d o k a s o w a n i a strony p a m i ę c i p r o g r a m u , za p i s y w a n i a strony pamięci p r o g r a m u (która j e s t j u ż w y k a s o w a n a ) oraz d o ustawiania bitu zabezpieczającego boot loadera.
W niektórych m i k r o k o n t r o
lerach m o ż n a z a p i s y w a ć p o j e d y n c z e s ł o w o p a m i ę c i p r o g r a m u , w innych z a ś , przed o s t a t e c z n y m z a p i s e m n a l e ż y umieścić d a n e w s p e c j a l n y m buforze stro ny. Z a w s z e j e d n a k operacja zapisu p a m i ę c i p r o g r a m u b ę d z i e wiązała się z w y k a s o w a n i e m całej strony pamięci. W c z a s i e k a s o w a n i a rejestry R A M P Z i Z służą d o a d r e s o w a n i a strony. P o d c z a s zapisu, rejestry R A M P Z i Z służą d o a d r e s o w a n i a strony l u b s ł o w a , a w parze rejestrów R 1 :R0 j e s t p r z e c h o w y w a n a d a n a d o z a p i s u ( R l - starszy bajt, RO - młodszy bajt).
R o z k a z u SPM nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e wszystkich m i k r o
U|GA Operacja:
(*)
kontrolerach A V R , w t y m w A T 9 0 S 2 3 1 3 . S z c z e g ó ł y w notach katalogowych.
( R A M P Z : Z ) < - $ F F F F kasuj p a m i ę ć p r o g r a m u P C
(**)
( R A M P Z : Z ) « - R 1 : R 0 zapisz s ł o w o pamięci p r o g r a m u PC
(***)
( R A M P Z : Z ) « - R 1 : R 0 zapisz bufor pamięci p r o g r a m u PC
(****)
PC + 1
PC + 1
( R A M P Z : Z ) < - T E M P zapisz dane z bufora d o p a m i ę c i p r o g r a m u PC
PC + 1
(****•) B L B I T S
SPM i
1
0 0
1
0
1
i
0
-
1
"
- - 1
1
1
1
0 1
1
0 0
0
Liczba słów: 1 ( 2 bajty) Liczba cykli: zależy od operacji Ragi:
I
T
H
s
V
N
Z
c
loadera
Przykład: Przykład pokazuje zapis strony pamięci procedura zapisuje jedna stronę z pamięci RAM do Flash-a adres pierwszej danej w RAM-ie jest wskazywany przez rejestr Y adres pierwszej danej we Elash-u jest wskazywany przez rejestr Z nie ma obsługi błędów procedura musi być umieszczona w obszarze boot (przynajmniej podprogram do__spm używane rejestry: rO, rl, templ, temp2, looplo, loophi, spmcrval (templ, temp2, looplo, loophi, spmcrval musza, być zadeklarowane przez użytkownika .equ PAGESIZEB = PAGESIZE * 2 .org SMALLBDOTSTART zap_st r: ldi spmcrval, (1«PGERS) cali do_spm
;PAGESIZE jest wielkością strony ,-w bajtach, nie w słowach ;kasuj stronę (1«SPMEN)
;przepisanie danych z RAM-u do Flash-a idi looplo,Iow(PAGESIZEB) ; inicjuj zmienna, sterującą pętli ldi loophi,high{PAGESIZEB) ,-zbędne, jeśli PAGESIZEB<=256 rO,ył ld ld rl ,y+ ldi spmcrval. U « S P M E N ) cali do_spm adiw zh:zl,2 sbiw loophi:looplo,2 ;dla E>AG£SIZEB<=256 użyj subi brne wrloop Strony subi sub i ldi cali
zl,low
aj ponownie i sprawdź ldi looplo,low(PAGESIZEB) ldi 1oophi,h i gh(PAGESIZEB) subi yl,low(PAGESIZEB) subi yh,high(PAGESIZEB) rO,Z+ rdloop lpm ld rl ,y+ cpse rO,rl jmp error sbiw loophi:looplo,2 brne rdloop ret do_spm:
;odtwórz wskaźnik ;zbedne, jeśli PAGESIZEB<=256 (1«SPMEN)
;inicjuj zmienną sterującą pętli zbędne, jeśli PAGESIZEB<^256 rodtwórz wskaźnik ;
;dla PAGES1ZEB<=256 użyj subi
,-wejście: spmcrval określa akcję ;SPM ;zablokuj przerwania, zachowaj ;status in cli
temp2,sreg
in sbrc rjmp
templ,spmcr templ,spmen wait
out spm out ret
spmcr,spmcrval
;sprawdz, zanim skompletujesz
;sekwencja SPM
error:
ret
sreg, ten»p2
jodtwórz status
ST - zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adresem wskazywanym przez rejestr indeksowy X Pośrednie z a c h o w a n i e zawartości pojedynczego rejestru w obszarze danych. W mikrokontrolerach z pamięcią S R A M (należy do nich AT90S2313) obszar da nych (jest t o obszar ciągły) rozciąga się na obszar rejestrów roboczych (adresy od 0 d o $1F), obszar we/wy (adresy od $20 do $5F) i wewnętrzną (roboczą) pamięć" S R A M (adresy od $60 d o adresu wynikającego z wielkości tej pamięci, w przy padku A T 9 0 S 2 3 1 3 d o $DF), a także zewnętrzną pamięć S R A M , jeśli jest obsłu giwana przez mikrokontroler. W układach bez pamięci S R A M obszarem danych są jedynie rejestry robocze. Pamięć E E P R O M ma wydzieloną przestrzeli adreso wą. D o d a t k o w e informacje m o ż n a znaleźć w rozdziale 4 . Adres, pod który m a być zapisana dana z rejestru wskazywany jest przez 16-bitowy rejestr indeksowy X. D a n a ta m o ż e w i ę c b y ć ulokowana w najniższym obszarze a d r e s o w y m (64 k B ) . Jeśli zachodzi potrzeba zachowania danej poza t y m o b s z a r e m (doty czy tylko tych układów, które to umożliwiają, nie dotyczy A T 9 0 S 2 3 1 3 ) , należy posłużyć się rejestrem R A M P X należącym d o obszaru w e / w y . W w y n i k u działania r o z k a z u ST, rejestr i n d e k s o w y m o ż e pozostać bez zmia ny, m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y p o z a ł a d o w a n i u danej (post-increment) może być dekrementowany
przed z a ł a d o w a n i e m danej
lub
(pre-decrement).
S t w a r z a t o m o ż l i w o ś ć w y g o d n e g o m a n i p u l o w a n i a tablicami d a n y c h , a także implementacji stosu u ż y t k o w n i k a (niezależnego od stosu mikrokontrolera), dla k t ó r e g o w s k a ź n i k i e m b ę d z i e rejestr X . C h o c i a ż rejestr X j e s t rejestrem 16-bitowym, t o w układach mających nie więcej niż 256 bajtów
pamięci
S R A M ( n p . A T 9 0 S 2 3 1 3 ) w w y n i k u operacji indeksowych j e s t m o d y f i k o w a na tylko m ł o d s z a j e g o c z ę ś ć . W takich u k ł a d a c h starsza c z ę ś ć rejestru indek s o w e g o m o ż e b y ć u ż y w a n a j a k o rejestr o g ó l n e g o przeznaczenia.
Rejestr
R A M P X j e s t m o d y f i k o w a n y w przypadku m i k r o k o n t r o l e r ó w mających prze strzeń d a n y c h lub przestrzeń pamięci p r o g r a m u większą niż 6 4 k B .
U|GA
N i e wszystkie warianty r o z k a z u LD są z a i m p l e m e n t o w a n e w e wszystkich mikrokontrolerach A V R . °
Rezultat p o n i ż s z y c h operacji j e s t nieokreślony:
U|GA
sc st st st
xt,r26 x+.r27 -x,r2fi -x,r27
Operacja:
(*)
(X) < - Rs PC <- PC +
(**)
1
(X) < - Rs X<-X+
I
PC < - PC + (***)
1
X < - X - l (X)
Składnia:
1
(*)
ST
X,Rs
(**)
ST
X+,Rs
(***)
ST
-X,Rs 1
1
T
1 0
0
1
0
0
1
s
s
s
s
s
1 1 0
0
1 0
0
1
0
0
1
s
s
s
s
s
1 1 0
1
1 0
0
1
0
0
1
s
s
s
s
s
1 1 1 0 i
i
i
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 I Flagi:
I
T 1
I
H I
S I
V
N I
Z I
C I
Przykład: clr ldi st
r27 r26,$Ć0 x+,rO
st ldi st st
x, rl r26,$63 x,r2 -x, r3
;zeruj starszą cześć rejestru X ;młodsza cześć rejestru X = S60 zachowaj rO pod adres $60 ;i przygotuj następny adres w rejestrze X jzachowaj rl pod adres $61 ;mlodsza cześć rejestru X = $63 ;zachowaj r2 pod adres $63 ,-przygotuj wcześniejszy adres ;w rejestrze X i zachowaj r3 ;pod ten adres ($62f
ST (STD) - zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr indeksowy Y Pośrednie z a c h o w a n i e zawartości p o j e d y n c z e g o rejestru d o obszaru danych. W mikrokontrolerach
zawierających
pamięć
SRAM
(należy
do
nich
A T 9 0 S 2 3 1 3 ) o b s z a r d a n y c h (jest to o b s z a r ciągły) rozciąga się n a obszar re j e s t r ó w r o b o c z y c h (adresy o d O d o $ 1 F ) , obszar w e / w y (adresy od $ 2 0 d o $ 5 F ) i w e w n ę t r z n ą (roboczą) pamięć S R A M (adresy od $ 6 0 d o adresu w y n i kającego z wielkości tej p a m i ę c i , w p r z y p a d k u A T 9 0 S 2 3 1 3 d o $ D F ) , a także zewnętrzną
p a m i ę ć S R A M , jeśli jest o b s ł u g i w a n a przez
mikrokontroler.
W u k ł a d a c h b e z p a m i ę c i S R A M o b s z a r e m d a n y c h są j e d y n i e rejestry r o b o c z e . P a m i ę ć E E P R O M m a wydzieloną przestrzeń adresową. D o d a t k o w e in formacje m o ż n a znaleźć w rozdziale 4 . A d r e s , p o d który m a b y ć zapisana da na z rejestru jest w s k a z y w a n y p r z e z 16-bitowy rejestr i n d e k s o w y Y . D a n a ta m o ż e w i ę c b y ć u l o k o w a n a w najniższym o b s z a r z e a d r e s o w y m (64 k B ) . Jeśli zachodzi p o t r z e b a z a c h o w a n i a danej poza t y m o b s z a r e m (dotyczy tylko tych u k ł a d ó w , k t ó r e to umożliwiają, nie dotyczy A T 9 0 S 2 3 1 3 ) , należy posłużyć się rejestrem RAMPY n a l e ż ą c y m d o obszaru w e / w y . W w y n i k u działania r o z k a z u ST, rejestr i n d e k s o w y m o ż e p o z o s t a ć b e z zmia ny, m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y p o z a ł a d o w a n i u danej (post-increment) może być dekrementowany
przed z a ł a d o w a n i e m
danej
lub
(pre-decrement),
W p r z y p a d k u w y k o r z y s t a n i a rejestru Y j a k o rejestru i n d e k s o w e g o , m o ż n a re alizować z a c h o w y w a n i e
rejestru pośrednie z p r z e m i e s z c z e n i e m -
rozkaz
STD. A d r e s danej jest o k r e ś l o n y wtedy zawartością rejestru Y i stałym prze m i e s z c z e n i e m , b ę d ą c y m p a r a m e t r e m rozkazu. Z a c h o w y w a n i e pośrednie re jestru
stwarza
możliwość
wygodnego
manipulowania
tablicami
danych,
a także implementacji stosu u ż y t k o w n i k a (niezależnego od stosu m i k r o k o n trolera), dla którego w s k a ź n i k i e m będzie rejestr Y. C h o c i a ż rejestr Y jest re j e s t r e m 16-bitowym, to w układach mających nie więcej niż 2 5 6 bajtów pa mięci S R A M (np. A T 9 0 S 2 3 1 3 ) w w y n i k u operacji i n d e k s o w y c h modyfiko w a n a j e s t tylko m ł o d s z a j e g o część. W takich układach starsza część rejestru i n d e k s o w e g o m o ż e b y ć u ż y w a n a j a k o rejestr o g ó l n e g o przeznaczenia. Rejestr R A M P Y j e s t m o d y f i k o w a n y w przypadku m i k r o k o n t r o l e r ó w mających p r z e strzeń d a n y c h lub przestrzeń pamięci p r o g r a m u większą niż 6 4 k B .
fftł
N i e w s z y s t k i e warianty rozkazu LD są z a i m p l e m e n t o w a n e w e
jUH
wszystkich mikrokontrolerach A V R .
