Ortaçağ Fransız Edebiyatı

Prof. Dr. SüheylA Bayrav

oRTAçAĞ FRANSlz EDE.Bİyarı ANTOLOJI

@ MUITI|-INGUAL 2001 lsBN 975_7262-ö6-x

MULTILINGUAL oRTAÇAĞ FRANstz EDEBiYAT|

süheyö BCıyrcıV / Yoynloyo|ı: Bosk: Motboo 70' 2OOl lstonbul

Prof. Dr.

Multilinguol/ Kopok Conon Yrldrnm /

Klodfarer Cd. 40/6 Çemberlitaş- istanbul Tel: (2|2) 5|8 22 78 Fıx: (2l2) 5l8 47 55

Sunu ortaçağdan günümüze miras kalan yazlnsal yapltlarln oIUştUrduğu geniş yelpazeden seçmelerle, yazlnsal türlerin bir dökümünü yapmak; o günden bugüne değin gerçekleşen bir ge_ llşim sürecini gösterebilmek iç'n bir çlklş noktasl oluşturarak, yazlnsal Ve dilsel düzlemdeki kazanımlarln, yitirilmişliklerin,

değişamin, dönüŞümün beljrlenmesine katklda bulunmak Ve böylelakle jktisadi tarihten bağlmslz olarak gelişen kültür tarihinin yazlna düşen payln| aydlnlatabilmek amacıyla yola çıkilk Prof. Dr Süheyla Bayrav'ın oİtaçağ Fransız Edebiyat' Antolojisi'ni yayrnlarken.

Bayrav'ln Antolojisi, ilk kez 1953 yllında Edebiyat Fakültesi Yayınlarl araslnda yaylnlanm|ş. Kitabın hazırlanmasında temel amaç' Franslz yaz|nl derslerinde salt kuramsal bilgiyle ders

yapmaktansa, yazınsal metnin doğrudan öğrencj taraflndan okunmaslnı sağlamak, bunun yanI slra metinlerin yenileştirilmesi ya da Türkçeye çevrilmesi yerine özgün dilinde kaynakça oluşturmak olmuş. 8öylelikle yazlnsal metnin birinci elden' öz_ gün dilinde okunması, okurun araya herhangi bir aktarıClnln yorLımu olmakslzln doğrudan metjnle iletişim kurmasınl sağladlğl gibi, ortaçağ Franslz yazlnlndaki Ve dilindeki gelişim sürecinin okurun bulunduğu zaman diliminden baklldlğ|nda daha berrak qörülmesine yo] açar.

Kitabın hazlrlanmasında Bayrav yapltlardan örnekler 6eçerken hem kronolojik bir gelişim süreoini hem de yapltlarl izleksel öbeklerine aylrma gibi bir seçeneği özellikle göz ardl

etmiş. Yapıtlart türsel özelliklerine göre ayırarak, yapltln biçimsel Ve anlamsal özelliklerini barındıran bölümleri yaylnlamayl yeğlemiş. Yaklaştk 400 ylll kapsayan bir dönem olan o(açağ için "homojen bir bütün mü?" sorusuna yanlt ararken, dÖnemin tarihsel Ve toplumsal olaytarlnln yazlnsal yapıtlardaki etkilerini Ve yans|malarlnl kitabln giriş bölümünde ayrıntlll olarak irdelemiş. Bu bağiamda döneme hakim olan dünya görüşünün felsefeye olduğu kadar sanat Ve edebiyata yanslrken, iki ayrl yazln_ sal hareketi de beraberinde getirdiğini Vurgular. Bunlardan biri yazlnsat düzIemde ölçünün, düzenin, akllclllğln, mutlak güzelli_ ğin Ve doğrunun slrrlnln ardlndan giden "klasik'' devir, diğeriyse yapıtlarda kişinin iç dünyaslna yöneldiği, olağanüstü olgular|n, kötümserliğin, hüznün odak noktasl olduğu "barok"tur.

Farklı anlah biçjmlerinin farkll dünya görüşlerinin uzant|sl olarak ortaya çlktığl çallşmada, yazınsal tür olarak öncelikle ortaçağln dünya görüşünü tutarllkla yansltan destanlardan aldlğı örneklerle başlar Bayrav- Aziz hayatlarınln, şöValyelerin' şöValyelik ülküsünün konu allndığ| Saint Alexis, Chanson de Roland vb. gibi yapltlardan bölümler seçmiş. Destanlarln ardından "Courfols'' edebiyatın (Saray edebiyatl) en önemli türlerinden sayllan roman Ve lirik şiire yer verir. ilk kadın yazar diye bilinen Marie de France'ln, en büyük Franslz romanclsl diye anllan chrötien de Troyes'un yapltlarından örneklerle, aşk Öykülerınin, olanakstz aşkların, şöValyelik ülküsünün, seri]Venin, KeIt mitolojisiyle beslenen olağanüStü olayların konu alındığl romanlardan olduğu giba; Güney Fransa'nln izlerini taşlyan Ve melodiler eşliğinde söylenen lirik şiirlerden de allntlIar yapar. Dinsel törenler sırasında kutsal kitaptan altnan sahnelerin Canland lrllmaSıyla başlayan dinsel tiyatro Vg böylesi oyunların dlşlnda kalan dindlşı tiyatrodan da allntlIarla örnekler sUnar

Süheyla Bayrav kitabln Son bölümünde, torsel Özelliklerine göre yapıtlarln seçilmesi yerine, dönemin etkıleriyle ortaya ç|kmış olan tarihsel yapıtlarü' öğretici Ve yerglcl yaklaşlmla kaleme alınmlş yapltlarl seçkisine katar' Bunlarln ıü;rSlnda tarihsel olay6

l,

ııııl belgelendiği Vakayinameler, acılarla beslenen aşklar,

(lüırtı öğe|erinin bulunduğu kt]çük öyküler, insanlarIn çeşitli

gül_

öiel-

llklcrinj hayvanlarda yansltan Ve ahlaki bir öğreta sunmak ama_ lıyla kaleme alınan "fabl" biçiminde yap|tlar da buIunur'

ı

Bayrav öteki yapltlarında olduğu gibi bu çallşmas]yla da lıüjın baliminsanl hem de eğitimci duyar|lllğlyla' eksikliği kitapllklarlmlzda hissedilen önemli bir kaynak kitap hazırlamış. Prof. l)r Süheyla Bayrav'ın tüm yapltlarlnı yayımlarken, gunuruzde l)ıı alanda yapılan çalışmalarln klslrllğı da göz önüne ;ılıııdığında, bunlarln hala güncelliğini korumasl ve bilim (lUnyamlza lşük tutarak zenginleştirmesi onurlandırmaktadır bizi. Kendisine teşekkürlerimizi sunuyoruz.

Eylül 2001

Meral oraliş

içindekiler Giriş Aziz hayalları ve Destanlar

1l

3l

Saint Alexis

Chanson de Roland Charroi de Nimes Raout de Cambrai

35

39

Roman Tristan ile Iseult

47 49

Chievrefeui

50

Eheas

Marie de France: I

Chıöıien de Troyes: Yvain

54 54 57

Erec et Enide Perceval La Queste del Saint Graal

6s

Lirik şiir Le samedi al soir Raynaut

7t 72

Thibaul de Chımpagne: J'aloee l'autrier Gaite de la tor Por quoi me bat Voulez vous que je

Le Chaıelaİn de Conon de Bğİhune Jehan Rrcıeı - Adam de Dites Seignor

Guİ]kuine de Machaul

'75

76 77 78 Iu

Haıle

-_-_79

8l 82 83

EuSıaclıe DeScııomps CIıorles d'oıIöans Aucassin et Nicolette Tiyatro:

Dini Tiyatro: Le mystöre d'Adam Rutebeuf Le milacle de Thğophiles

La passion de Palatinus-------------------------------------102

ıııısı

Robin et Marion La farce de Maistre Pathelin Ie Bossu'.

t05 108

Vekayinameler ve Didaktik eserler

Robe

l5

de Cla

VİIIehardouİıı

t1

Froİssafı Bruneıo Latiııİ

22 24

l9

Joinville

Roman de la Rose: Guillaunıe ıIe Lo rıİs Jean Le Meung

---_-_-___--

127 130

Taşlamalar Roman du Renard

Metne dayanünayan bir edebiyat tarihi dersinden yarar sağianbeklenemez. YenileşiriImiş metinlerse, hpkı

gJ;';ir okr;"l;i,r. i'

yiızının gerçek çeşnisini hiç bir zaman veremezler. çeyi;le; Bundan doiayı eski

Laik tiyatro:

Aılam

GİRis

93 97

133

Bibliografoa

tJ

Glossaire

139

I

lllctinIerin öZüne Varmak istersek onları kendi diIIerinde

Anıolojiyi' ortaçag Franslz Edebiyatınt tanımak ve Frangellşmesini yakından incelemek isteyen, Fransız )]-i 9,!.nl, ve Roman Iriloloj isi. öğrencilerini düşünerek hazırladık. jma"' erı.i aıı rr".i"i" ç,ılışacaklara lneıin saglamak. ayni zamanda o.trçug r,-',i .J.;i"llınıll baş]lca telnaiarlnı. motifl erini. konuIarını tanItm;ktlr. .'Biz.

bu

ortaçağ için karakteristik buldugunıuz bazü metinieri öğrencilele erişlı'rmek isteyen-bu küçük kitap kronolojik slraya göre dü;i;;;;_ ],].,jl]..9_nrç"g

ll11l, ool('Dll İ.i1,.'.B, IrdIk.

edebiyatü biIindigi

gibi XIL yüzyıidin. XVl. y.uzyıia

400.yıl|ık süreyi. yüzyl l lara veya başka o|çııleie gore

KronoloJ iye önem ! ermeden. türleri gösıemevi veileldik: l')cstan. Roman. J irik şiir. Tiyatro v.b. Kitabın bJyıııları

il;;:;;l;;-

verebllmemizi engelledi: Fabliaux' Besıiaire. Mofalitd,

::ll 5olle "T:gtbi yazllardan

söz etmedik. XV. yüzyılln gerçekçi romanlarını. ıle-'S-ııiıılrc gi6i bir çığır il.ade edenlup,,ı"r, o, ,rrirrJ Fr:: !"!, göründük. cenellikle. eski|ere oranla. çok oaııa toıay anıuş,ı'. uı, Jı] de yazılınlş oJan xV. yüzyıl yapttlarlnl göz aldı ettik.

L:

son derece bağII olan odaçağ yazllarlnl türlere Ve hatta ,Geleneğe Iemalara- göre incelemek olasıdır' Ancak böyle harekeı edince, bu e_ Bnk Mfnende,, } Pelayo. vol: v EI rcrnanlicismo .h Fİo,ıcio. y.ı7ar bu esenn.lc xlx ylizyılda }aşayan FranslzlaIII Clıanson de Rolal,aı lç]"-;;;;i;;:;; "r"v"p _ gereksinim dtlymalarlna şaşmaktad'r' ' Ila]o siciliano.. ., iilorı el les lhİhıcs poiıiülhcs du M. Ag!-isımli k abıllda bırevcı blr şilr olılp. edebiyaıla ycni bir çıglI açan Vlllon un e"ı*iğ. b"gı,l,g''. Varar]andığıDı göstermlştlr Fernand l.jon.un les;Rpveirlc ""d"" ''",üa";. R'ociie-a";;.;;,;;";;' sanaı yapltınln oiuşumundaki farklı kaımanlfuı bulınak olasıdn

r,ı".ri

l0

II

debiyatm dönemi yadsıdlğl fikini vermiş olmaz mlyız? Soru}ıı başka türli-i de ifade edelim: Bıkmadan aynı konuları, motifleri tekarlayan bu edebiyatın ruhu' hayat karşıstnda tavrı zamanla değişmemiş midir?

Gelenek ne kadar sağlıklı olursa olsun, zamanın akışını durduramaz. Bir temanın canlı kalması belli bir duyarlılığın veya dünya gö_ rüşünün devam ettiğini kanıtlamaz. ortaçağ edebiyatı bu baklmdan, çok iyi bir örnektir' ortaçağda hiç bir tiir tam ölmez: Destan nazımdan kurtulup ne_ sir, roman şeklinde yaşar. Lirik şiir belli kalıplar içinde, belli temaları söylel. TiyatIo mukaddes tarihi, dini mucizeleri anlatr. Kelt menklbeleri durulmayan bir sevgiyte tekrarlanır. Konular bir türden digerine geçer. Temalar da pek çok değişmez, courtois aşlğ].lJ. derdi, dünyanın geçiciliği, talihin cilveleri, kadlnların kötii ruhu, rahiplerin rahata, zevke düşkiınlüğü. v.b....

Fakat xII. yüzyılın ruhu, XIV veya XV. yüzyılmkine benzer mi? ortaçağda fikir hayatı, bir nehir gibi hep ayni yönde mi akaı? 400 yıllık bir süreye biı isim takıp, ona homojen bir büti.in gözüyle bakabilir

miyiz?

ortaçağ sanatfa olsun, felsefede olsun hareketsiz değildir. Birbi_ rinden farklı akımlarln, biri birini izlediği veya birbiriyle çarpıştığı biı devirdir: Romandan sonra Gotik, Gotikte de "rqyonnanı'' "flamboyant'' devreler' realizme larşı savaşım veren nominalizm, Eflafuıa karşı Aristoteles... sanatta üslüp değişmesi yalnız teknik bir gelişnıe olarak kabul edilebilir mi? Üslüp değişmesi, yeni bir hassasiyetiı. yeni bir dünya görüşünün kendini ifade etme arzusundan doğmaz mı? Felsefedeki büyiik akımlar, Eflatun yerine Aristoteles'in okullarda okunması, Kilise talafından benimsenmesi, fikir hayatında yeni bir çığırın açıldığını gösteımez mi? Kuşkusuz sanatta felsefede gelişme, harcket, tartışma 'edebiyatta

da hareket olacaktır: bir devrin hayat üslubunda, düşünce ıarllnda meydana gelen deglşmc. sanana. feIsefede olduğu gibi edebiyatra da ifadesini bulacaktır.' Yaln17 bu hareketler her alanda oluııca,

]

Edebiyat ve farkl, sanaldalları araslndaki bcDzcşıneler Bak: Dilthey - l-oveyoj'Emile e-wölfflin- H. Hatzfel. A},rıı devirde yaşayan insanlarıı'ı aynı kuşağa ait o]ınayabileoek]eri. Bak] w. Pinder]

M

Das pnblem

lef

Generuliofi

ilı .ıel

Kulıslgeschicıı! Eu.opas' Be(li|f,, |928.

san'atlarün bağImsız]ığl Ve gelişmeleri: Bak. Lessing.

12

lıyııı

llıılı

başlamayabilir; aralarlndaki benzerlikleri, oranlan bulmak

ıllı 11)ç ıılalıilir. zaten genellik]e, fikir hayatında devirleri birbirinden ııvııııı:lk istediğimizde, hiç bir zaman kesin bir hat çizemeviz. Eskive lıı1'ılı kiılanlar, yeniyi çok önceden habel verenler. bu gibi-ayrımların

lıcı ziııııın ileriyi göz önünde bulundurarak, yön bildire-n işaretler ola_ ıııL kiılırıl etınek gerektiğini gösterirler. Ayrımlar, ancak ortalama olaı.ık ılıığrtıdurlar. işte biz de, bu noktaya iyice işaret ettikıen sonra, or|ılçllll 7ihniyetinde en belirgin olan iki tawl, felsefede olduğu kadar,

',ııııiıl Vc cdebiyatta görünen iki hayat anlayışınl belinmeye çalişacagz. ()rtaçağl, ozellikle Hııizinga,nın kitabından beIi,a yükselme bir . v. l)ir çiikme devrine ayırmak adet olmuştur. Fakat bu nitelikierde giz_ lcııel) değer yargıları insana yanlış fikirler verebilir: iki devıin kenjıe i),,,lü. oı'ljinal tavıIlalrnı, görüşIerini, duyarlıhğını belli €tmez. ortaça)lııı lıaş|Ica iki tavrını sanatta roman _ gotik, f;lsefede realizı - nomi_

lıillilnl tartışması aracılığıyla açıklamak isteyen yorumcuıar, ise l'ı,ıııılojik güçlüklerle karşılaşırlar ve kesin bir ayiım ıaoamazlar.