Wg
Rezultat p o n i ż s z y c h operacji jest nieokreślony:
UfGA S
S:S
st
Operacja:
(*)
-y,r29
(Y) < - R s PC <- PC + 1
(**)
(Y) < - R s Y«- Y+ 1 PC <- PC + 1
(***)
Y f - Y - 1 ( Y ) < - Rs PC < - PC + 1
(****)
(Y)<-(Y+c63) PC <- PC + 1
Składnia:
Kod:
(*)
ST
Y,Rs
ST
Y+,Rs
(***)
ST
-Y,Rs
(****)
STY+c63,Rs
(*)
1 0
0
0
(**)
1 0
0
1
1 0
0
1
1
0
0
0
1 s s s s s
0'o'1's
1 0
0
0
s s s s 1 0
0
1
s s s s 1 0
c 0 c c 1 s s s s s 1
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Flagi:
I
T
H
V
N
1 0
c c c
Przykład: clr ldi st
r29 r28,$60 y+,rO
st ldi st st
y.n r28,$63 y,r2 -y.r3
std
y+2,r4
;zeruj starszą część rejestru Y ;młodsza część rejestru Y = $60 ;zachowaj rO pod adres $60 ;i przygotuj następny adres w rejestrze Y ;zachowaj rl pod adres $61 ,-mlodsza część rejestru Y = $63 ;zachowaj r2 pod adres $63 ;przygotuj wcześniejszy adres ;w rejestrze Y i zachowaj r3 ;pod ten adres ($62) ;zachowaj r4 pod adres $64
ST (STD) - zachowaj pośrednio rejestr w pamięci SRAM pod adres wskazywany przez rejestr indeksowy Z Pośrednie z a c h o w a n i e zawartości pojedynczego rejestru d o obszaru danych. W mikrokontrolerach
zawierających
pamięć
SRAM
(należy
do
nich
A T 9 0 S 2 3 1 3 ) obszar d a n y c h (jest to obszar ciągły) rozciąga się n a obszar re j e s t r ó w roboczych (adresy od O d o $ 1 F ) , obszar w e / w y (adresy o d $20 d o $ 5 F ) i wewnętrzną (roboczą) pamięć S R A M (adresy od $60 d o adresu wyni kającego z wielkości tej p a m i ę c i , w przypadku A T 9 0 S 2 3 1 3 d o $ D F ) , a także zewnętrzną pamięć S R A M , jeśli jest o b s ł u g i w a n a p r z e z
mikrokontroler.
W układach bez pamięci S R A M o b s z a r e m danych są j e d y n i e rejestry robo cze. P a m i ę ć E E P R O M m a wydzieloną przestrzeń adresową. D o d a t k o w e in formacje
m o ż n a znaleźć w rozdziale 4 . A d r e s , pod który m a b y ć zapisana da
na z rejestru j e s t w s k a z y w a n y p r z e z 16-bitowy rejestr i n d e k s o w y 2 . D a n a ta może więc b y ć u l o k o w a n a w najniższym obszarze a d r e s o w y m ( 6 4 k B ) . Jeśli zachodzi potrzeba z a c h o w a n i a danej poza t y m o b s z a r e m (dotyczy tylko tych u k ł a d ó w , które to umożliwiają, nie dotyczy A T 9 0 S 2 3 1 3 ) , należy p o s ł u ż y ć się rejestrem
R A M P Z należącym d o obszaru we/wy.
W w y n i k u działania r o z k a z u ST, rejestr i n d e k s o w y m o ż e p o z o s t a ć bez zmia ny, m o ż e b y ć i n k r e m e n t o w a n y p o załadowaniu danej (post-increment) może być dekrementowany
przed z a ł a d o w a n i e m danej
lub
(pre-decrement).
W przypadku w y k o r z y s t a n i a rejestru Z j a k o rejestru i n d e k s o w e g o , można realizować z a c h o w y w a n i e rejestru pośrednie z p r z e m i e s z c z e n i e m - rozkaz STD. A d r e s danej jest określony wtedy zawartością rejestru Z i stałym prze mieszczeniem, b ę d ą c y m p a r a m e t r e m rozkazu. Z a c h o w y w a n i e pośrednie re jestru stwarza m o ż l i w o ś ć w y g o d n e g o
manipulowania tablicami
danych,
a także implementacji stosu u ż y t k o w n i k a (niezależnego od stosu mikrokon trolera), dla którego w s k a ź n i k i e m b ę d z i e rejestr Z. C h o c i a ż rejestr Z j e s t re j e s t r e m 16-bitowym, to w układach mających nie więcej niż 2 5 6 bajtów pa mięci S R A M (np. A T 9 0 S 2 3 1 3 ) w w y n i k u operacji i n d e k s o w y c h modyfiko w a n a j e s t tylko m ł o d s z a j e g o część. W takich układach starsza c z ę ś ć rejestru i n d e k s o w e g o m o ż e b y ć u ż y w a n a j a k o rejestr o g ó l n e g o przeznaczenia. Rejestr RAMPZ jest m o d y f i k o w a n y w przypadku m i k r o k o n t r o l e r ó w mających prze strzeń danych lub przestrzeń pamięci p r o g r a m u większą niż 6 4 k B .
N i e w s z y s t k i e warianty rozkazu S T są z a i m p l e m e n t o w a n e w e wszystkich mikrokontrolerach A V R .
WM
Rezultat poniższych operacji j e s t nieokreślony:
UfGA s Z% Wt
Operacja:
st st
-z,r30 -z,r31
(Z) < - Rs
(*)
1
P C <— P C + (**)
(Z) < - R s Z<-Z+ 1 P C
(***)
Z+-Z-1 (Z) < - R s
1
PC <- PC + (****)
( ) <_ (z+c63) Z
P C +- PC + Składnia:
Kod:
(*)
ST
Z,Rs
(**)
ST
Z+,Rs
(...)
ST
-Z,Rs
(****)
STZ+c63,Rs
(*)
1 0
0
0 0
0
-~i—i i 1 s s s s s
oooo
(**)
1,00,1
0
0
1 s s
s
s
s 0
0
(...)
1 ' 0 '0 \ 1 0
0
1 s s
s
s
s 0
0
C 1 S s
s
s
s 0
c
....)
(
1
V
c[o
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 2 Hagi:
1
I
T
H
c
0
1 1 0
c
c
Przykład: clr ldi st
r31 r30,$60 z+,r0
st ldi st st
z,rl r30,S63 z,r2 -z,r3
std
z + 2, r4
;zeruj starszą cześć rejestru Z .•młodsza część rejestru Z = $60 ;zachowaj rO pod adres $60 ;i przygotuj następny adres w rejestrze Z ;zachowaj rl pod adres $61 ,-młodsza część rejestru Z = $63 ;zachowaj r2 pod adres $63 ;przygotuj wcześniejszy adres ;w rejestrze Z i zachowaj r3 ;pod ten adres ($62) .-zachowaj r4 pod adres $64
STS - zachowaj rejestr bezpośrednio w pamięci SRAM Bezpośrednie zachowanie zawartości pojedynczego rejestru w obszarze danych (pamięć S R A M ) . W mikrokontrolerach z pamięcią S R A M (należy d o nich A T 9 0 S 2 3 1 3 ) obszar danych (jest to obszar ciągły) rozciąga się n a obszar rejest rów roboczych (adresy od 0 d o $1F), obszar we/wy (adresy od $ 2 0 d o S5F) i w e wnętrzną (roboczą) pamięć' S R A M (adresy od $ 6 0 do adresu
wynikającego
z wielkości tej pamięci, w przypadku A T 9 0 S 2 3 1 3 d o $DF), a także zewnętrzną pamięć S R A M , jeśli jest obsługiwana przez mikrokontroler. W układach bez pa mięci S R A M obszarem danych będą jedynie rejestry robocze. Pamięć E E P R O M ma wydzieloną przestrzeń adresową. D o d a t k o w e informacje m o ż n a znaleźć w rozdziale 4 . A d r e s danej, która m a b y ć z a ł a d o w a n a do rejestru jest wskazy wany przez 16-bitową stałą, podawaną j a k o parametr rozkazu. Zasięg działania rozkazu S T S jest więc ograniczony d o aktualnie dostępnego segmentu danych o wielkości 6 4 k B . Jeśli zachodzi potrzeba zachowania danej poza tym obszarem (dotyczy tylko tych układów, które to umożliwiają, nie dotyczy AT90S2313), na leży posłużyć się rejestrem R A M P D należącym d o obszaru w e / w y .
U|GA Operacja:
R o z k a z u S T S nie z a i m p l e m e n t o w a n o w e w s z y s t k i c h m i k r o kontrolerach A V R . Szczegóły w notach k a t a l o g o w y c h .
(adr65535) < - R s PC < - PC + 2
Składnia:
STS
adr65535,Rs i
Kod:
1 0
0
—H
a
——i
!
a
i
1 1
a
i
0
0
— i
a a
l
a
l
a
r~~
i
s
s
s
s 0
a a
a
a
a a
s
1
0 Ą
0
i — •
0 1
I
a
a
a
Liczba stów: 2 ( 4 bajty) Liczba cykli: 2
H
flagi:
V
N
Przykład: lds
r2,SffOO
add sts
r2,rl Sfe00,r2
ładuj r 2 dana z obszaru danych, spod adresu $ F F 0 0 dodaj rl do r 2 i zapisz ponownie zmodyfikowana wartość
SUB - odejmij zawartość rejestrów bez przeniesienia O d zawartości rejestru Rd jest o d e j m o w a n a zawartość rejestru R s . W y n i k j e s t u m i e s z c z a n y w rejestrze R d . Operacja:
R d < - Rd - Rs PC
Składnia: Kod:
PC + 1
SUB 0
Rd,Rs 0
1 1 0 s
0
d d
d s
d d
s
i
r
-
S
5
Liczba słów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 I
Flagi:
T
H
S
V
N
Z
—
c
H: ustawiana, jeśli nastąpiła p o ż y c z k a z bitu 3, w p r z e c i w n y m przypadku ze rowana. S:
w y k o r z y s t y w a n a d o sprawdzania znaku w y n i k u .
V: ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji u z u p e ł n i e n i a d o d w ó c h , w przeciwnym przypadku zerowana. N : ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k jest r ó w n y $ 0 0 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowa na. C : ustawiana, jeśli w a r t o ś ć b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru R s jest większa niż b e z w z g l ę d n a w a r t o ś ć rejestru Rd, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowa na. Przykład: sub brne
rożne:
nop
rl3,rl2 rożne
.-odejmij rl2 od rl3 ;skocz, jeśli rl2or!3
,-dalsze operacje
SUBI - odejmij bezpośrednio stałą od rejestru O d z a w a r t o ś c i g ó r n e g o rejestru R h jest o d e j m o w a n a stalą. W y n i k j e s t zapisy w a n y w t y m s a m y m rejestrze. Operacja:
R h + - Rh - c255 PC < - PC + 1
Składnia: Kod:
SUBI 0
Rh,c255
1 0 '
c
1
1
1
c
c
1
h h h h c c c c
c
*
i—•
1
1
1
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1
Hagi:
I
T
H
S
V
N
2
C
H: u s t a w i a n a , jeśli nastąpiła p o ż y c z k a z bitu 3 , w p r z e c i w n y m przypadku z e rowana. S: w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku w y n i k u . V : ustawiana, jeśli nastąpiło przepełnienie operacji uzupełnienia d o d w ó c h , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowana. N: ustawiana, jeśli M S B został ustawiony, w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zero wana. Z : ustawiana, j e ś l i w y n i k j e s t r ó w n y $ 0 0 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowa na. C: ustawiana, jeśli wartość b e z w z g l ę d n a zawartości rejestru R h jest większa niż b e z w z g l ę d n a wartość stałej c 2 5 5 , w p r z e c i w n y m p r z y p a d k u zerowa na. Przykład: subi brne
rożne:
nop
r22,SH rożne
;odejmij liczbę $11 od rejestru r22 ,-skocz, jeśli r22oll
;dalsze operacje
SWAP - zamień póibajty w rejestrze Z a m i a n a miejscami starszego i m ł o d s z e g o półbajtu rejestru Rd. Operacja:
Rd(7...4) < - Rd(3..0), Rd(3...0) < - Rd(7...4) PC
Składnia:
PC + 1
SWAP
Kod:
1 0
Rd 0
1
0
cl d
1 0
d
d
d 0
0
1 0
Liczba słów: I (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagi:
1
T
H
S
V
N
Z
C
Przykład: ldi swap
rl6, Sa5 r!6
;załaduj rejestr rl6 wartością $a5 ;zamień póibajty rl6=S5a
TST - sprawdź zero lub minus S p r a w d z e n i e , czy z a w a r t o ś ć rejestru jest ujemna lub r ó w n a zeru. Operacja polega na obliczeniu iloczynu logicznego A N D rejestru ze sobą. Z a w a r t o ś ć rejestru nie ulega j e d n a k z m i a n i e . Operacja:
Rd < - Rd A Rd P C
SWadnia:
TST
Kod:
0
Rd 0
1 0 0
0
d
d
d
d
d
d
d
d i
d i
d i
kod r o z k a z u T S T j e s t taki sam j a k dla AND R d , R d Liczba stów: 1 (2 bajty) liczba cykli: 1
S:
1
T
H
—
—
—
S
V
N
Z
0
c
—
w y k o r z y s t y w a n a d o s p r a w d z a n i a znaku wyniku.
V: 0. N : ustawiana, jeśli M S B został u s t a w i o n y , w p r z e c i w n y m przypadku z e r o wana. Z : ustawiana, jeśli w y n i k jest r ó w n y zeru, w p r z e c i w n y m przypadku z e r o wana.
Przykład:
zero:
tst
rO
,• testuj rO
breq
zero
;skok, jeśli r0=0
nop
,-dalsze operacje
WDR - zeruj rejestr watchdoga W y z e r o w a n i e licznika w a t c h d o g a . R o z k a z t e n p o w i n i e n b y ć
wykonywany
systematycznie w czasie określonym przez ustawienie preskalera watchdoga. S z c z e g ó ł y m o ż n a z n a l e ź ć w rozdziale 6. Operacja:
Restart watchdoga P C <~ P C + 1
Składnia:
WDR
Kod:
1 ' 0 ' 0 ' 1
0
1 0
1
1 0
1 0
1 0
0
0
Liczba stów: 1 (2 bajty) Liczba cykli: 1 Flagj:
1
T
H
S
V
N
Z
c
Przykład: -def -def
terop=r20 templ=r21 ldi in cli wdr out out
temp,508 templ,sreg
wdtcr,temp sreg,templ
;przygotowanie wpisu do WDTCR ;zapamiętanie statusu CPU ;zablokowanie przerwań ;reset watchdoga ;start watchdoga z minimalnym timeoutem :odtworzenie statusu CPU
: zerowanie watchdoga w takim miejscu ;programu, przez który licznik rozkazu musi rprzechodzić w odstępach czasu nie dłuższych rniż wartość timeoutu
wdr
ldi in Cli wdr out ldi out
temp,$18 templ,sreg
;procedura wyłączenia watchdoga ;zapamiętanie statusu CPU ;zablokowanie przerwań
wdtcr,temp temp,$10 wdtcr,temp
;WDTOE=l i WDE=1
out
sreg,templ
; WDTOE=l i WDE=0 - stop watchdoga, gdyby ;nie było powyższego wpisu do wdtcr, ,-watchdog nie zatrzymałby się rodtworzenie statusu CPU
13. Narzędzia projektowe D o uruchamiania urządzeń z b u d o w a n y c h z w y k o r z y s t a n i e m mikrokontrole r ó w nie wystarczy s a m a lutownica. Wyjątkiem m o ż e b y ć sytuacja, w której ograniczymy swoją rolę j e d y n i e d o z m o n t o w a n i a układu z u ż y c i e m zaprogra m o w a n e g o mikrokontrolera. Jednak większość Czytelników książki chce za p e w n e aktywnie uczestniczyć w tworzeniu aplikacji, tzn. projektować sprzęt i pisać o p r o g r a m o w a n i e . W c o projektant p o w i n i e n w y p o s a ż y ć swoją p r a c o w n i ę ? M o ż e m y tu w y r ó ż nić trzy rodzaje narzędzi: - O p r o g r a m o w a n i e n i e z b ę d n e (lub c o najmniej przydatne) d o pisania włas n y c h p r o g r a m ó w , a w i ę c wszelkiego rodzaju edytory tekstów. - Kompilatory j ę z y k ó w
programowania.
W przypadku
mikrokontrolerów
A V R największą popularnością cieszą się języki: asembler ( p r o g r a m o w a n i e na p o z i o m i e kodu m a s z y n o w e g o ) , Basic (a właściwie j e g o implementacja z n a n a j a k o B a s c o m ) i j ę z y k C. - Symulatory stosowane d o uruchamiania programów przeznaczonych dla mik rokontrolerów, nie wymagające przy t y m „kontaktu" z układami fizycznymi. Wykorzystują jedynie ich wirtualne implementacje. Niestety, symulatory rza dko potrafią w pełni oddać faktyczne działanie mikrokontrolera i dlatego podczas realizacji bardziej złożonych systemów - często konieczne jest użycie emulatora sprzętowego, w którym można uruchomić program z dokładnością do fizycznych sygnałów występujących na wyprowadzeniach układu. P i e r w s z a grupa narzędzi jest licznie reprezentowana i z p e w n o ś c i ą każdy pro gramista znajdzie o d p o w i e d n i e narzędzie, spełniające i n d y w i d u a l n e preferen cje. P o w s z e c h n i e d o s t ę p n e - b o występujące w pakiecie o p r o g r a m o w a n i a s y s t e m o w e g o W i n d o w s - edytory tekstów takie j a k N o t e p a d , W o r d P a d lub popularny edytor W o r d m o g ą służyć d o pisania ź r ó d ł o w y c h wersji oprogra m o w a n i a . Niestety, n a w e t m i m o bardzo z a a w a n s o w a n y c h m o ż l i w o ś c i , j a k i e m a n p . W o r d , nie z a w s z e będą o n e narzędziami o p t y m a l n y m i z punktu wi dzenia programisty. P r z y k ł a d o w y m edytorem, m a j ą c y m s z a n s ę zaspokoić w y m a g a n i a praktycznie k a ż d e g o programisty, jest Kedit (dostępny zarówno w wersji D O S - o w e j , j a k i nowocześniejszej - dla W i n d o w s ) . Jest on dostępny na stronie
http://www.kedit.com/.
C o r a z w i ę k s z a p o p u l a r n o ś ć z i n t e g r o w a n y c h narzędzi I D E (Integrated lopment
Environment)
Deve-
przyczynia się d o spadku zainteresowania samodziel
n y m i edytorami. W p r z y p a d k u I D E m a m y b o w i e m d o c z y n i e n i a z komplet-
nym, zintegrowanym środowiskiem uruchomieniowym, w którym w jednym pakiecie j e s t d o s t ę p n y edytor, k o m p i l a t o r ( l u b polecenia m e n u wywołujące kompilator z e w n ę t r z n y ) i - zazwyczaj - symulator. Najczęściej zintegrowane środowiska u r u c h o m i e n i o w e umożliwiają r ó w n i e ż bezpośrednie sterowanie p o p u l a r n y c h p r o g r a m a t o r ó w . P r z y k ł a d o w y m i p r o g r a m a m i t e g o rodzaju, opi sanymi w dalszej części rozdziału, są: A V R S t u d i o i Yisual M i c r o L a b .
13.1. AVR Assembler for Windows Pierwsze kroki z mikrokontrolerem A V R warto z pewnością w y k o n a ć pisząc programy w asemblerze. W dalszych pracach, nawet m i m o stosowania j ę z y ków w y s o k i e g o poziomu, b a r d z o często będzie zachodziła konieczność analizy kodu g e n e r o w a n e g o przez kompilatory. Czasami wstawki asemblerowe będą pomocne w rozwiązaniu niektórych p r o b l e m ó w optymalizacyjnych, np. pod czas pisania procedur wrażliwych na zależności czasowe, a także wymagają cych szczególnie starannego wykorzystywania pamięci mikrokontrolera lub in nych j e g o z a s o b ó w . Umiejętność pisania i uruchamiania procedur asemblerowych da tu nieocenione usługi. Firma Atmel bezpłatnie udostępnia użytkowni k o m mikrokontrolerów A V R asembler wavrasm ny na
stronie:
V 1.30, który j e s t umieszczo
http:/Avww.afmel.com/dyn/products/tools.asp?familyJd=607.