\il- orlaçağl. bazı sanaı kiıaplarında yaplIdlgl gibid bir Kluiı., ui, a. l}ııı'ıık deyre ayırırsak onu dalıa ,,organik', uii şitiıoe an]ayacagrm,zı llIlliil'ız. ( )\

Sanatta yapıIan düzene uyarak, edebiyatta da' ortalaına bi. bölme vlıpnıak istersek, başlanglçtan Joinville,e (yapıtını l 309,da yorıış,,.j kıdar uzanan devre Klasik devir, xIV. - xV. yüzylllara da garot devri (liyebiliriz. Kuşkusuz bu devirler de çıgırlari b6]untıp, ,l"recelenebiliıIeı. Klasik zihniyetin en olağanüstü belirtilerini XIl' yiizyılda, Barok lıvrı' da XV. Jiızyılda bulduğumuza göre, aradaki zaıı.ıana bir geçiş ılcvı'i olarak da bakabiliriz. Ancak, burada, amacltlllz ,r',, ao,rirn, ıırtışınak değil, iki zihıiyeti kısaca belirtmektiı:

.. ..]I.eride,.h9r tiıİlü anlaşmazlığI önlemek kavgısıyla önce lru iki si'Zcükle neyi işaIet ettiğimizi açlklamaya çalışaiıi. özeilikte xlasik siizcıiğiinün anlamını belirleııek oldukça nazik bif i(onlıdur. Çiilüii n Vrupa kühüriine giren çeşitli iilkelcrde Ve bu kiilttiıiin taı.klı
DlcIiıı du trd|Ptr '13e l'l\üı.

RelıeJlu}shc:a'lrcrJi(nı'jlıcl l| Il ,n,rx!. j. !., ü .,..J': l..:... LaL|\ Reau I.'o rctiPi!ı.Y ılu Mo|cıLlEl' F<ııı ııl,i .raul.ır-

.,l]

sözlüğünde "Bırinc'i der'ece Sezar pibi..." diyor' Fransız akademisinin ",Z;;r,ı':,r;, i|Jrionsi bı aila" örnek olon yqzarlar için s..ylenil'..d'ı'ir'""]^.o" Hugo klasittirler' KlaDanı-e, Shakespeare' Calderon' '"lr. büyük yTu''lul'] yaşamış da ıvii.' yu,y' ıou Fransa' i:i Ayrıca Klasik sözcüğü antikite ya-

#i-;ff

irl.l,'i'irir"..i*'",'a" ıiuo' 'a"'' göstermeye yaml' Zarlarlnı

sanat tarihinde' özelBiz burada Klasik Sözcüğünü' genellikle alacağız: ıirıe woırıin'ae' kullanılan anlamda ele

vaIlığa yönelmiştiri o' Klasik sanat. insanln dışında bulunan

bu

q;jilqll l11llİIh,fiİ::,-",,:':,liiiiı':h1HTJj "".,ğ;:Hj;; oranları bularak ifade emeye çaıı|

t'"'ı'"' için dog'ru ;;:'ffi;il;;;;it,;yi ço"'y" "li"ik 9]:u]:'_'_|:; her parçasına.değermt vetereK uli'unıi' ffi;;";;ü; ;'ui''' el'

giizetligin' doğrunun slrlarıdır' o|an diinyaya,değiL iç BaIok sanatsa hüzünlüdür; insanın dışında olanı değil' hareketi' oluşu dlüe "t''ı'''i' sınusız olanı'' muazzamı

ö;.'ö;;;:;,il:"nca,

d*;;;;#;;;k'"'lii' ;ii#: s;;;,';Jii|enmiş' ue|ıi şekillere; çok' bıltıınu kuvvetle.canlandırmayı'bU ;llil' ;;;;;;,;,;_o'unıu''na* yitirmiş' yeni L'iiJo.rir"o ii ouyuları yaşamayı sever' Sessizliği heyecanla;;;;;;; e;dış"ıi bir ruhun' iuygularına' duyularına' rına kapılmlş bir ruhun ifadesidir'

Klasik devir:

xll

yuzyrlda kolbiTçok yönetimini n""",ir)."ii"" .Ji;,o? r.oauı rejiq ülkenin merk€ z lef yaşadıklan toplu i#"Hd;;;;;,]uvor ı'uıt kitl;lerinin benzerlerdı' kasabalara ,i"Jva?. b"n" ooğrusu' az niifusIu şehirler'

diye anılan Genellikle ortaçağın Rönesansg dewi

ill

hayatı yaşar_

ıii'''nı"y' o'uurn edebilir' bir tiır köy lardı,Mevsimlerinakışınauyarakyaşanııdı.Çocukluhan.olgunluğa

ğlilİii'il"p'"e,

ff;i;;;;iffi",c;çlılı,insa',ıa,;çoğugirçekyaşlarınıtambil.

T"İ:::;;İşır:"'J;lff 1932' !

İ;)f }',Ii',-;,'?i3;:il*

j,T:.fi r'*"#

'Plo\ ...-ıiği tantmt ahyoruz. wötmln. P'irıcipes wölmin''n Röncsans sanaıı |çln verol

dQ| Ro'naıııiqueİ

"!ıIilJ;w,i', chrlıien Cohan:

l4

ı|e

İ,şyjiİi,ji:İ,,,üii*'duniv€rsityl927'c'

Tloleİ eı son umPs'

lDezlerdi. Yaşam ve ölüm doğal olaylar sayılır, üzerlerinde pek durul_ nıazdı. Bu hayat sakin ve rahattı' savaşlar seyrek ve oldukça tehlikesizdi. Gerçi feodal sistem, her kişiyi' süzeren'in yardımına koşmaya zorlardı ama bu yardım iyice slnırlanmıştı: yılda bir veya iki ayı geç_ ,ıezdi. zaten, toprağın ekildiği ve ekinierin biçildiği mevsimlerde sa_ vaş yapılmazdı. Genellikle, mücadele tam önemli bir aşamaya girmek üzereyken, belirli olan savaş süresi dolar herkes de evine döner, hare_ kct bir yıl sonraya brakıhrdı. Böylece savaş, tehlikesi oldukça az, güzel havalarda yapılan bir tür sPora benzerdi. Mücadele|er ulusal olnraktan çok prenslerin kişiset işleriydi. Ulusal bilincin henüz şekil bulmadığı bu devirde, insanlar kendilerini' Fransız' ingiliz'__ değil, Hı_ ristiyan ve belki de Avrupalı olarak hissederlerdi.lo Her birey başka bi_ reylere bir takım özel anlaşmalarla bağIıydı, toplum ziıvede Kral, en alt katta da toprağa bağlı köylüler olmak üzere, bir piramit şeklinde düzenlenmişti: Sınıflar biıbirinden iyice ayrllmıştı. Asalet kapalı bir sınıf olmaya başlamış, slnıf değiştirebilme olanakları azalm$tı. zengin

çocukları zengin, fakirlerse kuşaklar bo1unca hep fakir kalırlardı. Zcnginlikle fakirlik arasındaki yaşayış farkı bugünkünden çok daha biiyüktü. Buna rağmen servet dağılışındaki oransızllklar, ne zengin_

Ierde bir huzursuzluk ne de fakirlerde isyankar bir ruh yaratrdı. Çünkü toplumun Tanrı tarafından katlara böIündüğtıne ve bu silsilenin güzel vc mükerrnel olabilmesinin, içine zenginleri ve fakirleri alabilmesiyle mümkün olacağına inanılırdı. Yoksullar, hastalar, sakatlar ilahi aklın nıükemmel oluşumuna araç olduklarından emindiler. Ne politik, ne (oplumsal sorunlarla kendini fazla yormayan bu devrin insanı, kendini bir birey olmaktan çok biI toplumun, bir çevrenin, bir mesleğin' biı ai_ lenin üyesi hisseder,ll dünya düZenini, Tanrının emri diye kabullenirdi. Manevi hayatına, dünya görüşüne din hakimdi. Bilgi, araştırlcı, yapıcı fikirse tamamen Kilise adamlarının elinde idi. Kilise bütün fikir çalışmalarını tekeli altına almakla' duşünme uzmanlarırıı kucağında loplamakla kalmamış, devrin bütiin fikir hareketlerini sıkı bir kontrole ıabi tutmayı, esas bildiği dogmalardan ayrılan her yazıyı ortadan kal_ dırmayl, göüşlerine yabancı; dolayısıyla tehlikeli bulduğu her düşün_ ceyi susturmayt başarmıştır. incelediğimiz devirde, batlda hiç bir dev' lcı Katolik kilise kadar iyi örgütlenmiş, aktif ve canh değildir. Çok iyi |"

|ı

Avrupa birliği bilinci. Roma lmparatorluğu'nun çoküşonü izleyen çağıardan gelme bir kavramdır. Eak. M. Block: La socı&ı fEodaı.' A. Michel' s. 6I}u devirde. özellikle asi] slnıfta aile hukukıı kavraml' bircy hukuku kavtamlndan 0s-

liırdil'

t5

.

işleyen bu mekaniz1ıa dinde dengeyi sağlıyordu. Böylece,

xll. xlll.

ı,apılmış olduğundan ilahi hikmeti yansıtan bir ayna, okumayı bilene,

yüzyıl insanı her alanda, düzenli ve hareketsiz görıınen bir dünyayla karşl karşıya idi. zalen gördüğü dünyanln da tam gerçek olmaylp,

iıçIk bir kitaptir.

Tanıısal a|emin bir yansıması olduğunu, din ona öğIetiyordu. Tanrının dtinyayı kendine benzeteIek yalattığını bilirdi. ona göre, yer}4ızündeki olayları tanlmak için eşyaya bakmaya gerek yokfur. Tanrı bilgisi gerçeğe varmak isteyenler için deneyimden daha emin bir yoldur. Evren' Analogie (Benzeşme)|z ilkesi üzerine kurulmuş olduğundan, yeryüzünde hiç bir şey yalnız kendi demek değildir, aynı zamanda başka bir şeyin, daha yüksek bir kavramrn, bir gerçeğin sembolüdff. Ömeğin ortaçağa göre arslaı hayvaıların şahldır. insanların en tınlüsü şüphesiz bir tllristiyana göıe, insan suretinde beliren isadır. Demek ki isa ile arslan arasrnda biı ilişki vaıdır. Bu sonuca vaıdıktan sonra ortaçağ gerçek arslanın yaşama tarzını, huylarınl gözetlemeyi gereksiz buluyor. Hayvanlardan bahseden Besıİaiıe (Parsname) kiİapları ciddiyetle, dişi arslanın her zaman ölü yavru yavruIadığını, üç giın onım yanından ayrılmadığını, üçüncii gtın yavnınun dirildiğini anlatırlaıdı. Bu olayın anlamını açıklamak kolaydı: lsanın sembolü olan fislan yavruları üç giın ölü yatallar, çünku isa üç gün mezalda ölü yatmıştır, fakal sonradan o nasıl dirilerek göğe uçmuşs4 arslan yavnılart da öylece hayata kavuşurlar. Hayvanların, renklerin, taşların, her şeyin ortaçağa göre gizli anlamlan vardf. Yeryüzü Baudelaire'in şiirinde gösterdiği gibil3 bir "Symbole'' ormanıdır. Doğa, birbirine denk gelen planlara|a göre

ı'?

lr

Neden sonuç_ilkesine

dayanarak ilerleyen bir fikir dizisine. benıcşıııe (Anologie)ls ilkesini ıe;ih .a", on"irJ juiır;;', ;';,;;";r, t,lagan saymaz' En basiı bir aşk öyktisunde. E, .i.ır"rör"} ui."#.' ı|iJsa|Inda gerçeğin. eizli bir anlamln saklandlğlna inanır' onca. günliik hayatın btitün olayları eğer söZlerine varahilir
|ıi,lgin kiŞinin gözünde. dcğeri vardIr. Ancak. ı(.t.rar

ı'ıiı

eırer4li "?"iüi*r"r"i,İiı. blr si.) ;il ;;_ gJi ui, _jr"*r?.',LJ,i.

ııııktan çıkar. C.S. Leıvis,inıu je işareı eniği üı ııode ofthought), hakikate varmanın

en emin yolu o|ur.

Sembolizmin bir düşünme ıarzı olarak onaçag ıefekkiirıindeki ,,llcmini kavradlğImlz anda. bu d,

v gıl ı

k

bu ld uğu m_uz l,

l

; ;;;l ;il;T,/"8}}#l,

scviIdiğini anlamış oluruz.

i

;".]:ft l].iliil;

Allegorie'yi genellikle kullan

ıııı,/ " bir şekil olarak temsil eımektir. ömegin: A;;i",

#;#; #_

gtız|eri baglı üir ıa;;';.';;,;;;.;;;;. i: ]:ii].,1,l1l .ıClvl 'ta,ihi blrer lnsan kIIlğında göstermektir. Allegorie. ı.ı.< bir,kadln.

vb"ıii] t.l."."lıılılı hir.şekildiı.' Yunaı ıılitolojisindeki Taniları .ı. .ıll,,r, u,.iııin J'endine ı'

,

ı

s

,

özgü karaktel.i. arz;lar

rl u",, j,, x,,.." on]ui;; i"l T'l[ilrT;,l ıcğin Hoıııeros'ııll tIiıılo.smda Jul]ot]ili,ir"];İ frllVaıllara . I

litn Ia

',ı.ı.

iİ;:.;;.

diişnlan ollntlssı

l'ıı dtıü'_eluoun nedt'ni bcIIjtlir. Jıınon. Paris,in u.il" iı.'[r],","i,liİl Vcniis'ii kendisinJcn dahı gıizel bulmasını ü*;r;;ö:'ö #;';: ı'lıı]aıııen. bir l.iıdıl: gibi hare-keı eder. paı,aı. sıa.e,ın

(lustanlııda

Taırı Mars,a bakacak o|ursak i;

ıe Buıldeıairc'

ll Aziz Pauıus' Rorna!ılara mcktııbundan| ".'c (ıı'o'ı peul conn.Iilf. dC ireı.s] 11]d,l!:.:i poııı: (les homınes1... Iıı efieı iıs p:ı.ıi':ııılıı.'; ını'isıblcs ıle Dıea' su puıssancc jıernellı ı!ü s0 dıl'ülıilö. İe \'oi?nl u)r||,\, !',).;l ,l,'|1]lı! la crJaııon lu nonde quond oD le.İ

%-j

ıı"go,ı"i:)ü"L),i;ö;ü:ilTffi:,,^rİ?,,;:;?:?:::"İ;:yİ:

fiki

slz eşyalar ((aş' mad€n, toprak. v.b.) bi&ilc', hayvonlar, melekler' Cansız eşyanın esas özelliği: var olmaktır. Bitkinin esas özelliğij var olmak ve yaşamaİtır. Hayvansıın esas özelliği: va' olnıak' yqamak ve hissetm€tıi.. MelekIerin esas ö7"elliği: akıldtr' işlc insanda bu özalliklerin hepsi vardlr. lnsanla evıen aışındaki benzerliği dahi da ileri göü0rmek olasıydl, öm.gin: sam haslaıtğmın doğada firnnaya inm€nin a!'vayit g0neş tuıulmasına denk geldiği ti!)c sürülürd0. Baudelaire: FIeı'ı. du nıal (Correspondance). Baııdelaire'in slmboljsnıcinin 0ı1li çağ'a ne kadar yakln olduğunlı alt]an]ak isıeyenlere: Marc Eige]dingcr: Zı' Plaıo\^lııı.'

d.ri.;;;r;;;;#;

ııe vi. Ilahi alemdir. Dünyanın. "ıariır". btıyle birbirine l'üınıldtığu esasıa kabul edi lince. Syınbolism.. ui. lıir. eğreti|eme. ..Suggcstion yamtmaya

eski Yunan'da vardı' "Micfocoİme - Macrocosze" kavramlarl düa tcç devi'd€ ortaya çlkmışhr (Baz tarihçilcrc göfe bu kavıamlan ilk defa lskcndcriycli Philon kullanmlşhr). Yunan düŞtıncesindc insanln b0t0n evI€nin esas niteliklerine s8_ hip olduğU fikri önemli yat ll)t^İdl' E\Ircn yüi "rı14cfocoİme'' deraceleİe ayrılı': calı-

Benzışme

hr'; ;t;i;;i;Hlffi;] ;]; 'rrı,;;;il"#;T;" JJ.i r.ıaİi l.ii İİ-

gerçeL olan. bizzaı günlük

'edelim bJr planda da olsa bir tür yan;lma

,'İi:!,n:,İ"fuİ"liirr|,,r!1ğL,.-_&; ""'}iu,':;iltr:3:;:5',1#İ#';,.",İ'"" .