Po kliknięciu n a powyższy odsyłacz przechodzimy d o działu Software i tam z pozycji AVR Family Assembler
m o ż n a pobrać plik asmpack.exe.
files Po j e
go uruchomieniu zostaną w aktualnym katalogu rozpakowane pliki instalacyj ne, wśród których znajduje się Setup.exe,
Uruchomienie tego programu rozpo
czyna instalację, która przebiega niemal automatycznie, w sposób typowy dla systemu W i n d o w s . Po zakończeniu instalacji i zrestartowaniu komputera pro gram jest g o t o w y d o pracy. W menu startowym, w grupie ATMELAVR znajduje się skrót A VR Assembler
Tools
1.30. Kliknięcie na niego spowoduje urucho
mienie p r o g r a m u , którego g ł ó w n e o k n o przedstawiono na r y s u n k u 1 3 . 1 . P o u r u c h o m i e n i u p r o g r a m u m o ż n a przystąpić d o edycji n o w e g o p r o g r a m u lub skorzystać z g o t o w y c h p r z y k ł a d ó w . W p i e r w s z y m przypadku wybieramy z m e n u opcję File>New,
w w y n i k u czego na ekranie zostaje wyświetlone
puste o k n o edycyjne. W p i s u j e m y
w n i m własny p r o g r a m
W d r u g i m p r z y p a d k u k o r z y s t a m y z opcji File>Open,
asemblerowy.
a następnie wybieramy
interesujący n a s plik z r o z s z e r z e n i e m .asm. Jest to ź r ó d ł o w a postać progra mu, który b ę d z i e m y k o m p i l o w a ć . Linie p r o g r a m u pisanego w asemblerze p o winny m i e ć następującą b u d o w ę (nawiasy k w a d r a t o w e oznaczają opcjonalne występowanie danego elementu):
[etykieta] dyrektywa [parametry] [;komentarzJ [etykietaI mnemonik_rozkazu (parametry] (;komentarz) ;komentarz pusta_linia
Poniżej przedstawiono p r z y k ł a d o w y fragment p r o g r a m u n a p i s a n e g o w asem blerze. Przykład 13.1. Przykład programu napisanego w asemblerze mikrokontrolera AVR etykieta: .EQU Varl = 100 ,-Dyrektywa definiująca stałą Varł o wartości 100 .EQU Var2=200 ;analogicznie nadanie Var2 wartości 200 test: nop rjmp test ;rozkaz skoku (realizacja martwej pętli) ;Linia komentarza, poniżej będzie linia pusta ;Kolejna Linia komentarza. Ten komentarz jest jbardzo długi i dlatego musiał być przełamany
K o m e n t a r z e z a w s z e rozpoczynają się od znaku średnika. Jeśli nie mieszczą się w jednej linii, to trzeba j e p r z e ł a m y w a ć i nową linię r ó w n i e ż rozpoczynać od znaku średnika (patrz przykład 13.1). Etykiety m o g ą b y ć u ż y w a n e j a k o adresy s y m b o l i c z n e . W w y n i k u asemblacji zostaną o n e zastąpione adresami r z e c z y w i s t y m i . D o w p i s y w a n i a r o z k a z ó w mikrokontrolera k o r z y s t a m y z ich tzw. m n e m o n i k ó w . Są t o s y m b o l i c z n e n a z w y operacji mikrokontrolera. Do-
Taft. 13.1. Najważniejsze dyrektywy asemblera AVR Assembler 1.30 Dyrektywa
Opis
BYTE
Rezerwuj bajt dla zmiennej
CSEG
Segment Code
DB
Definiuj stalą - bajt (bajty)
DEF
Definiuj symboliczną nazwę rejestru
DEVICE
Definiuj typ mikrokontrolera
.
DSEG
Segment Data
OW
Definiuj stalą - stówo (stówa)
ENOM, ENDMACRO
Koniec makrodefinicji
EOU
Przypisz etykiecie wartość wyrażenia
ESEG
Segment EEPROM
EXIT
Dyrektywa zatrzymania asemblacji
INCLUOE
Oolącz do pliku źródłowe dane z innego pliku
LIST
Generuj listing po asemblacji
USTMAC
Włącz rozwijanie makrodefinicji w pliku listingu
NOLIST
Nie generuj listingu po asemblacji
ORG
Ustaw licznik rozkazów
SET
Przypisz etykiecie wartość
.
•,
\Ą
kladny ich opis z a m i e s z c z o n o w rozdziale 12. W t a b l i c y 1 3 . 1 przedstawiono znaczenie dyrektyw a s e m b l e r a . D o k ł a d n y ich opis m o ż n a znaleźć w p o m o c y programu. Podczas edycji programu można korzystać z typowych udogodnień, jak na przykład: w y s z u k i w a n i e , wyszukiwanie z zamianą,
kopiowanie
lub
p r z e n o s z e n i e f r a g m e n t ó w t e k s t u . Z w y b r a n y c h , p o w t a r z a j ą c y c h się w i e l o krotnie fragmentów programu mogą być tworzone makrodefinicje. Umoż liwiają o n e z a s t ę p o w a n i e t e k s t u j e d n ą , s y m b o l i c z n ą n a z w ą p r z y p i s a n ą da nej m a k r o d e f i n i c j i . N i e m a w i ę c p o t r z e b y p o w t a r z a n i a c z a s a m i dość długich fragmentów programu. Jakiekolwiek wątpliwości
nawet
nasuwają
c e się p o d c z a s p r a c e d y c y j n y c h p o w i n n a s k u t e c z n i e w y j a ś n i ć p o m o c z a warta w programie. Ostatnią czynnością przed przystąpieniem do symulacji programu będzie jego asemblacja.
W tym celu wybieramy z menu
komendę
Assemble.
W p r z y p a d k u j e d n o c z e s n e j edycji k i l k u p l i k ó w t r z e b a p a m i ę t a ć o w c z e ś niejszym
uaktywnieniu
tego okna, które zawiera moduł główny
pro
gramu, zaś przed przystąpieniem do asemblacji wszystkie moduły powin ny b y ć w c z e ś n i e j z a p i s a n e na d y s k u . W w y n i k u a s e m b l a c j i i k o n s o l i d a c j i t w o r z o n y j e s t p l i k r e l o k o w a l n y .obj, plik w y n i k o w y .hex o r a z o p c j o n a l n i e p l i k Ast z a w i e r a j ą c y l i s t i n g p r o g r a m u z r z e c z y w i s t y m i a d r e s a m i u m i e s z c z o n y m i o b o k r o z k a z ó w . G e n e r o w a n i e p l i k u listingu m o ż e b y ć w y ł ą c z o ne dyrektywą
. N O L I S T . W p r z y p a d k u j e j z a s t o s o w a n i a plik Ast b ę d z i e
zawierał jedynie komunikaty o przebiegu asemblacji. wielomodułowych .include
programów
należy
pamiętać
Podczas
o tym,
że
pisania
dyrektywa
p o w o d u j e d o ł ą c z e n i e z a w a r t o ś c i o s o b n e g o p l i k u w miejscu
j e j w y s t ą p i e n i a . N i e u m i e j ę t n e k o r z y s t a n i e z niej m o ż e p o w o d o w a ć t r u d n e d o z l o k a l i z o w a n i a b ł ę d y , g d y ż n i e są o n e w y k r y w a n e n a e t a p i e a s e m b l a c j i ( p r z y k ł a d 13.2). Przykład 13.2. Przykład nieprawidłowego zastosowania dyrektywy .include ;2awartość pliku modull.asm: .include "2313de£.inc* .def temp=rl6 .cseg .org 0 rjmp .include .org 10 reset:
tu:
.-dołączono definicje rejestrów ;definicja rejestru temp rdefinicja adresu bezwzględnego ;skok do początku programu pod adres SIO
reset
;w tym miejscu jest dołączony fragment ;programu zawarty w pliku modul2.asm
"modul2.asm"
ldi out ldi rcall i nc nop rjmp
,-definicja adresu bezwzględnego temp,low(RAMEND) ;temp=adres stosu ;ustaw wskaźnik stosu SPL,temp temp,Sa5 pprog ;wywołaj podprogram (jego treść jest ;zamieszczona w pliku modul2.asm) ;inkrementuj zmienna temp temp tu
;2awartość pliku modul2.asm: pprog: nop nop • •
rmp nop nop
nop nop nop nop out ret
portb,temp
Umieszczenie .include
u
podprogramu
pprog
w miejscu
wystąpienia
dyrektywy
m o d u l 2 . a s m " j e s t w p o w y ż s z y m p r z y k ł a d z i e b ł ę d e m . Dłu
g o ś ć t e g o p o d p r o g r a m u j e s t zbyt d u ż a , w w y n i k u c z e g o następujący p o n i m rozkaz l d i
t e m p , Iow(RAMEND)
s e m $ 1 0 za p o m o c ą d y r e k t y w y dwa rozkazy podprogramu
u m i e j s c o w i o n y na s z t y w n o p o d adre
. o r g 1 0 , t y m s a m y m n a d p i s z e ostatnie
pprog.
W konsekwencji
nie wystąpią
one
w o g ó l e w p r o g r a m i e . A b y u n i k n ą ć takiej sytuacji n a l e ż a ł o b y albo prze n i e ś ć w s p o m n i a n ą d y r e k t y w ę . i n c l u d e na k o n i e c m o d u ł u 1 lub nie usta lać b e z w z g l ę d n e g o adresu d y r e k t y w ą . o r g 1 0 .
W o k n i e k o m u n i k a t ó w (Message)
są s y g n a l i z o w a n e w s z y s t k i e w y k r y t e b i e
dy k o m p i l a c j i . U s t a w i e n i e kursora na w y b r a n y k o m u n i k a t p o w o d u j e p o d świetlenie w o k n i e e d y c y j n y m linii p r o g r a m u podejrzanej o błąd. N a l e ż y się j e j u w a ż n i e p r z y j r z e ć , usunąć n i e p r a w i d ł o w o ś ć i p o w t ó r n i e w y k o n a ć a s e m b l a c j ę p r o g r a m u . D o p i e r o p o u z y s k a n i u w y n i k u Assembly with no errors chamianiem
complete
m o ż n a p r z y s t ą p i ć d o d a l s z y c h c z y n n o ś c i z w i ą z a n y c h z uru programu.
Będą
one
opisane w
dalszej c z ę ś c i
rozdziału
(w p o d r o z d z i a l e 1 3 . 3 . 1 ) .
13.2. Kompilator języka C - AVR-GCC wersja 3.2 Wyższość języków wysokiego poziomu nad językami
niskopoziomowymi
jest bezdyskusyjna. G d y b y tak nie było najprawdopodobniej w ogóle by nie powstały, a p r o g r a m i ś c i tworzyliby p r o g r a m y na poziomie pojedynczych bi t ó w . P r o g r a m n a p i s a n y w j ę z y k u w y s o k i e g o poziomu j e s t czytelniejszy od a s e m b l e r o w e g o , u m o ż l i w i a skrócenie czasu potrzebnego na z a k o d o w a n i e al g o r y t m u , z d e c y d o w a n i e ułatwia p r o g r a m o w a n i e złożonych operacji arytme tycznych. M i m o , że w j ę z y k a c h w y s o k i e g o p o z i o m u p r o b l e m y są traktowane w s p o s ó b bardziej abstrakcyjny niż w asemblerze, możliwe jest precyzyjne sterowanie
urządzeniami
peryferyjnymi
dołączonymi d o
mikrokontrolera
i w y k o r z y s t y w a n i e j e g o z a s o b ó w niemal tak precyzyjne, j a k za pomocą j ę z y k ó w n i s k i e g o p o z i o m u . J ę z y k i w y s o k i e g o p o z i o m u nie nadają się j e d n a k d o realizacji w s z y s t k i c h z a d a ń . Największą bolączką p r o g r a m i s t ó w jest problem z optymalizacją k o d u w y n i k o w e g o przejawiający się zbyt dużą wielkością p r o g r a m u l u b zbyt d ł u g i m c z a s e m w y k o n y w a n i a się poszczególnych p r o c e dur. W k r y t y c z n y c h sytuacjach programista musi skorzystać z możliwości umieszczania w programie pisanym w języku wysokiego poziomu wstawek a s e m b l e r a w y c h . M e t o d a t a k a na ogół rozwiązuje w i ę k s z o ś ć p r o b l e m ó w , a j e ś l i n i e , o z n a c z a t o z a z w y c z a j , że trzeba sięgnąć p o silniejszy m i k r o k o n troler. W e w c z e ś n i e j s z y c h rozdziałach książki p r z e d s t a w i o n o
przykłady
p r o g r a m ó w p i s a n y c h z a r ó w n o w a s e m b l e r z e , j a k i w j ę z y k u C. O w y b o r z e tego j ę z y k a z a d e c y d o w a ł o m.in. to, że j e s t d o s t ę p n y j e g o b e z p ł a t n y k o m p i lator w w e r s j i b e z o g r a n i c z e ń . M o w a tu o A V R - G C C . Jest t o d o ś ć interesu j ą c y - z p u n k t u w i d z e n i a s p o s o b u j e g o t w o r z e n i a - p r o d u k t . N i e m a on j e d n e g o a u t o r a , k a ż d y k t o czuje się na siłach m o ż e zostać j e d n y m z j e g o wielu t w ó r c ó w . N a d s y n c h r o n i z a c j ą prac c z u w a specjalna 1 4 - o s o b o w a g r u p a z w a na GCC
Steering
Committee.