** I

'"

iıra';":;H, ü;;;ffi;ff;:;] s^in' vi"'o'

o*"'u-"''u

le,'ıyıhe.ıe t' !ı0;ı ıl .d|,ıı

l lt

l\ Mukaddes tarih devri: yani, Tanrının insanlara dinini tanıt_ llı;th. oogru yolu göstermek amaclyla işaretler gönderdiği' Peyqamlı.ı'lcrin yaşadığı mukaddes tarihjn devri. i'r, ..i-ı y;..ü",.irJ.il"" 'lIlCrliğini anlatmak için bir ekmeği parçalayıp dağımışt,. l}.lrct (sıgne), mukaddes bir ekmekti. Çünkü, son yemek, taIihtQ, daha lkığrusu mukaddes tuihte sadece bir hiz olan bir oiaydır.iE 2) Mukaddes ıqrih ile mahşer arasında u:anqn devir;Kilise devı ııllr lşte o devrin_içinde' Papaz ayinlerde ekmeği takdis edip dağ]ttığl z' ııııın bir hareket yapmış otıır' Daha giniş anlamda div"ebifi_sembolik ı il ki' Htristiyanlara göre, bu devirdeki bütun oüyla; mukaoa"'i-iırin l'ircr,syrubok'td'ir. Fakat ayni zamanda dünya yüzürd.ki;l;y; lıııığlak.olan ilahı alemin. basiı|eşmiş birer allegorie'sidirlei. Gorill(liığii gjbi,. dini edebiyatta, allegorie

öfkeli hep kavga edel göriinür. Evi bir savaş meydanına benzer, demek ki bu eserde Mars bir Tanıl olmaktan çıkmış, savaş kavramrnın canlı bir ifadesi olmuştur. Bu anlamda anlaşılınca Allegorie, çözülmesinde

,

o;ki;;i'

hiç bir güçlük göstermeyen bir mantık oyunu, soğuk bir edebiyat sanatıdır. Gene C. S. Lewis'in dediği gibi tek taraflı bir "ifade tqrzı"dlf (q moele of expression). Sembol gibi, okuyucudan veya seyirciden kendini yormasını, anlayışlnı işletmesini, yapıtl yorumlamasını beklemez, aksine ona, yapıtı anlamak için gerekli olan anütarı, kolayca verir.

Sembolizm,

bir şeyden başka şeyler aracılığıyla

.

bahsetmek

(Baudelaire'in şiirinde olduğu gibi bir kuşu, şaiıin sembolü olarak alıp, kuş için söylediklerimiz şair için de doğrudur, dendikçe),l7 allegorie de soyrıt bir kavıamı canlı bir şekil olarak canlandırmak oldukça, bu iki kavramı biri birinden ayırmak çok kolaydlr. Sembolizmi dünya yapısının temeli diye kabul ettiğimizde yeryüzündeki varhkların ve olayların hepsi az çok bir Allegorİe durumuna diişerler: Böylece iki kawamın arasındaki fark, aynı açıklıkla meydana çıkmaz. Nitekim ortaçağ edebiyatında da böyle olmuş, Seınbolik - Alegorik telimleri birbirine çok

d;;

ile symboleişit

iskenderiyeli Philon'nun ve genellikle Eflatun ve yeni Eflatuncu ielsefenin, Hıristiyan kilisesi üzerindeki etkisi çok büyük olmuştur. Bütün söylediklerimizi toplu bir şekilde ifade etmek istersek di-

yebiliriz ki Hfistiyan kilisesi, hem mekinda, hem zamanda sembolizmi esas tutar. Evrenin birbirine denk geleı planlara göre yaratlldığIna inandlğ1 gibi, yeryüzündeki olayları da ikiye ayırır:

Bugfin bize soğuk bir mantık oyınu gibj görünen alegorik ifade ıiırzınln ortaçağda çok sevilmiş olmasının seb-eplerınoen "ui.ı, lıcnılisi, kuşkusuz bu devrin sembolik dınya gtırtışıdur. "n_'o_

Günlük olaylara değer vermek|e beraber, onlara bir defava özpü-

'ı1ı'ı oIaylar diye bakmayan, özelIiklerinden çok. geneI (:lvlılnaK Isteyen Ortaçağ insanl için hayaı bir daha geri ""ü;;;, dörımeyen. lıiı.ııehir gibi daima akıp giden zamon içinae yaşaruıiıvor. aaha inı< lıl(ıkaddes tarihin çizdiği slnırlar içinde durgun bir manzara gtısteri-

yıırdu_

Bu'devir insanının gerçekten kuşkusu yoktu. gerçeğin bulunmus ' ,'ldııgundan emindi. toplumsal ve poliıik olaylan a"a I.ıl'l lanrlnın birer emri. ilahi yazgının hükümleri 'un]ş,.r.a,.örl olarak kabut ederdi. ( )nun sorunu gerçeği yaşayabilmekti. o hayatı entelektüel bi, ;"r"kü; 'lıılamak isteyen. kendine özgü bir hakikai arayan bir o.oila,l Aı',.tısu hayatln bilginlerce biIinen gizli anlamlna varlp. on, u;ı7nçı" v,ışımakrı. yani her şeyden önce bir irade lnsanı lai. sovaıve eaeJiu'ui, lıir bakıına bireyci görünür. ömeğin bireyit) uı,ı ırt,nu' 'a.q.' çoı. uJJr. llcr olayl. bir bütünün parçası olarak deği| de baŞIl uuşin" bi.?ıuv oıuıiık ince|er: hangi amaçIa söylenmiş olu-rsa olsun 1uıu1, uyip,,i r-"ln_

'

lr'-

|\ |7

Ba[de|^ie| L'albaıfos (rleurs du Mal).

l8

"ı';;;ii;;;

scnıboliktirler.

yaklaşmIştır.

Bunu özellikle dini metinlerde görürüz: Eski mitlerin Alegorik yorumu her uygallıkta rastlanan bil olaydır: Yunanistan'da' kültiirlü kimseler mitolojik öykülere inanmamaya başlayınca, onları alegorik bir şekilde açlklamaya çalışmışlardı. Tevrat'da aynı zihniyetle, pek eskj tarihleIde, incelenmiştir. isa'dan az önce doğan ve Eflatuncu bir filozof olan iskenderiyeli Philon, Tevrat'ın alegorik bir yorumunu yapmıştı. Örneğin dünyanın yaradıhşınl kosmogonik bir mit yerine etik bir olay olarak açıklamaya çaIışmlştır: Eden bahçesinde akan dört nehrin dört esas erdemi temsi] ettiklerini, v'b' öne süımüştür. Demek ki burada nehir hem bir symbole, heın bir allegorie'dir.

*ıu.i. t".ı-ı"' üir;,"

,ılıı'ak kullanılabilir. Hayvanlardan bahseien Besıiiire a"c"iiı iilcllik]erinden bahseden Lopidaiıe gibi eserler h".

:''igne eı slh'ıbote: ı. Delangıade. H. sclrma]enbach, pcnser, s. 146.

P

Codet.

I l-' l.cııblı' (il l]lı. l'ı I')

haslna olursa olsun, dosta düşmana verilen söZ tutulmahdır' Amacln uruçıur, ."şr, kıldı!ı fiki bu Zihniyete taınamen yabancıdrr' irade- oluşumlarında ise öIçü heı zaman bireydir. o devirde yazllmış savaş bttimleııe]erini ele aialım, bunların hakikatte yanyana getiri|miş ıluello betimlemelelindcn ibaret olduklaruıı derhal göIü z' Hiç bir çıkar gözetmeden' diyar diyar dolaşarak muhtaçların yardımına koşan şövalye

tipini de bu devir yaratmıştır. Tek huşına gezen şEvtıIye'n\\

(|e

Clıevalier erraı]t) kayglsı, her şeyden önce, nefsini^eğitmek, hayatln gizIi anlamına varmaı, yaşama Sanatınl öğrenııektir.l9

Ancak, bireyiıl onuıu kavramını, ahLak anlayışında esas tutan, bı ı'eyiıı etik olgunlaşnrasına değer veren bu devir aslııda bireyci değildiı': irade sahibi olınak. doğru bildiğini yapabilmek deııektir, doğrayu araııak kendine has L'ıir doğru bulmak' kendi içine dönnek değildir'

işte insaııın dışındaki aleme dönmüş, onu statik bil varhk diye kabul eden, fakat olayların ırrkasında gizlenen i/* örneği (gft'lıöıype). Tanrıırün evı'eni yaıatırkeır kurduğu düzeni bulınaya çalşan, yani akılclan faycialanarak imaır yoluyla Tanrlya eıişııek isteyen, akıl ile iııan aı'asıııJaki uygunl!ığu, evreıriıı kurıluşı.ıırdaki ahengi, nıiikerrırnel oranları belirtıneyi uğraşan Zihıriyeti, bireyciliğe değil, gene1 ölçülere, her_ kesiıı kabul ittigi gerçeklere değeı veren, insan nıelekelerini aklı, duyguyu, iradeyi diizeıIenıeyi bilen bu devri KIasik olaıak vasıflandırdık' Barok Devir: Zamanı pek hesaba katmayan bu devrin huzurunu zaman yavaş

iIlL ylizyılıu sonunda, daha önceki yüzylllarda başlayan iarekctler gelişnıiş, toplunı yeni bir ınaı'ızara göstermeye başlamlştı' yavaş bozdu.

}latı AVrup;'da o zaııana kadar

eı büytik iki kuvvet

saytlan Papalıkla,

iıı1ıırat.ıı1rık, ilerde açıklayacağıııız gibi, öııemlerini, sa;'gınlıkIarııı

iıj Il,:tiıekteyd i!er' Buıun!a birlikte Fraıısa ve ingiltere'de, Krallar, ti,:ıi.i ',.,e sanayi aracıljğıyla zeııglnleşen burjuvalaıa dayaııarak Dere|;

be1lil' sisteınine ka(şl mıicadeleye girişmişIer ve devleti merkezileş

tirinek yclunda çok ilerlenrişIeı'di. Almanya, italya tanr bir küçük veya büyük prensliklel analşisi içirıde çırpınırken, bu iki tilke. kuşkusuz her biiiııin kendine özgü özellikleriyle, ulusal devlet bilinoine görece olarak varmlş bulunrıyordu.

Merkezi idarenin sağJan'ılaşııası' yani Kral nüfuzunun artırası, I'codal rejimin kapalı ekoı'ıoııi sistemiııin if]asl deııekti. 1300'lü yıllırda, daha önce başlamlş olan ekonomik gelişme bir tür dengeye var_ l]]ıştl. Serbest şehirler çoğalıp kuvvetlendikçe, Derebeylerine karşı lioydukça toprağa bağlı esir (seı1) kuruınu da ortadaı'ı kalkıyordu. XIV. yıizyılın başında Ypres şehri echevin' lerinden20 biri aıtık "serrİ'koıru_ sunun ortadan kalktığlnı söyIeyebiliyordu. Şehirde, her meslekten kişiler "Korporasyon" olarak örgütleni-

yor. şehirle köy arasında 1am bir iş bölüııü anlaŞmasına varılıyordu (l300 ylllarlnda). ilkel madde ticareti bütün Avrupa'da gelişiyordu. sanayi ve ticarctin canlanmasl, toplumsal hayat ölçülerini sarsmaya başladı. Eskiden tek servet toprak iken, şimdi para büyük bir kuwet ()ın]uştu. Para üzerine kurulu zenginliğin, toplağa dayanan servet kallaı dengeli olııadığı biliıriı'. Yeni biı'sınıfın, buıjuvazinin ortaya çlk' (lğı Ve ülkeni[ yazglsında gitgide dalra önemli bir rol oynamaya başIadığı bu devirde, stnlf değiştirme oldukça kolaylaşmıştl: Ticaretle zen-

gin olup eskiden bir asilzadeye ait topIağl satln alan Burjuva, asilzadenin ayrıcalıklaıına süip olabiliyordu. cerçi, o tarihlerde ayrıcalıklar pek önenıIi olmadıklarııdan, servetini kaybeden ktiçtik asilzadelerin çoğu burjuva sınıfına geçıneyi yeğliyordu_ Derebeyleri ise yeni duıunıu hiçbir şekilde kavrayamlyorlar, kendilerine kdrdan çok güçlükler doğufan bazt ayrıcalıkları (kaza hakkl gibi) korumak istediklerinden Kralla amansız mücadelelere girişiyoıIardl. Aynı zamanda, bütiin ortaçağ insaüları gibi, en basit mali yönetim ilkelerine uymuyorlar, gelirlerinden fazla harcayarak' bir süre sonra tefecilelin eline düşüyor, sonunda topraklarınl satmak zorunda kalıyorlardı' Asil sınıfın toprakla olan bağları. böylece çözülünce. onun artık ülkede ''ış/evi'' kalmıyor ve bu sınıf bir tür kapalı kast durumuna düşüyordu.2I Büyük Derebeylerine gelince, onlar Krallar gibi bir evlenme politikası gıderek, topraklarını genişletiyor, iılkede büyük bir kuwet, devlet içinde bir devlet kurmayı başarıyorlardı. Fakat, ayni evlenme politikası, bir elde top_ Ianmış kuwetlerin er geç Kıal ailesine geçmesine sebep oluyordu. Knçük "Fıef' lere gelince, mirasçllar aIasında böltindüğünden ufalıp dağı}ıyorlaldı.

Toplumun içinden değiştiği bu tarihlerde, o zamana kadar' en üstün otorite olduğu tartışmasız kabul edilen Kilise de büyük bir kIiz ge]"

1"

Bkz. Dıaıogues'daki (sayl3) y^zlnu"La joie iıııııs ıa

20

lifrğmlu

cheyaıe'esque" '

]|

Echeviıı: belediye cmrindeki hakimlere verilen isiın tsak. La Fin ıIıl Mo!en,4ge. (L. Halpheıı, Ph' sa8nac serisinde. Ciıt VIl, l.

2

t }

hükümdarı sayılan çirmekteydi. Bir süreden beIi Batlntn en kudretli Sicilya olaylaPapalık, Fransız Krallarının nüfuzu altna girmiş olan rından22 saygınlığı büsbütün küçülmüş olarak çıktı' 1285'de aslen Franr,, olun}upu IV. Maltin ölmüştü; onun yerine seçilen H-onorius V (l285 - 87) Romalı olmakla beraber, tamamen Franslz taraftarl üi' ve'Roma imparatoru unvanlnt taştyan Alman imparatorlarınln, italya işlerine karışmasına razı değiIdi. zaten Papa'nln Fransrz taıaftaıı olma_ müsrna e.u, neden de buydu. Alman Prensleıiyle Pafıalık arasındaki işlerini din Politika, hıZlandı. büsbütıin yüZyılın başında cadele XIV. unutııuş' yalnız çok eıkiliyorju. bu devrin Papalarl nıanevi ödevlerini bile tamamen seçimi Papa düşmüşlerdi. korumaya iiyasi otoritelerini seçen önderini kilisesinin tIıristiyan gelmiŞti. haline oyunu bir politika " Konklav" meclisinde dine gelen meydana yuln,, kardinallerden ve yabancı diişıınceler hakim durumdaydılar. Bazen yeni Papa'nln çeç.ilmesi ll hatta 27 ay'südüğü görülmüştıir. Maddi çıkarlar, manevi düPapa'nln tamamen si şüncelere açıkça baskın çıkıyordu. imparator'Ia kadar Papa'nın zamana yasi olan tartışmaslndan ikisi de zaraıll çıktı' o türlü diin}evi ve her otoritesi tartışıümazdı. onun asla yantlamayacağ] edilirdi' kabul ettiği hareket bağımsız olatak düşüncenin "iki.ird"n halk yalnız olsun italya'da oyra u,ı,t, Fransa'da olsun, Almanya'da, ve sarayını Roma açlkça, bile, değil, Kilise mensupları' Piskoposlar yayınaya başlafikrini gerektiği yapmak ıaŞai, eleyirmeye, reform saygınlığınln ne derece küçüldüğünii gösteren omışlardır. Papatıgın -ı ıayiu.,n başlrdu' 294'de Papa Bonifatius'un, Anagni'den Fransız Kııaiı'nın adamları taraflndan kaçırılıp esir.edilmesi gelir' Papa'nın, hükümdaIlardan üStün olduğunu çok büyük bil tutkuyla sa'vunan Bonilarius gibi rchipler hakikahe bu konu üzerine dikdüşmanlarının kuVvetlenmeSine yol açmışlardır' orneğin kaii çekerek.

Fransız Kıralı Philippe Ie Bet'in buyruğundaki hukukçular'" Papa'ya karşı, eski Roma hukukundaki hükümdar anlamına dayanarak devlet Bajk--,nın hak]alını tayin etmeye, böylece de Papalık oloritesini .yıkmaya çalışmışlar, bu konu üzerine halkm dikkatini toplaınışlal' böylece amaçlarında aşağı yukarı başarıIı da olmuşlardır'

]l]o Man ı282'de ları kaıleım,y,

2r

eden halk' sıcll}a'da b!lunJn Fransızi"panyollaJ'n ıeşvtkiyle 'syan Fransız Charles d'Anjou idi !c Papa Frans|zıajl

llılya ve Almanya'da bir çok mistik "Joochimiıe" akımlarln gelişti]:lini görüyoruz. (Aristotelizme karşı Aziz Augustinus'un fikirlerini tu-

liın AZiz Bonaventure'un yazılarl 1277'de mahküm olmuştu. Gdıard de l}orgo San.Domnino da Joachim de Flore'nin görüş Ve ümitlerini tekı'ılrlıyordu). Bir çok rafizi1a hareketler ya yeniden canlanmış veya ilk (lcia baş gösteriyoIdu: Beghards-Beguines'ler, Cathare'lar, Vaudois'lar, Aınarie de B€ne'nin itluminisme'i. Ayrlca ibni Rüşt felsefesinin etkisiyle hiç bir dine inanmayan insanların sayısı da git gide artmaktaydı.

Kilise dahilinde bazl tarikatlarda, ömeğin Fransiskenler arasında

ılıistik akımlar kuwetleniyor, Tanrıyla kul arasında mukaddes kitaplırdan başka araç istemeyenlerin saylsl artlyordu. Papairğın zaafl, lj78'de büsbütün belirginleşecektir. iki hana ıiç Papa. Aziz Petrus'un halifeliğini iddia edeceklerdir. Demek ki artık manevi hayat da huzurlllıtı kaybetrniş. o Zalrıana kadar tartışllması günah sayılan sorunlar lafiışma konusu olmuş, kilise, düzeni koruma rolünü artık yitirmiştil. içte iktisadi, siyasi ve manevi değişmelere sahıe olan bu devirde

(xIV. yüzyıl]n başında), Avrupa'nın en birleşmiş, en kuwetli devleti |]Iansa görüniiyordu. oysa, Fıansa gerçekte büyiık felaketlerin arife_ sinde idi.

l328'de, erkek evlat bırakmadan ölen Kralın tahına akrabas! |'hilippe de Valois çıktığı zaman, Fransa ile ingiltere arasında bir süreden beri ekonomik nedenlerden dolayl. gerginlik vardı. Önceleri iki l"ransız prensi arasında bir rekabet Ve veraset davast gibi başlayan l00 yıl savaşı, gelçekte iki ulusun çarpışmasl idi. Başlangıçta mücadelenin l)u kadar çetin, herkesi kapsayıcl Ve uzun olacağınr kimse tahmin et_ memişti.

Fransa, bu savaşta çok hırpalandl. Sefalet, güvensizlik, ümitsizlik ıilkenin üstüne çöl(tü. Eski derebeylerinin kavgalarlna benzemeycır lııı savaş köyü de, şehri de mahvediyordu. Savaşın sonucu olarak illkc|ıiıı

o slraja Sicıtya Kıatı

tütı]yordu. Nogaıet, Pierre Flote, Bkz- Halphen_Sagnac, aIlntı s' 38'

22

Kilisenin acıklı hali, Papanın Almanlardan korkarak Fransa' ya sığınması, Avignon şehrinin bir süre Papalık merkezi olması, Papalık siı'zıyında ve mahkemelerinde siyaset Ve riişvetin e&isi, Hıristiyan alcnıinde düzenin bozulmasına neden oluyordu. Kilise artık fikir aleıııine hakim olamıyordu. Bu devirde, Flansa'da, İngilteıe'de, özeilikle

]1

Şii mezhebi inancıntn benimscnmesi durumu. (yayıncınln nolıı)

lı!'ykeltraşlıkta aynntı Zenginliği ve bu çiçek, hayvan, kumaş v.b. mo-

her köşesinde tüIeyen haydut çeteleri de düşmandan daha büyiik bir afet halini a|mıştl. o sıralarda Avrupa'yı kırıp geçen biiytik veba salgınlarını da düşünürsek hayattn ne kadar karanlık ve acıklı olduğunu iyice anlarız. Yüz yıJ savaşından, Fransa ulusal bilincini tam anlaınıyla kavramış oiarak çıkı (bu bilincin en gerçek sembolü de, kuşkusuz, Lorenli bir köylü klzl olan Jeanne d'Arc'tlr), fakaı bu biliııce ulaşana

IiIlcrinin..bir kuyJmcu sabrlyla işlenmesi, doga sevgisinden çok "iıllcgoıik" düşünüşün sonucudur denebilir. Her ayrıntlya- tam haRını

vct-nle' onu olabildiğince geliştirme arzusu bazen garip ionuçlara varı-

ııı'du: örneğin Erasmus'un aıılattıgına gtire, btiyiii perhiz yortusunda, l)ir papaz, kutsal metinlerde bulunan her s<;z üzeiinde ayrı durarak ın ıısrı| çocıık enranı prodi+ue ü" parabolünün açlklamaiını vaazla-

kadar pek çok ıstırap çekti.

'

işte ne din, ne fikir hayatında, ne ekononlik, ne de siyasi alaırda futarlıIık Ve huzuru bulamayan bu devrin insanı ycni bir düzcn, ycni ölçüler aramak zorunda idi. Ancak bu yeni düzeni nerede bulacaktır? Yaşad!ğl dünya ona ıstlrap Ve üzüntüden başka bir şey göstermediğine göre, huzuru iç aleminde ıni bulacaktır?

Bir bakıma onaçağln son devrinin insanı

ıamamen ge|eneğe bağlıdır. Huizinga.J' o tarihlerde hayatın ne derece 'sryütd'' edilmiş olduğunu kitabında anlatlr. Hayatln her aşaması belli kurallara göre yaşanırdı: doğuın, evlerune, cenaze, v.b. ınatem tutma bile ölçülere bağhydı. Mateındeki bir insan belirli bir süre odasından dışan çıkmaz, hatta Ziyaretçileri yatağlnda kabul ederdi, fakat bu süre erkek veya kız kardeş, baba, koca, evlada göre değişirdi. Ziyafet yeıneklerini karar_ laştırlrken veya misafir ağırlarken de belli kurallara uymak şarttı. Eti_ kete çok bağIı olan Bourgogne Sarayı'nda teşrifat bir sanat, hatta bir mistik haline gelmişti. Aşçı hastalandığt zaman, mutfakta ona kim Ve_ kalet etmelidir. Çorbacl mı? Kebapçı mı? Ekmek dağıtanlarla sakiler neden aşçılardan daha yüksek bir konuma sahiptir|er' (isa. son yemekte, ekmeği havariyuna dağıtırken bu benim etim, şarabı dağıtırken de bu benim kanıındır dediğinden). Görülüyor ki ortaçağln sembolik dünya görüşü aşırı bir hal almlş, günlük hayatı donmuş kallplaIa sokmak, her ayrıntıya metafizik değer vermek derecesine gelmiştir. Her yerde bir "qllögoric" araınak "allögorie'' aracılığıyla düşünmek alışkanlığı, bize bugün çok zevksiz v€ kuru gelen entelekıüel bir oyun, boş bir akılcıllk haline varmıştlr.

Bu ayrmtl bolluğu. eserin birliğini. ahengini (Roman de Ia Rose,un

lLllıcl yarlsnüa olduğu gibi1 gene|likle bozuyor. Zevksiz bir gösıerişe (liişkünlük izlenimini uyandırıyordu. Hakikaten de xV. ytirylldi, sanatk.ıı'ların en çok himaye gördiikleri ..Bourgognd' sarayındi Iüs. zeneinlik

giisterisi asil hayatn esasl sayılıyor, giyime, şaşaatı eğlencelere son d*erece aİıem veriliyordu. Nitekim dewin, prenslerine ait süs ve biblo koleksivonlarında eşyarun maddi değeri, sanat değerinden daha dikkat

şövalye

rında, asil sınıfın "Table-Roncle (Yuvarlak ızasal,, romanlarındaki kajıramanlar gibi yaşamaya and içtiklerini görürüz-r8 ..courtois Şiirde

aşk'' motifleri için de durum aynıdır. Fakat bu eskiye b;ğlılık, biraz da "Si. atllre paf ıa curiosile. on a |'imnrudence de l'approcher d'un peu lrop pres, c,est fi_ n| on esl prls pouı touı le ıemps qııc peııı durer l.cflon d.une aıtenıion aouıenue. on s'extasle devanı la finesse dır diıa|l. on regarde fleuron A Ileuron, ta coumnne de la Viefge, uıe odğvrerie de feve, figııre i figure les groupes q"i *rpli..;;i, alourdtr. Ies chapileaux des piliers. fleur d fleur. r"riıı. i r"riııa. ı.. i"t..'.. ';;-ı;; a, ,".ıerre. l'oeiı slupafail dğcouvre. enlre ıa |eıe de l,enfaıı divin eı i.epaule de |a Vie;g;. dans une ville pleine de pignons et d,ğlğgants clochers, *" gr*j" ijlı'" breux contr€forts, une vasıe place coupec "r* ""-* deux darıs toute s; largeur;;r;;;;;, oü vonı, vienn€nt, courent d'jnnombrabıes petits coups de pinceau-qui'som uui;;;-; figur€s vivarıtes,.il .sı attird paı un pont en dos d'a.i a" e.";d qri." sent et stntrecroiseıt, iı suit les mğandres d,ün flcuve silıoni "ı.ie de b-arquis..,jg. br'.-i _ Grğville: Hubert et Jean van Eyck.

iı

;i."

Brux€lles. ls 19' s. l19 Erasmus seu Meüodus compendio perveniendi aa neram ıheoıogiam. Ja'j. .Raıio Bile 1520 s ]* Bu ruh dırrumuna en iyi öm€k şövalye Boı.lcicautdur. Bkz. Le lill.e laİ .eı'^ baııades' ed. c. Ray1^!d (soc. d€s anc textes français). r7

Dlclin dıı Molen Age Payğl

Jean'valü Eyck'in ŞansöIye Rolin ile Meryenı tabıosu için. Duraııd

24

_

Grğville diyor ki:

çeki-

. Kahramanhk, aşk, düşsel yaşam v.b. gibi koıuları ele alırsak, ge_ lcneğin bütün kuwetiyle devam ettiğini, örneğin şövalyelik artıt siy-asi hayatta işlevini kaybettiği haIde, hd16 ıurnlıyalarİ| duienlendiğini, zalı]an Zaman kurulan topluluklarda, daha doğrusu tirikatla-

karakteristik özelliklerindeıı bilidir.26 Edebiyatta sayl' resim ve

:''

çok

yordu.

Hayatm heI olayına değer ve anlam vermekten doğan ayrıntı düşkünlüğü, edebiyatta olsun, mimari ve resimde olsun, bu devrin en

15

(

ı'ııda 40 gün sürdürmüştür.27

dünyasına kaçmak değil gerçek hayanan bir tür masal alemine' roman hayalle.c'-ll'şll1T?^' j^llİ midir? Hayali gerçeğe tercıh' gerçeği g;h"vrj ."uği.inln. içe kapanısın isaretlerinden birl de oewul ,"-t '' ; d7:,. * r ol y p ho i i q u e' ( çoksesli) T*]I- :],.*::* ffi;;. n ı' *i. şkl n iş enme s i g.j İ:ffi"J fl rıvordu. XtV. yürylltn tanınmış jeau '"'.,]iürr.'i. v'".ti",''_buııud"' ron gibi yeni nazım şekillerinin yeni kafiye' vezin' ölçü buluşlan ile'

;;dlft

oil'ı,'

:d;İ#iİ-

l

i

,"*,ir"r,"a" etkili oldu' Şairler'

ı jai'i"'r"l*iire*'

gia"'v'

i_se. XV. "lı.iı7iıit'uı.,., ':E'iil' ,it,i)ir,ir"r.s " udi neiil'n

\trİ;

çalıştılar' Gitgide önemi XVl- )'iı?:ltn .baş]}da artan

y'i'izyllın sonunda'

alacaktır''' şairlerde aşırı bü hal

oyun]arındi:-'İii_

Fakat geleneğe bağl ığa rağmen bu .şekil' da yadsınamaz' Ulum ve lsa"urin ,unutinau y"-ni bir ruhun bu|unduğu devrinde-olduğutadar ,""r"ı.",lr'r, u"iı.ı hiç bir yerde, ortaçğın son ündanki günlük hayat denli olduğu oranda' l |

,.."Iı"l'rJlaiır"mi;tir'

';il;;;;;-;;;i-lnı il;il*;;;;;Jaha

bu hazlardan daha büyüL bir ihtirasla sevmişler'

kay_ buyık bir bilinçle yaşamışlardıı onları son onaçağln olmuşlardır' i'.i*.ı<_ ı.ortrrrvıu hayattan zevk alamaz Bir' ötümdur' değil' artık şe)'tan ;;;;", i;.;"'; en buyık dtışmanıMervem bile bütün merhamet ve ı<'u'ş' toyun ;;;;;;;;;ilnu kaşı tir şey yapamaz' Ölum her sevgisine, ana kalbine rağmen ona mJ"uo'ıeyi kazanlr' işte bu' ölüm korkusunun ;';". il;;;.;' hayaıın geçicili." .".rii'i*.J a. "öliim raksı|' moıifidir' insan|ara

ihtirasla sarllmanın boşluğunu *-arri" _ değişik şekillerde "i.etlerine İ#;; b,, ;;;r;;. ı,.. y"a'' her uygarlıkta vetabii edebiyatlnı son derece h1t]JJatr.nak

ui"i

.*i;;il' ;k;;;;;;;

*;a"u etiigimiz devrin resim "öliıIerin rql(sı'' .l,orlı. uuşıig'ç'u. " ölüniın'' deei| de üç-korkunç öasilzade genç yapan üç gezinti bir neşeli ai'"ii,n,na", etleri çü'

;;ö;rii; 'o Francois

5irlerden-birisi iikelet halindedir' ikinci5inin

kafiye oyunta'ına bir omektir Charbonnie''nin aşağldaki mısIaları bu livre ce o'dedans faict Roys des L'rre Lire desİoys. eı toul de dance livre iı otııtragiux que du hauhJülsqu€ a bas si oultre;jeux on ne mecl Jlı( cabatz' sağdan sola soldan sağ'" yukaİfdan

v*.ı',".,"i.. v-i,di,ckiz

mısralık'bır şiırin'

övünüyor' 5a|iz larzda okunabileceP'ıni sÖyleyelek y(ız elli.dön hrzda o' ikl bu Boroerle şilrın la ffi:"'i,;;;il;;.;.."larlndan A. de lo pod'ie l?onçoıse iil,i";ıyor. Bkz H. Chamard Le' o gines dc