Proponuje o n a t e m a t y d o realizacji i zbiera
wyniki p r a c programistów z całego świata. Szczegóły można znaleźć na stronie
http://gcc.gnu.org/.
T a k a formuła tworzenia p r o g r a m u p o w o d u j e , że ewoluu
j e on dość szybko. Niestety, nie z a w s z e udaje się zapewnić pełną k o m p a t y bilność n o w y c h wersji z e starszymi. N i e d o g o d n o ś c i te z p e w n o ś c i ą rekom pensuje fakt, że A V R - G C C j e s t p r o d u k t e m d a r m o w y m .
13.2.1. Instalacja kompilatora Kompilator A V R - G C C m o ż n a p o b r a ć ze strony AVRGCC.
http://www.avrfreaks.net/
U ż y t k o w n i c y m o d e m ó w nie będą z a c h w y c e n i , g d y ż d o ściągnię
cia jest plik o objętości o k . 12 M B . T r z e b a za t o przyznać, ż e geograficznie najbliższy Polsce s e r w e r mieszczący się w Dublinie działa b a r d z o sprawnie i z w y k l e gwarantuje dobry transfer. Pobrany plik m a n a z w ę n p . 2002-06-25__FREAKS.exe,
WinAVR-
w której - j a k widać - j e s t ukryta d a t a powstania
pobieranej wersji kompilatora. N a j p r a w d o p o d o b n i e j , w chwili ukazania się książki n a rynku, będą j u ż d o s t ę p n e n o w s z e wersje kompilatora. U r u c h o m i e nie tego p r o g r a m u spowoduje rozpoczęcie procedury i n s t a l o w a n i a kompila tora. P o zaznajomieniu się i zaakceptowaniu w a r u n k ó w licencji (naciskamy k l a w i s z / Agree)
ukazuje się o k n o , w k t ó r y m jest p r o p o n o w a n y katalog d o c e
lowy - d o m y ś l n i e C:\WINAVR.
W razie konieczności m o ż n a g o z m i e n i ć . N a
ciskając klawisz Install r o z p o c z y n a m y właściwą instalację. Po j e j zakończe niu wyświetlana j e s t zawartość pliku readme.txt.
P r o g r a m nie w y m a g a żad
n y c h d o d a t k o w y c h czynności konfiguracyjnych, jest g o t o w y d o pracy zaraz p o restarcie komputera. Będzie on wykorzystywany najczęściej w połączeniu z j a k i m ś symulatorem, n p . A V R Studio, który m u s i m y zainstalować na swoim komputerze.
13.3. AVR Studio wersja 3.56 A V R Studio to - j a k j u ż wiemy - programowy symulator mikrokontrole r ó w A V R . Integruje o n w sobie r ó w n i e ż a s e m b l e r , u m o ż l i w i a j ą c t y m sa m y m u r u c h a m i a n i e n i s k o p o z i o m o w y c h p r o g r a m ó w b e z k o n i e c z n o ś c i insta l o w a n i a d o d a t k o w y c h p r o g r a m ó w n a r z ę d z i o w y c h . Jest o n bezpłatnie p r z e z firmę A t m e l ~ na stronie ducts/tools.asp?family_id-607.
udostępniony
http://www.atmel.com/dyn/pro-
W c h w i l i pisania książki
dostępne
były
d w i e wersje p r o g r a m u : 3.56 i 4.0. Z u w a g i na p l a n o w a n e w y k o r z y s t y w a n i e A V R Studio w r a z z k o m p i l a t o r e m A V R - G C C z a l e c a n e j e s t z a i n s t a l o w a n i e wersji 3.56, p r z y s t o s o w a n e j d o łatwej integracji o b u p r o g r a m ó w . W t y m c e lu na w y m i e n i o n e j stronie należy w s k a z a ć o d n o ś n i k AVR Studio
3.5, a na-
s t ę p n i e o d n o ś n i k p o w o d u j ą c y p o b r a n i e p l i k u astudio3.exe.
Jest to s a m o r o z -
p a k o w u j ą c e się a r c h i w u m . J e g o u r u c h o m i e n i e p o w o d u j e u m i e s z c z e n i e w e w s k a z a n y m p r z e z u ż y t k o w n i k a katalogu k o m p l e t u p l i k ó w instalacyjnych. W ł a ś c i w a instalacja r o z p o c z y n a się p o u r u c h o m i e n i u p r o g r a m u
setup.exe
i p r z e b i e g a a u t o m a t y c z n i e . P r o g r a m j e s t g o t o w y d o pracy n a t y c h m i a s t p o z a k o ń c z e n i u instalacji.
13.3.1. Przygotowanie programów pisanych w asemblerze do symulacji w AVR Studio 3.56 P r o g r a m A V R S t u d i o m o ż e b y ć w y k o r z y s t y w a n y d o testowania p r o g r a m ó w p r z y g o t o w a n y c h za p o m o c ą z e w n ę t r z n e g o asemblera, n p . opisanego na po czątku niniejszego rozdziału. M o ż n a pisać własny p r o g r a m od podstaw, k o rzystając z w b u d o w a n e g o edytora i asemblera, m o ż n a r ó w n i e ż s y m u l o w a ć p r o g r a m y p i s a n e w j ę z y k a c h w y s o k i e g o p o z i o m u , np. A V R - G C C . W pierw s z y m p r z y p a d k u w y s t a r c z y za pomocą polecenia File>Open
otworzyć j e d e n
z p l i k ó w w y n i k o w y c h a s e m b l e r a . Korzystając z przykładu 13.2 m o ż e t o b y ć n p . modułl.hex
lub modułI.obj.
Otwierając plik .hex w o k n i e r o b o c z y m uzys
kujemy p o d g l ą d j e g o z d i s a s e m b l o w a n e j postaci, niestety bez nazw s y m b o licznych (jedynie m n e m o n i k i mikrokontrolera i rzeczywiste adresy). Praca w t a k i m p r z y p a d k u jest b a r d z o n i e w y g o d n a , nadaje się w zasadzie jedynie d o p o d g l ą d a n i a tego, c o robi mikrokontroler w obcych p r o g r a m a c h , gdzie m a m y d o dyspozycji j e d y n i e odczytaną z a w a r t o ś ć pamięci Flash mikrokontrolera. Otwierając plik .obj uzyskujemy j u ż pełen komfort pracy, g d y ż w oknie ro b o c z y m d o s t a j e m y pełną postać źródłową p r o g r a m u wraz z adresami s y m b o licznymi. Jeśli w trakcie pracy z A V R S t u d i o za pomocą z e w n ę t r z n e g o a s e m blera z o s t a n i e z m o d y f i k o w a n y program w y n i k o w y mikrokontrolera, to z m i a na ta z o s t a n i e wykryta i pojawi się informacja, której z a a k c e p t o w a n i e p o w o duje p r z e ł a d o w a n i e (odświeżenie) plików roboczych. O p i s a n y wyżej tryb pracy, c h o ć m o ż l i w y , nie znajduje w i ę k s z e g o zastosowania w o b e c faktu w y posażenia A V R Studio w e własny asembler. Bardziej n a t u r a l n y m s p o s o b e m pracy w y d a j e się w i ę c pisanie i u r u c h a m i a n i e p r o g r a m u od początku d o k o ń ca w t y m systemie. N a początku k o n i e c z n e j e s t utworzenie projektu. W t y m c e l u należy w y b r a ć p o l e c e n i e Project>New, mojj?rojekt
a następnie w o k n i e d i a l o g o w y m p o d a ć n a z w ę , n p .
i w y b r a ć typ A V R A s s e m b l e r ( r y s u n e k 13.2).
Kolejną c z y n n o ś c i ą jest u t w o r z e n i e n o w e g o pliku ź r ó d ł o w e g o lub dodanie d o projektu p l i k u j u ż istniejącego. W y w o ł a n i e o d p o w i e d n i e g o o k n a d i a l o g o w e -
" |I._t-T \. T<
|
~
0X
|
Etnę*
| 3 3
Rys. 13.2. Okno wstępnej konfiguracji projektu
' - - Dołączanie plików źródłowych do projektu
g o następuje p o kliknięciu p r a w y m p r z y c i s k i e m myszki, gdy podświetlony j e s t folder Assembler
files
( r y s u n e k 13.3) i w y b r a n i u opcji o d p o w i e d n i o :
Create New File... lub Add File.... W w y n i k u p r z e p r o w a d z e n i a t y c h c z y n n o ś ci w folderze t y m pojawiają się wskazane pliki lub - w p r z y p a d k u n o w e g o pliku - j e s t otwierane o k n o edycyjne, w którym m o ż n a w p i s y w a ć źródło pro gramu. P o zdefiniowaniu projektu i przed r o z p o c z ę c i e m dalszych prac w a r t o w y k o nać polecenie Project>Save
powodujące zachowanie projektu n a dysku. Po
zakończeniu wszystkich prac edycyjnych m o ż n a podjąć p r ó b ę w y g e n e r o w a nia wersji w y k o n y w a l n e j .hex. Służy d o tego celu polecenie and
Project>Build
run.
W pierwszej fazie prac n a d projektem, gdy s p o d z i e w a n e są liczne błędy for m a l n e , wygodniej b ę d z i e skorzystać z polecenia Project>Assemble,
powodu
j ą c e g o j e d y n i e p r z e p r o w a d z e n i e asemblacji bez tworzenia pliku w y n i k o w e g o .hex. W y n i k tej operacji jest wyświetlany w oknie k o m u n i k a t ó w , które poja wia się p o zakończeniu asemblacji. W a r u n k i e m k o n i e c z n y m d o rozpoczęcia następnego etapu prac u r u c h o m i e n i o w y c h j e s t w y e l i m i n o w a n i e wszystkich b ł ę d ó w , o c z y m informuje komunikat: Assembly
complete
with no
errors.
j e ś l i tak się nie stanie,, to zostanie w y ś w i e t l o n a lista b ł ę d ó w . Klikając na p o s z c z e g ó l n e p o z y c j e tej listy p o w o d u j e m y p r z e n i e s i e n i e k u r s o r a d o linii p r o g r a m u związanej z e w s k a z a n y m b ł ę d e m , g d z i e m o ż n a w p r o w a d z i ć od p o w i e d n i e p o p r a w k i . P o „ w y c z y s z c z e n i u " p r o g r a m u m o ż n a przystąpić d o s y m u l a c j i . O p i s tego e t a p u prac b ę d z i e z a m i e s z c z o n y w d a l s z e j c z ę ś c i roz działu.
13-3.2. Integracja programu AVR Studio 3.56 z kompilatorem AVR-GCC O ile p r a c a z s y m u l a t o r e m A V R Studio p o d c z a s uruchamiania p r o g r a m ó w a s e m b l e r o w y c h przebiega w sposób naturalny i raczej bez w i ę k s z y c h proble m ó w , to w y k o r z y s t y w a n i e g o w połączeniu z k o m p i l a t o r e m A V R ~ G C C nie jest - niestety - j u ż takie proste. U w a g a ta dotyczy g ł ó w n i e zasad t w o r z e n i a projektów wykorzystujących
pliki ź r ó d ł o w e pisane w j ę z y k u
AVR-GCC,
p ó ź n i e j s z a s y m u l a c j a przebiega j u ż n o r m a l n i e . Najlepiej zilustruje to poniż szy p r z y k ł a d . SSI^SSHMi^H^K
W celu utworzenia n o w e g o projektu należy w y b r a ć z menu polecenie Project>New.