;;;r;.;;;;;r"k'' ii*j]ijiiiii,

26

y'6

91u2

riinıüş, iç organları kokuşmakta, diğeri ise henüz kefenine bürün-

|lliiştür. ÖIüler, az bir süre önce kendilerinin de genç birer asilzade oltlııklarını söylerler ve şövalyeleri kendileriyle dans etmek zorunda bıl:Aİlal. "Ölülerin daızsı " sonradan "()lumün dansı'' o|muştur! Ölıi|lıün sırayla, şöValyeyi, rahibi, hakimi, zengin tüccarı, köylüyü, genç kızı' ihtiyaı kadını v.b. dansa davet ettiği, onun her an, her dakika çalışırken, eğlenirken, sevinirken insanın yanında, insanın içinde olduğu,

lıcr geçen saatin insanı ölümüne bir az daha yaklaşırdığı kitaplarda ısrilı-Ia anlat!lmıştır. Devrin ressamları ölümü her yerde göstermişlerdir: licsklerde, minyatürlerde, tablolarda, katedrallerin renkli camdan penccrelerinde, ocak süslemelerinde, oyun kağıtlarının üzerlerinde. Yazarlar da eserlerinde mezar taşlarını, mezarları, toprak içindeki ölüyğ blkmadan konuşturmuşlar, ö]ümü bin biı kıIlkıa; k6h korkunç bir melck, kah seyyar bir çalgıcı, kdh bir hokkabaz, bir deli olarak betimle'ıııişlerdir. ''olümün aynası''' "Hayaı ve ölümün aynası", ''iyi ölme :i ı1dtı'' adll kitaplar yazmışlardır. Cenaze törenlerinde bile, kirayla tuıulan biI diri, ölüyü temsil ederdi. Ölçıı|u blr imana süip devirlerde ölüınün bir geçiş, gerçek hayaın kapısı xyıImasrna karşırt, Hristiyan geçinen bu dewin yazaIları öltimün yalnız maddi ıarafını, vücut i'izerindeki etkisini gömüşler, haince bir ısıarla tenin çürilıne aşaİnalarını hiç bir a)T ınttyt göZ aIdı etmeden açrnlanıışlardır. Başlangıçta eıik bir amaç güden "öIüm dansı'' hakikatte öliırn ınınııı fizik ve manevi ıstraplan Ve ölüm ötesinin çirkinliği izerine dikkati toplayarak, ruhun geleceğini tarnamen unutturmuştur. Herkes için yazgısal olan ıstu-apları canlandıran yazıIar ve resimler insanı dehş€t içinde yaşatıyor ve sonuçta hayatt kötümsüyordu. Köttlnsellik, hayafuı boşluğu hissinin doğurduğu kendi kendine ve benzerlerine acuna duygusuna dewin hemen bütiın eserlerinde rastlanıL Delrin yazarlan, zamanm modasına uyarak, duygulanru "allegorie'' şeklinde canlandırarak iç diinyalarını çöZiimlemeye. boylece kendilerini avutrnağa çaıışmtşIardlr: ingiltere'de savaş esiri olarak geçirdiği uzun ylların acllaImı hüzilnlü Ve biraz da alaycı şiiılerinde söyleyen charles D'orldans gibi: Bir bakrna "gaulois'', yani alaycı ve eleşirmeyi seven zihniyetin devamı göriinen realist romanlarda bile bu biraz alaycı, biraz mahzıın fakat hiiztlnlü bir edanın bulunacağı kesindir: ömeğin Meryem'in 15 sevincine kaışılık yazılrnış olan ''EıIennıınin l5 Şevinci" (l,es Quinze joyes du mariage) bir bakıma ortaçağııı kiıdınlara karşı düşmanlık besleyen edebiyatının devamıdır; fakirı lııı cstıık'

üslüp değişmiştir' yeni bir şey, bir acma, kadına karşı hüz'ünlü bir yakınlık belirmeye başlamlştır.

Tutarl]|ığını, hayata güVenini, huzurunu yitiıen bu devrin insanl-

nın endişesini her yerde sezebiliıiz: Edebiyatta olsun, sanalta

o|sun.

bütünün ahengi yerine ayrıntı zenginliğinin sevilmesinde, yani objektif ölçülerin kontrolünden kurtulup kendini ay'ıntıya kaptırmada, böylece ölçülü ifadeye abartlll, kuvvetli ifadeyi tercih etmede, bil önceki deyrin huzur ve sükün içindeki isa'larına, Güzel Tanrl Ve gülümseyen Me_ lek resimlerine hiç benzemeyen ve şimdi korkunç lsttraplanı dehşetinden küvranan Viicutlart gösteren "Pietas'' |arda, XIIL yüZyılda nadiren, o da Peygamber veya Azizlerin ayakiarı altında ezilrniş görünen şe).tanın' iğenç veya komik bir şekle büriırunüş olarak, durmadan temsil edilmesinde, çürüme ve ölümün, yazıda olsun, resim ve heykel_ lerde olsun, her an hatırlatllmaslnda, ölüme bir boşluk, bir yokluk, bütiin hayat zevklerini hiçe indiren, onlara anlamlarlnı kaybettiren bir o_ 1ay olarak bakılmasında, halkm büyücülere, sihirbazlara inanmasrnda, kilisenin otoritesini reddederek Tanrıyla kul arasında araçları yadsıyan mistik, rafizi hareketlerin çoğalmasında, arttk tamamen ölmüş bir geleneğe, adeta bir hayal alemine ka$ı duyulan bağlılıkta, kendine acıma Ve kendi duygularını incelemeden zevk almada, yani, kısaca söylemek gerekirse,'dış dünyaya yönelmeyip, iç dünyaya kapanmak arzusunrın

kuwetl'enmesinde._. Bu Barok devrin köttımserliğinden sonra Rönesans insanlığa yeni bir neşe; yeni bir güvenç getirecektir.

28

AZIZ HAYATLARI VC

DESTANLAR

SAINT ALEXIS 11. yüzy|ltn iık yarlslnda yazllmlştlr, bi azizin hayattnl anla[r. Yazan belli değildir. Saint Alexis Romall bir asilzadenin oğludur. Aşağıdaki parçada, azizin doğumu, çocukluğu Ve düğünü

anıatIhr.

Bons fut li siğcles al tens ancienor, Quer feit i ert enjustice et amor, S'i ert credance dont or n'i at nu,ı prot; Tot est mudez perdude at sa color: Ja mais n'iert tels com fut as aıcessors,

Al

tens Noe €t al tens Abraham

Et al David, cui Deus par amat tant, Bons fut Ii siecles: ja mais n'iert si vaillanz; Vielz est e ftaıiles, tot s'en vait decljnant, Sist empefiez tot bien vait remanant, Puis icel tens que Deus nos vint salver, Nostre ancessor ourent crestientet, Si fut uns sire de Rome la citer' Riches om fut, de grant nooııitit: Por col vos di d'un suen fil vuel parler. Eufemiens si out a nom li pedıe, Cuens fut de Rome, del mielz qui donc i eret, Sor toz ses pers l'amat li emperedre. Donc prist moillier, vaillant et onorede, Des mielz gentils de tote la contrede. Puis converserent ensemble longuement: N'oüzent enfant, peiset lor en forment. Deu en apelent andui parfitement: (E! reis ;elestes, par ton comandement Enfant nos done qui seit a ton talent!) Tant li preirent par grant umilitet 3t

Que la ınoillier donat feconditet. Un fil lor donet, si I'en sourent bon gret, De saint batesme I'on fait regenerer, Bel nom li metent selonc crestientet. fuı baıisiez, si ouı nom Alexis; Qui ,'out porteı. volenıiers le norrit: Puis ad escole li bons pedre le misı: Tant aprist letres que bien en fut guamiz; Puis vaiı li enles l'emperedor servir' Quand voit li pedıe que m-ls n'avral eııfant Mais que cel sol cui il par amat tant, Donc se propenset del siecle en avant: Or l.uelt que prenget moillier a son vivant. Donç li achatet fille ad ıııı noble franc. Fut la pulcele de molt halt parentet, Filie ad un conte de Rome la citet. N'at mais enfaııt, li volt molt onorer. EıısembIe en vont li dui pedre parler,

Lor doı'ıs enfanz vuelent faire assembler. Noüent le terme de lor aseınblement;

Quant vint al faire donc le font gentement, Danz Alexis I'esposat belement, MaiS ço'St tels plaiZ dont ne Voisist neent: De tot en tot at a Deu son talent. Quant lijorz passet e il fut annuitiet, Ço dist li pedre:
Alexis, babasInın evinden kaçar, diyar diyar dolaşlr, nihayet yıllardan Sonra bir dilenci kül|ğlnda Roma'ya döner' Kjmliğini be|li etmeden babasından sadaka ister, o da, dilenciye evinde yer gösterir. saint Alexis merdiven altlnda uzun zaman yaşar'

Roma'da,

32

o slrada, büyük bir salgln Vardır. Kilisede bir ses

l ııphemien'in evinde bir azızin bulunduğunu, mucize kabilinden ' llalka müjdeler. Papa ve lmparator, eupiemien,ın Li apostollies e li emperedor. Li uns Acharie Ii altre Honorie out non, E toz Ii pueples par comune oraison Deprient Deu que consejl Ior en doinst. D'icel saint ome par cui il guariront. Ce li deprient, la soe pieteı, Que lor enseint out puissent recovrerVint une voiz qui lor a enditet: <En la maison Eufemien querez!

Quer iluec est, iluec le troverez). Tuit s'en retoment sor dam Eufemien;

Alquant le prenent forment a blastengier: (Iceste chose nos dĞusse noncier,

A tot le pueple qui

est disconseiliez!

Tant l'as celet mol( en as grant pechieb).

Ils'escondiı comme cil qui nel iet; Mais ne I'en creient, al herbere sont alet. II vait avant ıa maison aprester'

Forment l'enquiem a toz ses menestrels;

IciI respondent que nğuls d,els nel set. et li emperedor

Li apostolies

Siedent es bans e pensife ploros; Iluec esguardenr tuit cil altre seinor, Deprient Deu que conseiI loı en doinst

D'icel saint ome par cui il guariront.

En tant dementres com il iluec ouı sis Deseivret l,aneme del cors saint Alexis. Tot droitement en vait en paradis A son seinor qu'il aveit tant servit: E! reis celestes, tu nos i fai venir! Li bons serjanz quil serveit volentiers I] Ie nonçat son pedre Eufemien: Soef l'apelet, si li a conseiliet: <Sire>, dist il, <morz est tes provendiers,

(v.306_339)

evil;;i;;--

Babanln üzüntüsü şu şekilde betimlenmiştir: A halte voiz prist li pedre a crider;
A! las, pechables, com par fui avoglez! Tant l'ai vedut, si nel poi aviser.

(Filz Alexis, de

ta dolente medre! Tantes dolors a por tei enduredes, E tantes faims e tantes seiz passedes E tantes larmes por le tuen cors ploredes! Cist duels l'avrat encui par acorede.
(v. 39ı- 42|)

ğd. Margarete Rösler. Halle Saale l928.

CHANSON de ROLAND Bize kadar gelen destanlarln en güzeli ve en eskisidir. Ya_ pltln konusu: Charlemagne, 7 ylldan beri, lspanya'da savaşmaktadlr. Henüz mağlup olmayan son düşmanl saragosse emiri barlş ister. Emire bir elçi gönderilecektir. Tehlikeli olan bu göreve, Roland'ln önerisi üzerine Ganelon seçilir. Roland Ganelon'

u gerçekten beğendiği için önermiştir. GaneIon ise kahramana kinlenir. Emir Marsile ile anlaşarak Roland'a tuzak hazlrlar. Marsil'in emrindeki asilzadeler savaşa hazlrlanlr Ve Emirin önüne gelip, savaşta gösterecekleri yiğitlik hakkında Vaatlerde bulunurlar.

curant i Vint Maıgariz de Sibilie:

Cil tient

la tere entre qu'as Cazmarine. Pur sa beltet dames li sunt amies: Cele nel veit vers lui ne s'esclargisset; Quant ele le veit. ne poet muer ne riet; N'i ad paien de tel chevalerie. Vint en la presse, sur les altres s'escriet E dist al rei:
En Rencesvals irai Rollant ocire, Ne Oliver n'en porterat la vie. Li xI! per sunl remğs en martirie. Veez m'espee, ki d'or est eüeldie, Si la tramist li amiralz de Primes. Jo vos plevis qu'en vermeill sanc ert mise. Franceis murrunt e France en ert hunie; Charles li velz, a la barbe flurie, Jamais n'ertjurn qu'il n'en ait doel e ire. Jusqu'a un an avrum France saisie; Gesir porrum el burc de seint Denise>.

Li reis paiens parfundement l'enclinet...

(Laisse

LXXV

)

Düşman ordusu görünmeye başlar, Ganelon ihanet eder. Oliver est desur un pui .,..,,.............. Guardet su destre par mi un val herbus, 34

Sin apetat Rollant, sun cumPaignun: (Devers Espaigne vei venir tel bruur, Tanz blanci osbercs, tanz elmes flambius! icist ferunt nos Franceis grant irur. Guenes le sout, li fel, li traitur'

Ne Franc dulceja cheet en viltet! Einz i ferrai de Durendal asez, Ma bone espee que ai ceint al costet: Tut en verrez le brant ensanglentet. Felun paien mar i sunt asemblez: Jo vos plevis, tuz sunt a mort liuez".

Tais, olivenı, li quens Rollant resPunt; (Mis -parrastre est, ne voeil que mot en suns)'

Si l'orrat Carles, ki est as porz passant.

Si veit venfu cele gent Paienur,

Ki

(LXXxrV)

nus jugat devant l'empereür.

-

(Laisse

LXXX)

Oliver est desur un Pui muntet.

Or veit il ben d'EsPaigne le regnet E Sarrazins, ki tant sunt asemblezLuisent cil elme, ki ad or sunt gemmez' E cil escuz e cil osbercs safrez E cil espiez, cil gunfanun fermez' Sul les escheles ne Post il acunter: Tant en i ad que mesure n'en set; E lui meisme en est mult esguaret. Cum il einz pout. del pui est avalet' Vint as Franceis, tut lur ad acuntet' (Laisse LXXXI) Dist oliver: "Paien unt grant isfoız; De noz Franceis m'i semblet aveir mult poi! Cumpaign Rollant, kar sunez vostre com, Si l'orrat Carles, si retumerat l'osb)' Respunt Rollant: <Jo fereje que fols! En dulce France en perdreıe mun ıos' Sempres ferrai de Duıendal graız colps; Sanglant en.ert li branz enhesqu'a l'orFelun paien mar i vindrent as Porz: Jo vos p]evis, tuz su"tjusez a moÖ|ı-xxxılD
36

"Cumpainz Rollant, sunez vostre olifan,

Je vos plevis, ja retumerunt Franc. - Ne placet Deu," ço li respunt Rollant, "Que ço seit dit de nul hume Vivant, Ne pur paien, que ja seie cornant! Ja n'en avrunt reproece mi parent, Quantjo serai en la bataille grant E jo fenai e mii clops e VII cenz, De Durendal verrez I'acer sanglent. Fıanceis sunt bon, si ferrunt vassalment: Ja cil d'Espaigne n'avrunt de mort guaranı.''

(LXxxv

)

Rolant est proz e Oliver est sage. Ambedui unt meveillus vasselage: Puis que il sunt as chevals e as armes, Ja pur murir n'eschiverunt bataille. Bon sunt Ii cunıe e ltır paroles haltes. Felun paien par grant irur chevalchent. Dist Oliver: "Rollant, veez en alques: Cist nus sünt prös, mais trop nus est loihz Carles. Vosüe olifan, sunbr vos nel deignastes; Fust i li reis' n'i oüssum damage. Guardez aınunı devers les porz d'Espaigne;

Veeir poez, dolente est la rereguarde; Kj ceste fait, jamais n'en ferat altre.

Respıınt Rollant: ''Ne dites tel ultrage! Mal seit del coer ki el piz se cuardet. Nus remeindrum en estal en la place; Par nos i ert e li colps e ti caples".

(LXXXV

)

Quant Rollant veit que la bataille serat' Plus se fait fiers que leon ne leupan' Franceis escriet, Oliver apelat: 'Sire cumpainz, amis, nel diıeja!

Li emperere, ki Françeis nos laisat,

xx miıie en mist a une part Sun escientre n'en i out un cuard' Pur sun seignur deit hom susfrir granz mals E endurer e forz fieiz e granz chalz, Sin deit hom perdre del sanc e de la char' Fier de ta lance e jo de Durendal, Ma bone esPee, que li reis me dunat' Se -Que io imoerc, dire Poet ki l'avrat ele fut a noble vassal!" " ' .. .

iteıs

(LXXXVIII) döVuşülür' Emir yeni bir orsevas atestenir' qöğüs gÖğüse - öüeceklenni : anlar' Umitsiz ve duyu savaşa sokar. l-ranslzlar

amanslz bir mücadele başlar'

e pesant'

La bataille est merveilluae Mult ben i fiert Oliver e Rollant, Li arcevesques plus de mil colPs i rent'

Li XII, per

ne s'en targent nıent,

E li Françeis i İıerent cumunement'

Moerent Paien a millers e a cent: Ki ne s'en fuit de mort n'i ad guarent; Voillet o nun, tut i laisset sun tens' Franceis i perdent lor ııeillors guarnemenz' Ne revernınt lor peres ne lor parenz, Ne Carlemagne ki as PoIZ les atent' En France en ad mult merveillus turment: Orez i ad de tuneire e de vent, Pluies e gıesilz desmesureement, Chiedent i fuildres e menut e suvent, E teremoete ço i ad veilement' De seint Michel del Peril josqu'as Seinz' Dğs Besençun tresqu'al port de Guitsand' N'en ad recet dunt del mur ne cravent'

38

Cuntre midi tenebres i ad granz. ad clartet, se li ciels neıı i fent, Hume nel veit ki mult ne s'espoant. Dienı plusor: "Ço est li definenıent. La fin del secle ki nus est en present". ll nel sevent,'ne dient veir nient: Ço est li granz dulors pol la mort de Rollant...

N'i

(Laisse CX) dd. (J. Bğdier - Plğiade)

LE CHARROI

de

NIMES

Guillaume d'orange hükümdarlna sadlk, şeref anIamlna değer Veren şöValye örneğidir. KraI zayıf ahlakll, nankör olabilir. Hiç bir hakslzllk, hiç bir çlkar kayglsı Guillaume'a yanllş bjr hareket yaptrrmaz. Ce fut en mai, el novel tens d'estd Fueillissent galt, reveldissent li prğ Cil oiseI chantent pelelnent et soğ Li cuens Guillelmes repairoit de berser... Enmi sa voie a Bertran encontrd,

Si

Ii demande: <Sire niğs dont

venez2ı

Eı dist Bertrans: "Ja orroiz vöritğ:

De cel palais, ou grant piğce aj est€. Assez i ai oI et escoltğ. Nostre empereres a ses barons fievez: Cel done terre, cel chastel, cel ciıez, Cel done vile, selonc ce qui il sdtMoi et vos. oncles i somes oubliğ. De moi ne chalt, qui sui un bacheler, Mais de vos, sire, qui tant par estes ber, Et tant vos estes travailliez et penez De nuiz veillier et de jorzjeüneL)) Ot le Guillelmes, s'en a un ris gitd: "Nids," dist Ii cuens, "tot ce laissiez ester, isnelement alez a vostre hostel, i(,

Li estors f,ı merveilıeus

Et si vos faites gentement conraer Et ge irai a Loois parler".

(Vers

I 14

' 47)

Saraya gelen Guillame, krala' yaptlğl hizmetleri hatlrlatlr Ve kralln nankorlugunu yüzüne Vurur. Kral Louis, şÖValyenin gönlünü almaya çalışlr:

<Sire Guillelmas, Looi's li resPont, Gardğ m'avez et servi par amor Ptus ue nus hom qui soit dedenz ma cort. Venez avant, ge vos donrai bel don:

Prenez la terre al Pro comte Folcon, Serviont toi tIoi mille comPaignon. -

Non f€rai, sire, Guillelmes li respont.

Del gentil conte dui enfant remğs sont

Qui bien la terre mainteniİ en porront Altre me don€, que de cesti n'ai soing''... 'Sire Guillelmes, dist Loois li fiers, Quant cez enfanz ne vuels desheritier, Prent donc la terre al marchis Berengier. Morz est li cuens, si pernez sa moillier, Serviront toi dui mille chevalier A cIdres arınes et as coranz destriers. Del tuen n'avront vaillissant un denier".

Ot le Guillelmes le sens cuide changier'

A

sa voiz clğre conmença a huchier

"Eenlendez moi nobile chevalier. De Loois mon seignor droiturier. Come est gariz qui le sert volentiers. Or vos dirai del marchis Berengier Ja fu il nez enz el val de Riviers Un conte ocist dont ne se Pot Paier A Monloon en vint corant au siĞ Illuec chai I'empereor au Pid Et l'empereres Ie reçut volantiers, Dona li lerre et cortoise moillier. Cil te servi longuement sanz dangier. Puis aVint chose, li rois se combatiğ As Sarrazins, as Turcs et as Esclers. 40

et

pleniers,

Abatuz fu li rois de son destrieı, Ja n'i montast a nul jor desoz ciel,

Quant i sorvint Ii marchis Berengiers. Son seignor vit en presse mal mener: Cele part vint corant tot eslessiğ, En son poing tint le brant forbi d'acier. La fist tel parc comme as chiens Ie sanglier, Puis descendit de son corant destrier Por son seignor secore ct aidier. Li rois monta eı i| li tint l'estrier, Si s'en foui comme coart levrier, Einsi remest li marchis Berangiers, La le veismes ocirre et detranchier, Ne li peüsmes secorre ne aidier. Remğs en est un cortois hdritier, icil a nom le petit Berangier. Molt par est fous qui I'enfant veult boisier, Si m'aist Deus. que fel et renoiez. Li empereres me veult doner son fid Ge n'en veuill mie, bien veuil que tuit l,oiez. Et une chose bien vos doi accointier: Par cel apostre qu'en a Rome requiert, Il n'a en France si hardi chevalier, S'il prent la terre au petit Berangier

A ceste

espee tost ne perde le

chiel

Granz merciz' sire" dient ıi chevalier Çui aparlienent a l'enfant Berangier. -

(Vers 305-377)

dd. J. L. Perrier, cl. fı. du Moyen Age.

RAOUL

de

CAMBRAI

Raoul de Cambrai asl şöValye tiplerinden biridir. onun doğ_ ru yoldan çlkmaslna, insanca duygulardan uzaklaşmasına mül-

hiş kibri neden olmuştur' Burada Douai Kontu ile savaşl

latılmaktadır.

an_

4t

Tante anste fraindre, tante targe troee, Et tante broigne desmailliee et faussee, Tant pid, tant poing, tante teste coupee, Tant bon vassal gesir gole bade. Des abafuZ estjonchiee la pıee, Et des nawez est l'erbe ensanglentee. Raol rescossent a la chiere membree. Li cons le voit, grantjoie en a menee. Espee traite, par mout grant airee, Fiert en la presse ou dure est la meslee. Le jor en a mainte ame dessevree, Dont mainte dame remest veve clamee; Plus de quatorze en a morz a l'espee. Emauz le voit, mie ne li agree; Dieu reclama, qui mai[te ame a sauvee: "Sainte Marie, roihe coronee, La moie mort n'iert je mais trestomee, Qu'en c'est deable n'a point de reüsee." Fuiant s'en torne par mi une valee. Raous le viı, s'a la teste levee; Aprğs lui broche tote une ıandonee; Si Ii escrie a mout grant alenee: "Par Dieu, Ernauz, ta mort ai desiree; A cest brant nu est tote porparlee". Ernauz respont, cuijoie est definee; "N'en puis mais, sire, teus est ma destinee; N'i vaut defense une pome paree."

XV Fuit s'en Ernauz, qu'il ne set ou guenchir: Tel peor a ne se puet sostenir; Raol esgarde qu'il voit si tost venir. Merci li crie, conja porrez oir:

"Merci, Raous, se le poez sofıir! Juenes on sui, ne vueil encor morir. Moines serai. si voudrai Dieu servir. Qüites te clain mes onols a tenir. - Voir' (dist Raous,)) il ıe covient fenir. 42

A ceste espee

le chiefdel du panir; Terre ne erbe ne te puet atenii. Ne Dieus ne on ne ı,en puet garantir. Ne tuir li saint qui Dieu doiv-ent servir,,. Ernauz I'oi, s,ajetd un sospir.

XVI Li cons Raous

Cele parole

ot toı ]e sens chansid:

I'a formenı

empiric.

Qu'a celui mot ot il Dieu rinoid.

Ernauz l'oi'. s'a le chiefsozhaucid; Cuers li revint, si I'a contraloid: 'Par Dieu, Raous, trop te voi renoid, De granı orguei|, fel et outrocuidii. Or ne te pris nes qu,un chien emagid, Quant Dieu renoies eı la soie amistid: Car teıre et erbe si m'avroit tost aidid; Dieus de gloire, s,il en avoit pitid.,. _Et tuıant s'en ıome s,a son brant nu sachid.

Devanı lui garde quanı iI

Voiı Bemeçon venir

l,ot eslongid;

rot eslaissid

De beles armes mout bien apareillid, D'osberc et d'elme eı d,escu et d'espid;

b.rnauz le voit, s,a son poing obliid; Por la grantjoie a tot le cuer haiti€; Vers Bemeçon a son cheval dleci6 Merci li crie par mouı grant amistid. "Sire Bemiers, aiez de moi rriridr Vez de Raol come il ın,a jusiicie: Del braz senestre m,a mon poing reoignid,,. Berniers l'oi, tot a le sens ciıanJid_ De peor ıremble desqu'en l,ongle del pid. Et vit venir Raol tot airid; Ainz qu'il Ie fiere I'avra il araisnid. €d.

Meyer, A. Longnon (s. des anc. textes)

4.1

ROMAN

ANTIKITE ROMANLARI ENEAS Yapltln asll konusu Vergılius'ün Aenels'idir. Chrötien de Troyes'nin sanatına etki etmiş oıduklarından dolayl, eserdeki aşk çözümlemeleri özellikle önemlidir. Burada Prenses Lanvine ile annesi görüşüyorlar: Quel est amors? Nel sai per fei. "Ge nel te puis neient descrire". - Qu'en savrai donc, se ne l'oi dire? "Tes cuers t'aprendra a amer." - Se nen orrai altrui parler? "Tu nel savrasja par parole". - Toz tens en cuit donc estre fole. "Ainz en porras tost estre aprise". - comfaitement? se n'i sui mise? "Comence asez en savras puis. - Et ge coment, quand ge ne ffuis Ki me die qui est amors?-

(v. 7890 - 7901). "Pire est amors que fievre aguö. N'est pas retors quant I'en en suğ. D'amor esfuet sovent suğr Et refreidir, fremir, trenbler Et sospirer et baaillier, Et perdre tot beivre eı mangier Et degeter et tressaillir, Muğr color et espalir, Giendre, plaindre. palir. penser

47

Et senglotir, veillier, Plorer:

Ge sent les mals et la dolor Que ma mere me dist d'amor.

Ce li estuet faire sovent Ki bien aimğ et ki s'en sent' Teıs est amoIs et sa natuIe' S€ tu i vuels metre ta cufe

O est li rasoagemenz,

La boiste o tot les oignemenz? Ce me diseit ier la reine Que Amors pofie sa mecine Et qu'il saine sempres la plaie ...

Sovent t'estovra endurer Ce que tu m'oz ci aconter

Et asez

plu','

' N'en ai que faire -

- N'i puis mon cuer atraire
- Onc de buen mal n'oi Parler'-

-

(v'?-919-79s0)

Quant sa mecine me demore,

Ne sai, lasse, ki me secore.

Ge cuit que la boiste est perdue O la poisons est espandue; Bien sai par tant com jo en sent, Que m'a navrğe malement.)

(v. 80733-8I

r

2).

ğd. Salverda de Grave-

ö tressuer, et a trenbler, Sovent se pasm€ et tressalt,

Ele comence

A refteidir

Senglot, fremist, li cuers li fah' Degete sei, sofle' baaille ' Crie et Plore, gient et brait' Ne saitincor ki ce li fait,

Ki son corage li remuet.

Demente sei, quant Parler Puet: (Lasse!) fait-ele, '
48

TRISTAN ile ISEULT Tesadğfen içtikleri büyüıü iksirin etkisiyle birbirlerini seven Tristan ile yengesi Kraliçe lseult, Kral Marc tarafından cezalandırılacaklard|r. lki sevgili ormana kaçlp, uzun zaman gizli yaşarlar. Bir gün oralarda avlanan Marc ikisıni uyur bulur, aralannda klnlndan çlkmtş bir klllç Vardlr. "Dex!'' dist li rois' "ce que puet esıre?

or ai veü

tant de lor estre, Dex! je ne sai que doie faire, Ou de l'ocire ou du retraire. Ci sont el bois, bien a lonc tens. Bien puis croire, seje ai sens,

se il s'amasenı folement, Ja nli eüsent vestement, Entre eüs deus n'eüst espee, Autrement fu st cest'asenblee. Corage avoie d'eus ocire: Nes tocher, retrairai m'irs. De fole amor corage n'onı.

4.)

Etje l'ai trovğ

en escrit De Tristan et de la roihe, De lor amor qui tant fu fine, Dont il orent mainte dolor Puis en morurent en un jor,

N'en ferrai nul. Endormi sont: Se par moi eirent atouchiğ, Trop par feroie grant Pechid; Et se gesvel cest endormi Et il m'ocit ou j'oci lui, Ce sera laide reparlance. Je lor ferai tel demostrance Que, ançois qu'il s'esvelleront, Certainement saYoir Porront

Li rois Mars estoit corociez,

Vers Tristam, son neveu, iriez, De sa terre Ie congöa Por la roine qu'il ama. En sa contree en est alez

Qu'il fuIent endormi tIovğ

En Suhtgales ou il fu nez. Un an demora tot entier, No pot ariere reperier.

Et q'en a eü d'eus pitğ,

Queje nes luel noient ocire, Ne moi ne gent de mon enPire. Ge voi el doi a la reihe

Mes puis se mist en abandon De mort et de destruction. Ne vos esmerveiliiez noient. Car qui aimme molt loiaulement Molt est dolenz et trespensez, Quant il nen a ses volentez. Tristram est dolenz et pensis, Por ce s'esmut de son pais. En Comoaille va tot droit, La ou la roine manoit.

L'anel o pierre esmeraudine; oı li donnai (mot par est buens), Et g'en rai un qui refu suens: Osterai li le mien du doi, Uns ganz de vair rai je o moi, Qu'el aporta a soi d'Irlande. Le rai qui sor la face brande (Qui, li fait chaut) en vuel covrir; Et, qant vendra au departir, Prendrai I'espee d'ente eus deus Dont le Morhot fu del chiefblos."

(v. 20ol - 2038). Bğloul ğd- Mufet

MARIE

dC

FRANCE

Chievrefu€il Assez me plet et bien le veuil Du lay qu'on nomme Chievrefeuil Que la veritğ vos en cont Comment fu fet, de quoi et dont. P]usor le mont contğ et dit 50

En la forest tot seul se mist, Ne voloit pas qu'on le ve'ıst. En la vespree s'en issoit, Quant tens de herbergier estoit O paisanz, o povre gent Prenoit la nuit herbergement.

Les noveles lor enqueroit Du roi com il se contenoit. Ce li dient qu'il ont oi Que li bargn erent bani: A Tintagel doivent venir, Li rois i vuelt sa cort tenir. A Pentecoste i seront tuit avra joie et deduit Et la Ioihö i sera.