N a ekranie zosta-
nie wyświetlone o k n o , w k t ó r y m trzeba podać naz w ę projektu np. cwiczl,
w s k a z a ć lokalizację j e g o
plików, a następnie podświetlić opcję Generic party Compiler. ki projektu
znajdowały
dokładnie
n
A
W
3rd
W y m a g a n e jest, aby wszystkie pli się w j e d n y m
Niech to będzie np. c:\gcctesfcwiczl kład
f *
opisany
katalogu.
(jest to przy
w rozdziale
14.). Taką
ścieżkę dostępu należy w i ę c wpisać w polu Loca- flyj. 13.4. Okno konfiguracji tion o k n a pokazanego na r y s u n k u 13.4.
projektu
P o z a a k c e p t o w a n i u ustawień k l a w i s z e m OK w s k a z a n e jest zapisanie projektu na d y s k u , n p . p r z e z naciśnięcie trzeciej od lewej strony ikony na pasku n a r z ę d z i o w y m . Dołączanie lub tworzenie plików ź r ó d ł o w y c h przebiega tak s a m o j a k w p r z y p a d k u p r o g r a m ó w a s e m b l e r o w y c h . Pliki p r o g r a m u
*.c
należy
u m i e s z c z a ć w folderze Source files, pliki n a g ł ó w k o w e *.h w folderze
Header
files,
natomiast plik makefile
w folderze Other files.
Wskazanie dowolnego
pliku i d w u k r o t n e kliknięcie spowoduje otwarcie o k n a edycyjnego, w k t ó r y m m o ż n a d o k o n y w a ć z m i a n zawartości e d y t o w a n e g o pliku. P o kliknięciu pra w y m p r z y c i s k i e m m y s z k i na p o d ś w i e t l o n y m folderze Source Files
wybiera
m y opcję Create New File. W oknie, które teraz zostanie w y ś w i e t l o n e należy wpisać n a z w ę z r o z s z e r z e n i e m pliku ź r ó d ł o w e g o programu. W n a s z y m p r z y kładzie j e s t to cwiczl.c.
P o l e Location
pozostaje bez z m i a n . W o t w a r t y m o k
nie e d y c y j n y m m o ż n a teraz w p r o w a d z i ć tekst programu. Z a m k n i ę c i e o k n a s p o w o d u j e a u t o m a t y c z n e z a c h o w a n i e efektów pracy na d y s k u . Z a k o ń c z e n i e czynności edycyjnych nie spowoduje a u t o m a t y c z n e g o dołączenia pliku d o projektu, trzeba to zrobić ręcznie. D o kompilacji programu niezbędny b ę d z i e j e s z c z e plik makefile,
pełniący szczególną rolę w projektach
AVR-GCC.
Przykład takiego pliku j e s t umieszczany p o d c z a s instalacji kompilatora w k a -
talogu cMvrgcćVtvrfreaks.
M o ż n a g o s k o p i o w a ć d o n a s z e g o katalogu robo
c z e g o i o d p o w i e d n i o d o potrzeb m o d y f i k o w a ć . D w u k r o t n e kliknięcie na nim spowoduje j a k z w y k l e rozpoczęcie edycji. W o m a w i a n y m p r z y k ł a d z i e należy d o p r o w a d z i ć g o d o postaci: tt simple Makefile Volker oth (c> 1999 łt edited by AVRfreaks.net nov.2001 #Jtfl« change these lines according to your project »tł«» Kput the name of the target mcu here (at90s8515, at90s8S35, attiny22, atmega603 etc.) MCU = at90s2313 #put the name of the target Cile here (without extension) TRG = cwiczl #put your C sourcefiles here SRC = $(TRG).c Sput additional assembler source Eile here ASRC dadditional libraries and object files to link LIB itadditional includes to compile INC ttassembler flags ASFLAGS = -Wa, -gstabs Scompiler flags CPFLAGS K -g -Os -Wall -Wstrict-prototypes -Wa,-ahlms=$(<:.C=.lst) Klinker flags LDFLAGS = -Wl,-Map=$(TRG).map,-cref #fl#0 you should not need to change the following include S(AVR)/avrfreaks/avr_make
line S«#J)
(ł##łł dependencies, add any dependencies you need here Hłftt $(TRG).0 : $(TRG).C
L i n i e r o z p o c z y n a j ą c e s i ę z n a k i e m „ # " t o k o m e n t a r z e i nie są i s t o t n e z p u n k tu w i d z e n i a k o m p i l a t o r a . P o z o s t a ł e zawierają informacje, m a j ą c e w p ł y w na przebieg k o m p i l a c j i . Są t o m.in. typ m i k r o k o n t r o l e r a ( M C U ) , n a z w a pliku w y n i k o w e g o b e z r o z s z e r z e n i a ( T R G ) , lista p l i k ó w ź r ó d ł o w y c h ( S R C ) *.c, a także e w e n t u a l n e i n f o r m a c j e o d o ł ą c z a n y c h m o d u ł a c h a s e m b l e r o w y c h , b i b l i o t e k a c h . Ich o p i s w y k r a c z a p o z a r a m y tej książki, w i ę c e j w i a d o m o ś c i n a l e ż y s z u k a ć w d o k u m e n t a c j i k o m p i l a t o r a . W t y m miejscu w a r t o j e d y n i e w s p o m n i e ć o linii pliku makefile,
która w p ł y w a na n i e o c z e k i w a n e c z a s a m i
z a c h o w a n i e się p r o g r a m u w y n i k o w e g o . Z a w i e r a o n a m.in. o p c j ę o p t y m a l i zacji k o m p i l a t o r a - 0 . W sytuacjach e k s t r e m a l n y c h , na s k u t e k ustawienia z b y t w y s o k i e g o p o z i o m u o p t y m a l i z a c j i n i e k t ó r e linie p r o g r a m u ź r ó d ł o w e g o m o g ą p o prostu nie z n a l e ź ć się w p r o g r a m i e w y n i k o w y m , j e ś l i t y l k o k o m pilator uzna, że są z b ę d n e . D l a p r z y k ł a d u krótki p r o g r a m p r z e d s t a w i o n y w p r z y k ł a d z i e 13.3 i s k o m p i l o w a n y z opcją - 0 2 p o m i n i e c a ł k o w i c i e pętlę for. O p c j a - 0 1 s p o w o d u j e , że p ę t l a b ę d z i e się w p r a w d z i e w y k o n y w a ł a , ale p o w y j ś c i u z niej z m i e n n a licznik
pozostanie bez zmiany. Spowodowane
jest
to tym,
że zmienna
licznik
nie j e s t w
dalszej
części
programu
wykorzystywana. Dopiero, gdy zostanie zastosowany parametr - O 0
pro
g r a m w y k o n a się z g o d n i e z z a m i a r e m a u t o r a . Przykład 13.3. Przykładowy program ilustrujący wpływ opcji optymalizacji kompilatora int main(void) t
unsigned char i,licznik; licznik=0x0O; for(i=0;i<10;i++}
whileU) ;
N i e j e s t t o j e s z c z e k o n i e c czynności niezbędnych d o p r z e p r o w a d z e n i a k o m pilacji p r o g r a m u . W kolejnym k r o k u należy ustawić p a r a m e t r y w z a k ł a d c e Target Debug
o k n a projektu. W t y m celu należy kliknąć p r a w y m k l a w i s z e m
m y s z k i n a p o d ś w i e t l o n y folder Target Debug,
w w y n i k u c z e g o zostaje w y
ś w i e t l o n e m e n u , z k t ó r e g o trzeba - t y m r a z e m l e w y m k l a w i s z e m - w y b r a ć opcję Settings
( r y s u n e k 13.5). W oknie, k t ó r e zostanie wyświetlone, n a l e ż y
z m i e n i ć trzy ustawienia: - należy o d z n a c z y ć opcję Run 'cornpife' on eachfile - w polu Command
group,
line p o w i n n a b y ć w p i s a n a linia polecenia wywołującego
k o m p i l a t o r . M a ona p o s t a ć : - w polu Extension
in Source Files
ofobjectfile
c:\avrgcc\avrfreaks\gcc_cmp.bat, to load w p i s obj należy zastąpić w p i s e m cof.
P o w y ż s z e zmiany p r z e d s t a w i o n o na r y s u n k u 13.6. D o p i e r o teraz staje się m o ż l i w e k o m p i l o w a n i e p r o g r a m ó w pisanych w j ę z y k u A V R - G C C . K o m p i l a tor w p e w n y c h sytuacjach w y m a g a j e d n a k , aby przed r o z p o c z ę c i e m pracy
L , * f ł / B i i J Slagr S«ltąi —
' WLEKŁEŚ? P ^HMloHci
2 mjW*
Add
RIFT IrimitulO u « o ta*
Fic
t*s«:
'
Th*r C O m i u i u d ł
P Rui eodt
Rys. 13.5. Ustawianie paramet rów zakładki Target Debug
Rys, 13.6. Zalecane ustawienia parametrów kompilatora
z katalogu roboczego były w y k a s o w a n e pliki w y g e n e r o w a n e wcześniej. Czyn ności te w y k o n y w a n e ręcznie są dość uciążliwe dla programisty, warto więc dokonać
jeszcze
programu
AVR
jednego Studio
ustawienia
uwalniającego
nas od nich. T r z e b a w t y m celu u t w o rzyć dodatkową zakładkę, której zacho wując
Rys. 13.7. Tworzenie zakładki Target Ciean
angielską
terminologię,
nadać nazwę n p . Ciean.
można
Postępujemy
podobnie j a k wcześniej, przy c z y m t y m razem należy w y b r a ć w menu opcje Target>Add
( r y s u n e k 13.7).
Następnie w polu Name wpisujemy przyjętą n a z w ę Ciean, a z listy rozwija nej Copy settings fro/n:
wybieramy pozycję Debug.
wienie parametrów zakładki Target
Pozostaje jeszcze usta
Ciean. W oknie projektu, w górnej j e g o
części, znajduje się lista, z której trzeba wybrać pozycję Target Ciean.
Dalej
postępujemy podobnie, j a k przy zakładce Target Debug. T y m razem linia po leceń p o w i n n a mieć postać: c:\avrgcoavrfreaks\gcc_cmp.bat d w a pola Run Stage Settings
ciean,
a oby
muszą b y ć puste.
Pracy trochę było, najwyższy j u ż czas sprawdzić, czy to w s z y s t k o działa.
13.3.3. Symulacja programów w AVR Studio V. 3.56 B e z b ł ę d n y w y n i k k o m p i l a c j i nie d o w o d z i o c z y w i ś c i e , że p r o g r a m j e s t j u ż gotowy do zapisania w pamięci mikrokontrolera. Oznacza jedynie, że jest p o z b a w i o n y b ł ę d ó w f o r m a l n y c h takich j a k : l i t e r ó w k i , n i e p r a w i d ł o w e uży c i e m n e m o n i k ó w a s e m b l e r o w y c h lub zła s k ł a d n i a instrukcji j ę z y k a C, n i e z g o d n o ś ć p a r a m e t r ó w r o z k a z ó w , z d u b l o w a n e adresy s y m b o l i c z n e itp. B ł ę d y takie p o p e ł n i a s i ę c z ę s t o , ale na ogól też b a r d z o ł a t w o j e s t j e usu nąć z p r o g r a m u . P o ł o w ę z a d a ń w y k o n u j e p r z e c i e ż k o m p i l a t o r . Z n a c z n i e gorzej j e s t z b ł ę d a m i l o g i c z n y m i . Niestety, m u s i m y b y ć w z n a c z n e j m i e rze z d a n i na w ł a s n e siły, wspierając się j e d y n i e t a k i m p r o g r a m e m , j a k n p . A V R Studio. Po wykonaniu wszystkich czynności konfiguracyjnych
opisanych
wyżej,
można przeprowadzić kompilację programu źródłowego. W t y m celu należy z menu w y b r a ć polecenie Project>Build
and run lub j e d n o c z e ś n i e nacisnąć
klawisze Ctrl i F 7 . W przypadku błędów kompilacji w oknie Project
Output
będą wyświetlane n u m e r y błędów i linii, w których wykryty błąd występuje.
Ltttld • tf I
—
g
ii jp l w i
o^hog
gg w u * zawili
Ol
±S
-3
[JEEH
tys.
3
""^
13.8. Okno ustawiania parametrów uruchamianego systemu
Niestety w p r z y p a d k u p r o g r a m ó w pisanych w C nie działa kliknięcie na linię z komunikatem
błędu
powodujące
przeniesienie
kursora
w odpowiednie
miejsce tekstu ź r ó d ł o w e g o , tak j a k to było w przypadku p r o g r a m ó w a s e m b l e r o w y c h . T y m r a z e m trzeba podejrzaną o błąd linię o d s z u k a ć ręcznie, k o r z y s tając z informacji wyświetlanych w p r a w e j części paska stanu (u dołu o k n a głównego programu). P o pierwszej bezbłędnej kompilacji zostanie w y ś w i e t l o n e o k n o , w k t ó r y m k o n i e c z n e b ę d z i e p o d a n i e p e w n y c h informacji dotyczących p a r a m e t r ó w d o c e l o w e g o systemu ( r y s u n e k 13.8). Są t o : typ mikrokontrolera (w n a s z y m przykładzie j e s t to A T 9 0 S 2 3 1 3 ) , wielkość pamięci p r o g r a m u i danych (pozo s t a w i a m y wartości d o m y ś l n e ) oraz częstotliwość rezonatora
kwarcowego
( u s t a w i a m y taką wartość, j a k a j e s t z a s t o s o w a n a w u r u c h a m i a n y m systemie, aby p r a w i d ł o w o a n a l i z o w a ć zależności c z a s o w e - w o m a w i a n y m przykładzie jest to 8 M H z ) . Znajdują się tu j e s z c z e i n n e parametry. Są o n e a k t y w n e tylko dla n i e k t ó r y c h t y p ó w m i k r o k o n t r o l e r ó w . P o zaakceptowaniu ustawień p r z y ciskiem OK m o ż n a p r z y g o t o w a ć sobie o k n o robocze. W y b i e r a m y te informa cje, k t ó r e będą potrzebne d o symulacji. N a małych monitorach nie będzie t o łatwe.
Otwiera okno podglądu Otwiera okno podglądu Otwiera okno komunikatów zmiennych programu zawartości wybranego y symulatora Walches n . obszaru pamięci Messages
7
V
Otwiera okno podglądu rejestrów mikrokonfrolara Regisiars
Otwiera okno podglądu stanu licznika programu, wskaźnika stosu. stanu rejestrów indeksowych oraz wskaźników zawartych w rejestrze SREG pamlęd
Rys. 13.9. Ikony paska narzędziowego służące do konfiguracji głównego okna roboczego programu AVR Studio
Naciśnięcie pierwszej lewej ikonki paska przedstawionego na r y s u n k u 1^.5 ot wiera okno podglądu zmiennych programu (Watches), podgląd rejestrów mikrokontrolera (Registers),
druga ikona otwiera
trzecia ikona powoduje wy-
świedenie zawartości pamięci. W zależności o d wybranej pozycji z listy rozwi janej może t o być obszar pamięci danych S R A M , obszar we/wy, wewnętrzny E E P R O M lub pamięć programu. Możliwa jest jednoczesna obserwacja kilku obszarów. Naciśnięcie czwartej ikony powoduje wyświedenie informacji zwią zanych z e stanem mikrokontrolera, a więc stanu licznika programu, wskaźnika stosu, stanu rejestrów indeksowych oraz wskaźników zawartych w rejestrze S R E G . Bardzo przydamy d o obliczeń czasowych będzie z pewnością licznik wykonanych cykh uzupełniony o pole, w którym wartość ta jest przeliczana n a
r v » « , *
i {llrwhi**0,Ucuhlh4irii]lro.tM«} < i-
PTjflTBS POBtei IWIII POfltH
(HI.WS [MB. M l
» IWIIBI
1
f
I
KWIM
B
ailbio
r ł r p p c p p p cm. V ' I? i r r ^ F y - £ UARI Inloflm BlOai flOW
JAP
>0L l?A'<
L -OTi i i ; .-JH
Ul.'rp 1^
roto
fiwiic*,io T»jrt»jKł-rto
3
oi&o oooo
(KC
DiOO
00)
rrprr kb.htssa] rrrrrrrr w »
EESSM. o.v
OHM
km
•1
01.)0r6o0w at>3"
.lAłfc
oooo
0004
tei^ilch
Ł
1
rrrr
H S
Pul
OOOO •
W » OCłfl toM OOOO ł D H OKO 0300 łMO OOOO ' oo,o oooo coco o o * j oooo o w o oooo o w o oooo ' M » 0000 MOC OCW OMO *WQ M00 • OOJLO 0000 OOOO W D oooo M<]0 OOOO OMII UL111U ' M&0 DCM MM MM OOOO OOOfl OWO 0000 0000 * COCO OOOO OOOO OOOO 0000 OOOO CH3O0 000& 0000 ' M&0 0 0 0 0 00M MDO OOOO OiilO OMO OiOO 00,1 •
» » «
w«i
w j ł g J I "i***r
/rys. /3.70. Okno główne programu AMR Studio
0000
Uruchamiaj
p
f
e
'
wykonywanie programu rozkazu Dotacja \ z wejściem
do listy W a f c f t e s N ^
\
V
^
* X 5 T
/ Uruchamia przez kursor / automatyczną 1
*
i
*
I**; Lft/ ^ 5*t r?\*o\
i
1 § i « Usuwa zmienną z listy WatCiWS 2a\rtimĄ» ^ - g ^ un^^nia 1 Wykonanie Usuwa wszystkie wykonywań* wykonanie \ *n>kow ustawtone pułapki programu pojedynczego \ Pfoownu ™ Wykonania programu od aktualne] wartości PC do instrukcji wskazywanej przez kursor
\ «i
n
(
( a 2 u
Rys. 13.11. Ikony paska narzędziowego AVR Studio służące do prowadzenia symulacji programu
jednostki czasu. Dodatkową korzyścią jest możliwość zerowania wskazań tego licznika, c o umożliwia realizacje precyzyjnego pomiaru czasu w y k o n y w a n i a poszczególnych fragmentów programu. Piąta ikona służy d o otwarcia o k n a komunikatów symulatora (Messages),
a ostatnia umożliwia wyświetlenie zaso
b ó w mikrokontrolera (stan C P U , ustawienia przerwań, rejestry Umerów/liczni k ó w , w a t c h d o g a , E E P R O M - u , U A R T - u , komparatora analogowego, a także stany rejestrów związanych z portami w e / w y ) . Sposób prezentowania danych z a p e w n i a w y g o d n ą interpretację poszczególnych bitów każdego rejestru (rysu nek 13.10). Są one wyświetlane n a c z e r w o n o w przypadku, gdy w wyniku w y konania pojedynczego rozkazu (praca krokowa) ulegną modyfikacji. Wszystkie zasoby mikrokontrolera mogą b y ć ręcznie modyfikowane przez użytkownika. N a r y s u n k u 13.11 p o k a z a n o ikony związane bezpośrednio z przebiegiem sy mulacji. P i e r w s z a od lewej p o w o d u j e dołączenie podświetlonej w oknie p r o g r a m u symulacji zmiennej d o listy Watches,
dzięki c z e m u stan tej zmiennej
jest ś l e d z o n y w trakcie w y k o n y w a n i a się p r o g r a m u . D r u g a i k o n a służy d o k a s o w a n i a z m i e n n e j z listy podglądu. M u s i b y ć o n a wcześniej podświetlona w oknie Watches.
N a s t ę p n e ikonki uruchamiają symulację w różnych try
bach. P i e r w s z a z nich p o w o d u j e ciągłe w y k o n a n i e p r o g r a m u , w związku z c z y m najczęściej będzie współpracowała z wcześniej u s t a w i o n y m i pułapka mi. Stosuje się ją, g d y n i e c h c e m y śledzić w y k o n y w a n i a p r o g r a m u instrukcja p o instrukcji, g d y ż s a m przebieg n a s n i e interesuje, natomiast m o ż e on m i e ć w p ł y w n a resztę p r o g r a m u - np. pętle opóźniające. Naciśnięcie tej ikony p o woduje d e z a k t y w a c j ę pozostałych. N i e są też w i d o c z n e z m i a n y licznika pro g r a m u . D ł u ż s z a praca w t y m trybie m o ż e n a s u w a ć wątpliwości, c z y p r o g r a m gdzieś się n i e zawiesił. Kolejna i k o n a (czwarta od lewej n a r y s u n k u 13.11) powoduje przerwanie w y k o n y w a n i a p r o g r a m u . W y ś w i e t l o n y w t y m m o m e n c i e stan mikrokontrole-
r a o d p o w i a d a takiemu, j a k i wystąpił p o ostatnim r o z k a z i e . Kolejne ikony słu żą do: w y k o n a n i a p o j e d y n c z e g o rozkazu z wejściem d o ciała procedury (jeśli jest to np. RCALL), w y k o n a n i a rozkazu traktując napotkaną p r o c e d u r ę j a k o pojedynczy k r o k p r o g r a m u . S i ó d m a od lewej strony i k o n a z r y s u n k u 13.11 służy d o o p u s z c z e n i a procedury. Jej naciśnięcie p o w o d u j e ciągłe w y k o n y w a n i e p r o g r a m u , aż d o n a p o t k a n i a rozkazów RET lub R E T I . Kolejna i k o n a p o w o d u j e ciągłe w y k o n a n i e p r o g r a m u o d adresu wynikającego z aktualnej wartości licznika p r o g r a m u P C d o miejsca w s k a z y w a n e g o przez kursor w o k n i e p r o g r a m u . W niektórych sytuacjach b a r d z o przydatne m o g ą b y ć kolejne d w i e ikonki. P i e r w s z a z nich inicjuje automatyczną p r a c ę k r o k o wą. M i ę d z y p o s z c z e g ó l n y m i k r o k a m i p r o g r a m u w s t a w i a n a j e s t p r z e z symula tor p r z e r w a , której długość w milisekundach określa się p o l e c e n i e m menu Debug>Options>Single
step delay (ms). Kolejna ikona powoduje ciągłe w y
k o n a n i e /i k r o k ó w p r o g r a m u b e z p o d g l ą d a n i a z a s o b ó w . W a r t o ś ć » jest usta w i a n a w poleceniu Debug>Options>Number
of Single
Steps.
D o o m ó w i e n i a pozostały j e s z c z e trzy ostatnie ikony p r z e d s t a w i o n e na r y s u n k u 1 3 . 1 1 . Ikona z „łapką" ustawia/kasuje pułapkę p r o g r a m o w ą w miejscu p r o g r a m u w s k a z y w a n y m przez kursor w postaci żółtej strzałki w o k n i e pro g r a m u . Jeśli pułapka j e s t ustawiona p o lewej stronie instrukcji p r o g r a m u z o stanie w y ś w i e t l o n y
m a ł y k w a d r a c i k . Ikona z d w i e m a
„łapkami"
usuwa
wszystkie pułapki ustawione w p r o g r a m i e . Pułapki m o g ą być t y m c z a s o w o b l o k o w a n e . O d p o w i e d n i e d o tego polecenia znajdują points>Show
List>Enable
lub Breakpoints>Show
się w m e n u
List>Disable.