Molt i

-

5l

Tristam l'oi; molt se haita. Ele ne porra mie aler Qu'il ne la voie trespasser. Le jor que li rois fu meüz Tristam est el bois revenuz. Sor le chemin que il savoit Que la route passer devoit. Une coudıe trencha par mi

Toute quaree la fendi. Quant il a parğ le baston De son coutel escrit son nom. Se la roihe s'aperçoit _ Qui molt grant gaıde en prenoit Autre foiz li fu avenu Que si l'avoit aperceü De son ami bien conoistra Li baston quant el le verra. Ce fu la some de I'escrit Qu'il li avoit mandĞ et dit: Que longues ot illec estğ Eı atendu eı sejournğ Por espier et por savoir Comment il la peüst v€oir, car ne pooit vivre sanz li. D'eus deus fu il tot autresi comme du chiewefueil estoit Qui a la coudre se prenoit: Quant il s'i est laciez et Pris Et tot entor le fust s'est mis, Ensemble pueent bien durer, Mes qui puis les velt dessevrer, Li coudres muert hastivement Et le chievrefueil ensement.
La roıhe vait chevauchant

Ele esgarda tot un Pendant,

t€ baston vit, bien l'aParçut, Totes les letres i connut. 52

Les chevaliers qui la menoient... Commanda tost a arester... Dedenz le bois celui trouva Qui plus I'amoit que riens vivant, Entrğ eus mainnentjoie grant.

A li parla tout a loisir

Et ele li dist son plesir, Puis li mostra comfaitement Du roi avra acordement, Et que molt li avoit pesd De ce qu'il l'ot si congğğ Par encusement l'avoit faiı' Atant s'em part, son ami lait, Mes quant ce vint au dessewer.

Donc commencierent a plorer. Tristram a Gales s'en rala Tant que son oncle le manda Por lajoie qu'il ot eüe De s'amie qu'il ot veüe Et por ce qu'il avoit escrit, si com la roıhe l'ot dit,

Por les paroles ramembrer,

Tristram qui bien savoit harper En avoit fet un novel lai. Assez briğment Ie nomerai

Gotelef l'apelent Englois Chievrefueil le noment François.

Diı vos en ai la V6ritğ

Du lai que j'ai ici contd ğd.

PauPhild

-

Pığiade

CHRETıEN DE TRoYEs

xll. yüzyllln ikinci yanslnda yetişen Chrötien de Troyes zamanınIn en büyuk romancısıdır. Antikite Romanlarlnln etkisinde kalmlş olan yazar aynı zamanda kelt menklbelerini canlandırmışhr eserlerinde. 53

Doğa ıjstİi maceraıar Kral Arthur'un şöValyelerinden oıan Yvain'e bir çoban ormandaki sihirli çeşmeyi şöyle betimler: (La fontainne verras qui bout, S'est ele plus froide que marbres. Onbre li fer li Plus biaus arbres C'onques poist feire Nature. En toz tans la fuelle li dure,

Qu'il ne la pert soir ne matin,

Et s'i panı uns bacins d'or fin A une si longue chaainne

Qui durejusqu'i la fontaiıne. Lez la fontainne troverras Un perron tel com tu veıTas

(Je ne te sai a dire quel Carje n'an vi onques nul tel), Et d'autre part une chaPele Petite, mes ele est molt bele. S'au bacin viaus de l'öve prandre Et dessor le perron esPandre, La verras une tel tanPeste Qu'an Aesı bois ne remandra beste Chevriaus ne daims ne cers ne Pors' Nes li oisel s'an istront fors; Car tu venas si foudroier, Vanter et arbres peçoiieI' Plovoir, toner et esPartir Que, se tu.t'an Puez departir Sanz grant enui et sanz Pesance, Tu seras de meillor cheance

Que chevaliers qui

Arılıul'ijn Sğru!ında bb

i

'"

'no'"i;;;rr,

av eğıencesi

Unjor de Pasque, au tans novel, A Cardigan, son chastel. Ot li rois Artus cort tenue-

54

le chevalieı au lion (V. 380-407) ğd. Foerster

Ains si riche ne fu veüe; Car mout i ot buens chevaliers, Hardiz et corageus et fiers, Et riches dames et puceles, Filles a rois, jantes

et beles.

Mes einçois que la corz faussist. Li rois a ses chevalieıs dist, Qu'il voloit le blanc cerfchacier Por la costume ressaucier. Mon seignor Gauvain ne plot mie, Quant il ot la parole oi'e. (Sire!n, fet il,) de ceste chace

N'avroiz vosja ne gre ne grace. Nos savomes bien tuit pieç'a, Quel costume li blans cers a. Qui Ie blanc cerfocirre puet,

Par reison beisier li estuet Des puceles de vostre cort La plus bele, a quoi que il tort. Maus an porroit venir mout granz: Ancore a il ceanz cinc çanz Dameiseles de hauz parages,

Filles a rois, jantes

et sages,

Ne n'i a nule, n'et ami Chevalieı vaillant et hardi,

Qui chascuns desresnier voudıoit,

Ou fust a tort ou fust a droit, Que cele qui li atalante Est Ia plus belle et la plusjanteD. Li rois respont:) Ce saije bien, Mes por ce n'an leiraije rien. Car ne doit estre contredit€ Parole, puis que rois I'a dite. Demain matin a gant deduit Irons chacier le blanc cerftuit

An

la forest avantureuse. Ceste chace iert mout deliteuse).

Einsi est la chose atomee

A I'andemain,

a l'ajomee. 55

L'andemain, luds que il ajorne, Li rois se lieve, si s'atorne Et por aler an la forest

S'il vos pleisoit, o vos iroie. Je ne ving ça por autre afeire> Fors por vos conpeignie a feire>. Et la rethe I'an mercie:

D'une cort€ cote se Vest.


Les chevaliers fet esvellier, Les chaceors aparellier Ja sont tuit montd si s'an vont. Lor ars et lor saietes ont, Aprds aus monte la reihe, Ansable o li une meschine. Pucele estoit, fille de roi, Et sist sor un blanc palefroi. Apris les siut a esperon Uns chevalieö, Erec ot non. De la Table Reonde estoit, Mout grant los an la cort avoit. De tant come il i ot estğ. N'i ot chevalier plus lod; Et fu tant biuas qu'an nule terre N'esıeüst plus bel de lui querre. Mout estoit biaus et preuz et janz, Et n'avoit pas vint et cinc anz. 0nques nus hon de son aage Ne fu de greignor vasselage. Que diroie de ses bontez? Sor un cheval estoit montez. Afublez d'un mantel ermin Galopanı Vint tot Ie chemin, S'ot cote d'un diaspre noble, Qui tu fez an Costantinoble. Chauces de paile avoit chauciees, Mout bien feites et bien tailliees, Et fu es estriers afichiez, Uns esperons a or chauciez; Si n'ot arme o lui aportee Fors que tant solemant s'espee. La relhe vint ateignant Au tor d'une rue poignant, (Daıne), fet il, ((an ceste voie, 56

Eıec el Enİde (V. 27-124) id, W. Foerster Pereeval'ın maceralan

Kocasl Ve iki oğlu düelloda ölen bir prenses küçük oğlunu' herkesten uzak Vahşi bir ormanda büyütür, çocuğa şöValyelikten hiç söz etmez. Fakat, bir gün çocuk ormanda şöValyelere rast_ lar.

Ce fu au tans qu'arbre florissent, Fuelles, boschaige, prd verdissent Et cil oisel an lor latin Dolcemant chantent au matin,

Et tote riens dejoie anflame. Que li filz a la veve dame De la gaste forest soutainne (69-76) Se Ieva...... Ensi an la forest s'an antre. Bt maintenant li ruers del ventre

Por le dolz ıans li resjoT Et poı Ie chant que il

oi

57

Des oisiaus qui joie feisoient; Totes ces choses li pleisoient. Por le dolçor del tans serain, Osta au chaceor son frain, Si le leissa aller peissant Par l'€rbe fresche verdeant.

Perceval, kral Arthur'ün saraylna gidip şöValye olmak istediğini annesine bildirir. Kaderin onune geçilemeyei:eğini anlayan kadIncağiz, ayrılmazdan önce oğluna öğüt Verir: (85-94)

Perceval hayatında iık olarak bir şöValye görüyor, hayretle

onu izliyor.

Au pan del hauberc si le tire: Or me dites, - fet il, - biaus sire, Qu'est ce que vos avez vestu?(VasleD), fet il, (don nel sez tu?D. -Je non, - (Vaslez, c'est mes haubers.-- De ce, - fet il - ne sai ge rien, Mes molt est biaus, se Deus me salt. Qu'an fetes vos et que vos valt?. - Danz chevaliers, de teus haubers Gart Deus les biches et les cers! Que nul ocirre n'en porroie, Ne jamös apres ne corroie...-

E cil qui petit fu senez Li dist: - Fustes vos ensi nez? - Dites le donc. - (Molt volantiers: N'a mie ancor cincjorz antiers Que tot cest hamois me dona Li rois Artus qui m'adobalı.

58

BiAUS fiız, un san vos wel aprandre Ou il vos fet mout bien antandrc,

Et s'il vos plest a retenir, Granz biens vos an porra venir. Chevaliers seroiz jusqu'a po, Filz, se Deu plest, etje le lo: Se vos trovez ne pres ne loing Dame qui d'aie et besoing, Ne pucele desconseilliee, La vostre aie apareilliee Lor soit, s'eles yos an requieİent Que toıes enoıs i afierent. Qui as dames enoı ne porte, La soe enoıs doit estre morte. Dames et puceles servez, Si seroiz par tot enorez; Et se vos aucune an proiiez,

Gardez que ne li enuiiez; Ne feites rien qui li despleise. De pucele a mout qui la beise; S'ele le beisier vos consant, Le sorepius vos an desfant, Se leissier le volez por moi;

Et s'ele a anel an son doi a sa ceinıure aumosniere, Se par amor ou par proiiere Le vos done, bon m'iert et bel Que vos an portoiz son anel; De l'anel prandre vos doing gid Eı de l'aumosniere congi6. Biaus filz, ancor vos wel dire el: Je an chemin ne an ostel N'aiiez longuemant conpeignon Qrıe vos ne demandiez son non; Le non sachiez a la paısome; Car par le non conoist I'an l,ome.

ou

(7s7-288).

59

Poı un faucon qui vint traiant

Biaus filz, as Prodomes Parlez,

Apres eles de gıant randon Tant qu'il an trova a bandon Une fors de rote sevree, Si I'a si ferue et hurtee Que contre terre I'abati. Mes trop fu main, si s'an parti, Qu'il ne s'i vost lieer ne joindre. Et Percevaus comance a poindre La ou il ot veu le vol. Lajante fu nawee el col,

Awec les Prodomes alez;

Prodon ne forsconsoille mie Çaus qui tienent sa conpeignie' Sor tote rien vos wel Proller Que an Yglise et an mostier Alez Proiier nostre Seignor, enor Qu'an c'est siecle vos doint Et si vos i doint contenir Qua bone fin puissiez veninı' <Meıe>, fet il,
et terIe fıst Et homes et bestes i misb)' (Et mostiers quoi?)ı -
celui qui ciel

Une meison bele et saintisme Et de cors sainz et de fiesors, S'i sacrefie l'an le cors Jesucrist, la ProPhete sainte, Cui giu firent honte mainte:

(s27 -s82)

Arthur Perceval bir çok maceradan sonra, bir sabah' kral bulunur: tesadüfen ün karargahlnın civarlnda, Au matin ot mout bien negiğ, Que fioide estoit mout la contree' Et Percevaus la matinee Fu levez si come il soloit, Que querre et ancontrer voloit

Avanture et chevalerie, Et vint droit en la Praerie

Qui fu gelee eı annegiee, Ou I'oz le roi estoit logiee' Mes einz que il venist as tantes'

Voloit

une rote dejantes,

Que la nois avoit esbloies' Veues les a et oies, Qu'eles s'an aloient bruiant 60

Si seigna trois gotes de sanc, Qui espandirent sor le blanc, Si sanbla natural color. Lajante n'ot mal ne dolor, Qui contre te e la tenist, Tant que cil a tans i venist; Ele s'an fu einçois volee Quant Percevaus viı defolee

La noifsor quoi lajante jut Et le sanc qui antor parut, Si s'apoia desoı sa lance Por esgarder cele sanblance; Que li sans et la nois ansanble La &esche coloı Ii resanble

Qui ert an Ia face s'amie Si panse tant que il s'oblie; Qu'autresi estoit an son vis

Li vermauz sor

le blanc assis

Con cez trois gotes de sanc furent, Qui sur la blanche noifparurent.

An l'esgarder

que il feisoit ert avia, tant li pleisoiı, Qu'il veist la color novele

Li

De la face s'amie bele. Percevaus sor les gotes muse, Tote la matinee i use Tant que fors des tantes issirent Eacuiier, qui muser le virent,

6ı

. Sggremoidan sonra elçi olarak Keu gelir, o da Perceval,i zorla Kralın huzuruna götürmek ister. PeĞval onu da mağlup eder

Si cuidierent qu'il someillast. Einçois que li rois s'esveillast, Qui ancor dormoit an son trğ ont ıi escuiiel ancontrğ Devant le paveillon le roi Sagremor, qui par son desroi Estoit Desreez apelez.

(4t624221) Kral, Sagremor'u meçhul şöValyeyi davet etmeye gönderir. Sagremor... Trestoz armez s'an ist de l'osı Et vet tant qu'au chevalier vient. (SireD fet il (il vos covient Venir a corb). Et cil ne mot Et fet sanbiant que pas ne l'ot. Et il li recomance a dire Et cil ne mot, et il s'aire Et dit (Par saint Pere l'apostre, Vos i vandroizja maugrd vostre. De ce qu'onques vos an priai Me poise mout, carje i ai Ma parole mal anploiiee> LoIs a tot son panser leissiğ Qui ert antorse anson sa Iance Et li chevaus soz lui se lance, Si porprant teüe a une part Et dit celui que il se gart Et Percevaus vers lui esgarde, sel Voit venir tot esleissiğ. Lors a tot son pansel leissiğ Si li revient poignant ancontre. A ce que li uns I'autre ancontre, Sagremors sa lance peçoie,

(434943s9). <0r m'i alez, nids>, dit le rois, Que mout avez dit que cortois. S'esıre puet, si l'an amenez. Mes totes yos armes prenez, Que desarmez n'irois vos pas>. Armer se fet eneslepas Cil qui de totes Ies bontez Ot los et pris, si est montez Sor un cheval fort et adroit Et vint au chevalier tot droit, Qui sur sa lance ert apoiiez, N'ancoİ n'estoit pas enuiiez De son pansd, que mout li plot. Et neporquant Ii soluaz ot Deus des gotes del sanc remises.

Qui sor la noif furent assises, Et la tierce aloit remetant; Por ce ne pansoiı mie tant

Li chevaliers come il

La Perceval ne fraint ne ploie

Einçois l'anpaint de tel vertu Qu'anıni le champ l'a abafu.

(4242-4268) 62

Et mes sire Gauyains ıi (le roi) dit: <Sire, se Damedeus m,ait, Il n'est reisoı'ıs, bien le savez' Si con vos meismes I'avez ToZjors dit etjugiğ a droit, Que chevaliers autre ne doit Oster, si con cil dui ont fet, De son panser, quel que il l,et. Et sril an ont le tort eu, Ce ne saije, mes mescheu Lor an est, ce est chose certe,..

ot fet.

Et mes sire Gauvains se tret Vers Iui tot soavet anblant, Sanz feire nul felon sanblant, Et dit: (Sire,je vos eusse 63

Saluğ s'autıetel seusse

Vostre cuer con je faz le mien; Mes tant vos puis je dire bien

Queje sui messages le roi, Qui vos mande et prie par moi Que vos veigniez parler a luiıı. (Il an i ontja estĞ duı'

LA QUESTE DEL SAINT GRAAL

Fet Percevaus, (qui me toloient Ma joie et mener m'an voloient Ausi con se je fusse pris,

Et Lancelot chevaucha aprös le chevalier tout le travers de la forest en tel maniere qu'il ne tient ne voie ne sentier, ainz s'en

Etje estoie si pansis

D'un panser qui mout me pleisoit. Et cil qui partir m'an voloit

N'aloit mie querant mon preu; Que devant moi an icest leu

Avoit trois gotes de fres sanc, Qui anluminoient le blanc.