BreakOstatnia
i k o n a służy d o w y z e r o w a n i a s y m u l o w a n e g o mikrokontrolera. 1
'A"" "
'
'
d[u.li''afl
Hys. 13.12. Ikony paska narzędziowego informu-
P o d c z a s symulacji programu w i e l o m o d u ł o w e g o nazwa a k t y w n e g o modułu jest wyświetlana w oknie przedstaw i o n y m na r y s u n k u 13.12. Krok w y k o n y w a n i a pronapisanego w C p o k r y w a się domyślnie z i n -
jące o aktywnym modu-
lei przetaczające tryb pracy okna programu
, s
t
r
u
k
. c
. , e
, 2
„ 8
C
z
. a
s
a
n
u
z
a
c
h
o
d
z
i
e d n a k
k o
^ S ° J* ** " J " nieczność pracy na poziomie k o d u m a s z y n o w e g o . Jest t o m o ż l i w e p o naciśnięciu ikonki z n a w i a s a m i klamro w y m i przedstawionej na r y s u n k u 13.12. Zostaje w ó w c z a s otwarte o k n o zawie rające zdeasemblowaną postać programu. O d tego m o m e n t u praca k r o k o w a od b y w a się na p o z i o m i e r o z k a z ó w mikrokontrolera ( r y s u n e k 13.13). P r o g r a m A V R Studio stwarza m o ż l i w o ś ć uruchamiania programu b e z koniecz ności wielokrotnego p r o g r a m o w a n i a pamięci mikrokontrolera. Wirtualna jed nostka centralna nie zachowuje j e d n a k pełnej kompatybilności z jej rzeczywis tym odpowiednikiem. Przykładowo A V R Studio 3.56 nie potrafi symulować watchdoga, nie radzi sobie też dobrze z k o m p a r a t o r e m a n a l o g o w y m .
Nie
• •."•V. i.xnr «7,>n
urn i jt.mi ^łi»j t p l j
FT11 *0OOO00;9. coor *QOQttQ0; CFM łr
I
-I.
• H I I ™
O
11(1 •oooooozc; O M • a o o o o c : ? 0401
LEI » P W ?5 : T » L I - T ^ T P I - - ] ;
K5. H
ŁIJODOTUŁ^C.
lOtKrOCort*. trJOOMOJI;
ł Jłl
• 000000 W : łOOOOOOJl. łOOOO0Qli: ULCULLH-L>JLLCAILLL4L.0JL.ŁCNUJT4H
. WW.L* H»hti,
Ai^tt*
-Onp; u; oiai U l . OlOO kf.o
I •'
łbl,.
t
•000OQ0l> •000400Jt •cootocu*ooooooi* ioooooon
Ł
toto
łZł.OłCtf
Rys. 13.13. Okno podglądu pracy mikrokontrolera na poziomie kodu mikrokontrolera
wszystkie wiec tryby pracy układu rzeczywistego mogą b y ć przetestowane w programie. Czasami trzeba się o d w o ł y w a ć d o emulatorów sprzętowych. P o e t a p i e ż m u d n e g o w y s z u k i w a n i a b ł ę d ó w logicznych p r z y c h o d z i w k o ń c u m o m e n t , w k t ó r y m u z n a j e m y , że program m o ż e b y ć zapisany w pamięci mik rokontrolera. T e r a z nastąpi weryfikacja działania symulatora w p o r ó w n a n i u z u k ł a d e m r z e c z y w i s t y m . Opcje p r o g r a m u A V R Studio pozwalają n a b e z p o średnie
zaprogramowanie
mikrokontrolerów
wykorzystując
zestawy
S T K 5 0 0 / A V R I S P / J T A G I C E oraz A V R P r ó g . W p r z y p a d k u ich braku należy z a s t o s o w a ć d o w o l n y p r o g r a m a t o r zewnętrzny wykorzystujący w y g e n e r o w a ny przez k o m p i l a t o r A Y R - G C C plik *.hex.
13.4. Symulator Visual Micro Lab 3.56 W s z y s t k i e o p i s y w a n e wcześniej w książce p r o g r a m y występują j a k o t z w . freeware,
c o o z n a c z a ż e m o ż n a z nich korzystać zgodnie z warunkami licen
cji b e z w n o s z e n i a ż a d n y c h opłat. Jest j e d n a k pewien p r o g r a m komercyjny, który z e w z g l ę d u n a swoje zalety, także zasługuje na prezentację. M o w a o pakiecie V i s u a l M i c r o L a b . S y m u l a t o r Visual M i c r o L a b znacznie lepiej oddaje rzeczywistość n i ż A V R Studio, p o n a d t o u m o ż l i w i a wierną symulację różnorodnych, z e w n ę t r z n y c h e l e m e n t ó w i u k ł a d ó w peryferyjnych dołączanych d o mikrokontrolera takich jak: rezystor, k o n d e n s a t o r , dioda L E D , klawiatura 4 x 4 , w z m a c n i a c z opera cyjny, k o m p a r a t o r , przetworniki C/A i A / C , funktory logiczne, generatory 2
r ó ż n y c h p r z e b i e g ó w , potencjometry, a także m o n i t o r I C , alfanumeryczny
•pł £« Kuch y** fKWJ Ct^r-Tłrti
Ę-J^
i**
QOT™
• • g ;T » '1 1
j'^ł*ł,— u-*
\3\.
Ł ''>*ickt bia^iuica^o punktu /r*tr#*ni* ataktu { U c z t * e y t l
TOKTŁ-l*«ly ' CUM
oooo: rr oo ?? ?? ?? ?? ?? 0009: 7? 77 7? 77 ?? 7J }? 77 0010: oo oa oo ?? 7? 7? 0Q 00 ooifl: ooooooootrooscoi G02Q: oo;»[ l a iir> ijft : o oo ooio: - • oo oo rr ix 00W: u oo w " OOiO: 00 • 0-, CO fO PO 00 nfl 00 00ŁOI CCi C D 00 0056: '.JD 00 uQ UO D 7 15 0040: os oo oo oo yj 77 ?? t? ooń8: yy yy 7? ii ?? ?? ?? 7? oo70t 77 7? 7? j ? 77 ?? ?> ł? ooiai ?? 17 77 77 77 77 77 7? 0060: >ł I? 77 77 77 77 77 77 C C G O t 77 77 77 77 77 77 77 77 OOSOi 77 77 77 77 77 77 77 77
Dt-Jan* łff
HJOMSOW OOODOOW rb J W D
USR OOIOMCO Ufjł OOCOOCCO UflRfl O W O O W e
Gnw^ >\iW l - ł w j ifl' (lii , i : J11J11 1 gq:u0DO2 3 JKilKOM jcwceoK lJttWOHtt
9vm«m«
UsCOWCO' ISJOWOOMT
JJ >K"EXW £1 WWCCSO< £ > W » O 0 &1110J11L.
FORT aocooooc' AG*
GOJ
fefarPLCf
i om Torf*
-111:111
IttoOttK.
5D»»kco; H.-mowOft
Zj fTOOf-lOOCi
DcidlJlWJ 21 oommoj.
0^000000' DC ĆMOM'
tc-ia»7 iłtf& KWiOlOi;
/rys. 73.14. Okno programu Visual Micro Lab
wyświetlacz L C D o r a z terminal komunikacyjny T T Y . V M L A B w wielu sy tuacjach uwalnia u ż y t k o w n i k a od konieczności b u d o w a n i a układu prototypo w e g o i stosowania e m u l a t o r ó w sprzętowych. O p r ó c z p o d z e s p o ł ó w , z których m o ż n a z b u d o w a ć system, w programie V M L A B z a i m p l e m e n t o w a n o również wielokanałowy o s c y l o s k o p wirtualny. Opis u r u c h a m i a n e g o układu p r z y p o m i na n i e c o standard, j a k i m j e s t Spice. Z a p o m o c ą Visual M i c r o L a b m o ż n a uru c h a m i a ć urządzenia, w których wykorzystuje się z a i m p l e m e n t o w a n y w mik rokontrolerze przetwornik analogowo-cyfrowy l u b komparator, z c z y m j a k p a m i ę t a m y miał p r o b l e m y symulator A V R Studio. Visual Micro L a b t o p r o g r a m typu I D E . Integruje o n asembler, zewnętrzny kompilator n p . A V R - G C C , linker i debuger, przy c z y m integracja poszcze gólnych e l e m e n t ó w j e s t znacznie lepsza n i ż w A V R Studio. D e b u g e r w y świetla i wykonuje p r o g r a m z a r ó w n o n a poziomie kodu m a s z y n o w e g o j a k i j ę z y k a w y s o k i e g o p o z i o m u . W i d a ć przy t y m współzależność o b u postaci programu. W V M L A B użytkownik r ó w n i e ż w każdej chwili m o ż e podejrzeć lub zmienić stan d o w o l n e g o k o m p o n e n t u mikrokontrolera lub zmiennej pro gramu. Prezentacja wszystkich zasobów mikrokontrolera jest zrealizowana w sposób b a r d z o czytelny ( r y s u n e k 13.14), lecz rozmieszczenie wszystkich okien w y m a g a z a s t o s o w a n i a dużego monitora, pracującego w wysokiej roz dzielczości.
Instalacja p r o g r a m u j e s t b a r d z o prosta. P r z e d z a k u p e m pełnej wersji m o ż n a w y p r ó b o w a ć działanie p r o g r a m u n a 2 I - d n i o w e j wersji ewaluacyjnej. Pliki m o ż n a p o b r a ć ze strony http://www.amtools.net.
Z a i n s t a l o w a n i e wersji peł
nej w y m a g a w y p e ł n i e n i a o d p o w i e d n i e g o f o r m u l a r z a i d o k o n a n i a opłaty. P o w y k o n a n i u t y c h c z y n n o ś c i , drogą e l e k t r o n i c z n ą są d o s t a r c z a n e k o d y d l a wersji p e ł n e j . Instalator
zakłada
n a dysku
domyślnym
katalog c:\VMLAB,
w którym
u m i e s z c z a w s z y s t k i e n i e z b ę d n e d o pracy pliki. K o m p i l a t o r y j ę z y k a C m u szą b y ć z a i n s t a l o w a n e na k o m p u t e r z e n i e z a l e ż n i e od V M L A B - a . Nadają się j e d y n i e te, k t ó r e generują pliki *.cof. S y m u l a c j a u r u c h a m i a n e g o urządzenia m u s i b y ć p o p r z e d z o n a z d e f i n i o w a n i e m projektu. Z m e n u w y b i e r a m y p o l e cenie Project>New
project.
P o j a w i a się o k n o k r e o w a n i a projektu, w k t ó
r y m n a l e ż y w y p e ł n i ć o d p o w i e d n i e pola. T r z y m a j ą c się p o p r z e d n i e g o przy kładu n a d a j e m y n a z w ę n p . cwiczl.prj,
wybieramy jako docelowy mikro
k o n t r o l e r A T 9 0 S 2 3 1 3 , d e c y d u j e m y się na p r o g r a m w j ę z y k u C. Przyjmuje m y w e r s j ę G N U C i z g a d z a m y się na a u t o m a t y c z n e w y g e n e r o w a n i e pliku makefile,
c o j e s t d u ż y m u d o g o d n i e n i e m , g d y ż zwalnia n a s z k o n i e c z n o ś c i
k o p i o w a n i a t e g o pliku z i n n y c h k a t a l o g ó w lub ż m u d n e g o , s a m o d z i e l n e g o w p i s y w a n i a . A u t o m a t y c z n e t w o r z e n i e pliku nie z a m y k a o c z y w i ś c i e m o ż l i wości p ó ź n i e j s z e j j e g o e d y c j i . P r z y k ł a d o w e u s t a w i e n i a projektu przedsta wiono na r y s u n k u 13.15. Przed przystąpieniem d o symulacji przydatne będzie określenie konfiguracji całego u r u c h a m i a n e g o s y s