An

I'esgarder m'estoit avis Que la freche color del vis M'amie la beie i veisse Ne ja partir ne m'an queisse>. (Certes) fet mes sire Gauvains, (Cist panse$ n'estoit pas vilains Einz estoit mout cortois et douz, Et cil estoit fos et estouz Qui vostr€ cuel an r€movoit

(44t3-4461) Perceval, id- Foercıer - HılkıL

vet si come aventure le meine. Et ce li fet mout mal que il ne voit ne loign ne pres ou il puisse prendre sa voie: car mout ert la nuiz oscure. Et neporec tant a alĞ que il Vint a une croiz de pierre qui ert au departement de deus voies en une gaste lande. Et il resgarde la croiz quant il fu pres et voit par dejoste un perron de marbre ou il avoit Ietres escrites, ce li ert avis. Mes li tens ert si oscurs que il ne pooit conoistre que eles voloient dire. Et il resgarde vers la croiz et voit une chapele mout anciene, et rl s'i adrece car il icuide trover gent, et quant il est auques pres, si descent et atache son cheval a un chesne et oste son escu de son col et le pent a l'arbre. Puis vient a la chapele et la troeve gaste et decheue, et entre dedenz, et troeve a l'entree unes prones de fer qui estoient serreest jointes en tel maniere que len n'i poist mie legierement entrer. Et il resgarde par mi les prones et voit la dedenz un autel qui ert mout richement aornez de dras de soie et d'autres choses, et devant avoit un grant

sis cierges ardanz qui gitoient grant clartö. Et quant il Voit Ce, si a ialent d'entrer enz por savoir qui i repere: car il ne cuidoit mie qu'en si estrange leu chandelabre d'argent qui sostenoit

eust si beles choses come il voit ci. Et il vet regardant les prones. Et quant il voit qu'il n'i porra entrer, si est tant dolenz qu'il se part de la chapele et Vient a son chevaı et l'en meine par le frain jusqu'a la croiz, puis li oste la sele et le frain et Ie lesse pestre, et deslace son hiaume et le met devant soi, et oste s'espee et se couche sor son escu devant la croiz et s'endort assez legierement, a ce qui il estoit las, se ne fust ce qu'il ne put oublier le Bon Chevalier qui le blanc escu emporte.

64

65

qu'a riens l'en Venue del Saint Graal ne ne fist semblant pris ı, Queste qui mainte honte l'en dist et

Et quant il s'est grant piece esperiz si voit venir en uno litiere que portoient dui palefroi, un chevalier malade qui mout se plaignoit angoisseusement. Et quant il aproche de Lancelot, si s'arreste et le regarde ne mot ne dit, car il cuide que il se

ıııI la

il ne

Eiin"inGn"nt vint ilec un escuiers qui aportoit i,,1.:-i; il voit,le "-; ,,iı"r ,t."" mout beles et mout riches' et vet la-ou (Par foi'. fet il avenu' est il li coment ;,i,;;.ilr,; li demande

dorme. Et Lancelot ne dist mot, come cil qui ert en tel point que

dormoit bien ne ne veilloit bien ainz someilloit. Et li chevaliers de la litiere, qui se fu arrestez a la croiz, se commença a plajndre mout durement et d|soi| (Ha DieX' faudra me ja mes cestes dolor? Ha. Dlex, quant vendra li Sainz Vessiaus par qui la force de ceste dolor doit remanoir? Ha! Diex, soffri onques mes nus hom autant de mal come .ie sueffre, et por petit de meffet?) Grant piece se complaint einsi lı chevaliers et se demente a Dieu de ses maus et de ses dolols. Et Lancelot ne se remue ne ne dist mot, car il est ausi come entranses, et neporec il le voit bien et entent ses paroles. Et quant li chevaliers a grant piece atendu en tel maniere, si se resgarde Lancelot et voit venir devers la chapele le chandelabre d'argent que il avoit veu en la chapele o les cierges, et il resgarde le chandelabre qui vient vers la croiz, mes il ne voit mie qui Ie porte, si s'en merveille trop. Et apres voit venir sor une table d'argent le Saint Vessel que il ot jadis veu chiğs le Roi Pescheor, celui meismes que len apeloit le Saint Graal. Et si tost come li chevaliers malades le voit venir, si se lesse chaoir a terre de sj haut come il estoit et joint les mains encontre et dit: (Biau sire Diex, qui de cest Saint Vessel que je voi ci venir avez fet tant bel miracle en cest pais et en autre, Pere, regardez moi par Vostre pitiö, en tel maniere que cist maus dont je me travail me soit assouagemenz en brief terme, si que je puisse entrer en la Quueste ou li autre preudome sont entre.) Et lors s'en vet trainant a la force de ses braz jusq'au perron ou ıa tabIe seoit et li Sainz Vessiaus desus. Et il se prent a deus mains et se tire contremont et fet tant qu'il bese la table d'argent et la toche a ses euz. Et quant il a ce fet, si se sent ausi come toz alegiez de ses maus: si gite un grant plaint et dit: (Ha! Diex, gariz sui.) et ne demora gaires que il s'en-dort. Et quant li Vessiaus ot une piece demorö ilec, si s'en rala l lı chandelabres en la chapele et la Vessiaus avec, si que Lancelot ne sot ne a l'aler ne au.venir, par cui il ipot estae aportez. Et neporquant einsi li avint, ou par pechiö dont il ert sorpris, que iI ne se remua bo

i:;;,;;i ii;

"n ııl;ez l'en mesavint en maint leu. '

et Quant li Sainz Graal se fu partiz de ta croiz' L1 "ıt."-,:l et han|ez eI sainz la litiere ı,,,oele si se dreÇa li chevaliers de

i,,;;,-öi;r;;,;i Je fui tantost gariz come.li P?i1'"_9':?lLT: me semble de cel chevalier qul la se u,nt uiait", '"ri Mes m'erveille (Par foi' fet li i,',u onor"t ne s'esveilla de sa venue ) maint ,:.""i;'i ii lit-ruiuns chevaliers -qui 9fI "i. ?y"tl-l. par aventure confÖs, dont il est

,'".t i. aJnt il ne se fist onques qu'il Veist :.' ;;;;rbl;;;"r; ııostre seignor que il ne li plaist mie que ll solr ll qul ,:cste'bele aventure) - (Certes, fet li chevaliers' des aucuns ,.ii-.es"n"anr, et si cuit je bien que ce soit la Quesle en ,,o*jrgnon" de la Table Reonde qui sont entre dou Saint Graal.) 6d. Pauphiıet (ctas fr'M A P 57-60) '

67

LIRIK ŞllR

LIRIK ŞIIR Kadlnlarln çahşlrken söyledikıeri Ve bu yüzden (chanson de toile veYa d'histoire,, ismini taşlyan halk türkülerinden iki örnek:

Le samedi al soir faut la semaine Gaiete et Orior, serors germaines Main a main vont baignier a la fontaine. Vente l'ore et li raim crollent:

Qui s'entraiment soef dorment! L'enfes Gerarz revient de la quintaine, S'a choisie Gaiete sour la fontaine: Entre ses bİras l'a prise, soef l'a streinte. Vente ı'ore et li raim crollent:

Qui s'entraiment soef dorment! . Vente I'ore et li raim cIolıent; Qui s'€ntraiment soef dorment!

or

s'en Va orior ıeinte et marie; Des ieuz s'en va plorant del cuer sospire,

Quant gaie sa seror n'en meine mie. Vente I'ore et li raim crollent:

Qui s'entraiment soef doİment!

(Lasseı) fait orior,


Qui s'entraiment soef dorment!

7l

L'enfes G9rarz et Gaie s'en sont tomğ,

Lor droit chemin onı pris vers la citd. Tantost coın il i Vint l'a esposğ. Vente l'ore et li raim crollent:

Qui s'entraiment soef dorment. ğd. P. Meyer eı G. RaJ,naud (sociiıc des Anciens textes fTançais)'

V.

Li cuens Raynauz

en monta lo degrğ;

Gros par espaules greles par lo baudrğ; Blont ot le poil. menu recerceld: En nule terre n'ot si biau bacheler. Voit l'Erembors, si conımence a plorer:

E Raynauz, amis!

VI. Li

cuens Raynauz est montez en la tor,

Si s'est assis en un lit point a flors, Dejoste lui se siet bele Erembors; Lors recornrnencent lor premieres amors E Raynauz, amis!

RAYNAUT

.

II.

Quand vient en mai' que l'on dit as lonsjoıs, Que Franc de France repairent de roi cort, Raynauz repairt devant, el premier front. Si s'en passa lez lo mes Erembor, Ainz n'en dengna le chiefdrecier a mont: E Ra1ııauz, amis!

Bele Erembors. a la fenestre.

au

jor.

Sur ses genolz tient paile de color; de France qüi repairent de cort, Et voit Raynaut devant, el premier front. En haut parole, si a dit sa raison! E Raynauz, amis!

Voit Frans

I[I.
E Raynauz, amis!

IV. <Sire Raynauzje m'en escondirai A cent puceles. sor sainz. vosjurerai

A trente dames que awec moi meru-ai, C'onques nul home fors vostre cors n,amai, Prenez l'amende etje vos baiseraiıı. E Raynauz, aııis!

7Z

Bafisch, Romanıen und Pasİourcıkn

PASTOURELLE Pastourelle, bir şöVaIye ile, klrda rastladlğl bir çoban kızı araslnda geçen macerayl anlatlr. ŞöValye çoban klzlna aşık olmuş görllnür. Çoban klzl bu sevdaya bazen gönül Verir, bazen ise çevreden yardım ister; şöValye çobanlardan dayak yer Veya kaçar. Böylece çeşitli şemalar oluşur. J'aloie l'autrier errant Sanz conpaignon Seur mon palefroi, pensant

A fere une chançon, Quant j'oi', ne sai conment, Lez un buisson La voiz du plus bel enfant C'onques veı'st nus hon; Et n'estoit pas enfes si N'eüst quinze anz et demi, N'onques nule riens ne vi De si gente façon.

Vers li m'en vois maintenant,

Mis

l'a reson:

(Bele, dites moi conment, '73

Deus pastors par mi un bld

Pour Dieu, vous avez non!> Et ele saut maintenant A son baston: (Se vous venez Plus avant Ja avroiz la tençon. Sire, fuiez-vous de ci! N'ai cure de tel ami, Que j'ai mult plus biau choisi.

Qui venoient huiant,

Et leveİent un gland cri, Assez fis plus que ne di: Je la les, si m'en fo'ı; N'ai cure de tel gent.

Thıbaud de champagne

€d. (soc. des anc. textes fr. 1925)

Qu'en claime Robeçon.

lll.

Quantje la vi esfreer

Si durement Qu'el ne me daigne esgaıder

Ne fere autre senblant, Lors commençai a penser Confaitement

Ele me porroit amer

AUBE Bu tür şiirlerde üç kişi vardır. sevgililer Ve nöbetçi. Değişik şemalı Aube'lar bilinmektedir. Bu türün ilk şeklini tam olarak saptamak 9üçtür.

I. (Gaite de

la tor Gardez entor Les murs, se Deus vos voie; C'or sont a sejor Dame et seignor; Et larron vont en proie.

Et changier son talent.

A terre lez li m'assis.

Quant Plus regart son cler vis, Tant est Plus mes cuers esPris, Qui double mon talent.

IV

Qüe m€ daignast esgarder Et faire autre senblant. Ele commence a Plorer Et dist itant: <Je ne vos puis escouter; vers li me trais, si li dis: <Ma bele, pour Dieu merci!> Ele rist, si resPond: (Ne faites pour la gent!)

V.

- (Hu et hu et hu et hu! Je l'ai Veü Lajus soz la coudroie. Hu et hu et hu et hu! A bien pres l'ocirroie.>

Lors li pris a demander Mult belement

Devant moi lors la montai De maintenant Et trestout droit m'en alai Vers un bois verdoiant. Aval les prez regardai,

II.

(D'un douz lai d'amor De Blancheflor,

Compainz vos chanteroie, Ne fust la pooı Del Eaitor

lll.

cui je r€doterioie.) - (Hu et Hu, etc)).
Voist a loisor

S'oi criant 74

'15

Qui aler vuet par voie!> -

(Hu et hu

or soit

Et s'il ne my lait durer

Ne bonne vie menel

et hu et hu!

teü,

Je ferai cous clamer, a certes. Por quoi me bat mes maris, lassette.

Compainz, a ceste voie! Hu et hu! Bien ai seü Que nos en awons joie.ı (Gaite d€ la tor

VI.

Or sai bien queje ferai Et coment m,en vengerai Avec mon ami girai

Vez mon retor,

De la ou vos ooie, D'amie et d'amor

A cestui jor, Ai ceu que plus

_

(Hu et Hu!)

-

(Hu

En

nuette

Por quoi me bat mes maris,

amoie.>

nuette.

- Pou ai getı la chambre de joie.> et hu!D

öd. PouPhiıeı -

-(TIop m'a neü

L'aube qui me guerroie>.

VII.

salve I'onor Au criator Esıoit, tot tens voudroie

Voulez vous queje vous chant un son d'amour avenant? Vilain nel fist mie.

Nuit felst deljor; Ja mais dolor

ainz le fist un chevalier souz l'ombıe d'un olivier

Ne pesance n'awoie.> - (Hu et hu!) Bien ai Veü De biautd la monjoie.>

entre les -bras s,amie.

- (Hu et hu! (c'est bien seü.

Gaite, a Dieu tote voie). Bartsch. Chrestomathie

Por quoi me bat mes maris lassette? Je ne li ai riens mesfait ne riens ne li ai mesdit, Fors qu'accoler mon ami seulette?

Por quoi me bat mes maris lassette? 76

CHANSON

<Se

cHANsoN

Pığiade

de ıa mal_marıĞe

Chemisette avoit de lin et blanc peliçon hermin et bliaut de soie, chauces ot de glaiola, et souliers de flors de mai

estroitement chauçade.

Ceinturette avoit de feuille qui verdist quant li tems meuille-

d'or en boutonade. L'aumosniere estoit d,amoİ li pendant furent de flor, par amor fu donade.

El chevauchait

une mule: d'argent ert la ferreüre, la sele ert dorade

77

et enseignier quel est ma

sur la couPe Par derriers avoit Plantğ trois rosiers por fai.re Ii ombrage.

eı servirai adÖs sans rePentir...

Onc ne la seu losengier ne flater, neja Dieus sens ne m'en doint ne talent mais ma Dame servir eı honorer et faire adğs tout son commandement. Et sachiez bien, se beaus servir ne ment ou li miens cuers, qui bien me peut grever, que tous les biens qu'on p€ut avoir d'amer aura mes cuers qui adĞs sy attent

Si s'en vat aval la Pree:

chevaliers l'ont encontree, bel l'ont saıuade: (Bele, dont estes vous nee?)' - <
(du plus haut Parage

(li rossignols

est mon Pere,

(qui chante sur ıa ramee (el plus haü boscage, (la Sirene elle est ma mere <
Se vous deigniez ma priere escouter, douce Dame, je vous pri et demant que vous pensez de moi guerredoner: je penserai de bien servir avant De tous les biens quej'ai ne m'est neient Douce Dame, se me voulez amer, en poi de tems poez guerredoner les biens d'Amour que j'ai attendus tant.

chante en la mer salee

(el Pıus haut rivage). -
bien fussiez vos nee!

(Bien estes emParentee

(et de haut Parage (Ğtetıst a Dieu nostre Pere
'

>

Le chaıeıain ııe coacy öd. Pauphila- Pulade

öıI Paaphila: Plöiade

CHANSON Quant li estğs et la douce saisons -. fait fueille et flor et les prğs raverd[' et li doux chans des menus oisillons fait as plusoıs de joie souvenir' las! Chascuns chante et je Plor et souspr' et si n

e$ Pas droiture ne raisons,

ains est adğs toute m'€ntentions Dame, de vous honorer et servır'

se i'avoie le sens quot Salemons,

si me feroit Amour Por fol rcnir, car tlant est fort et cruel sa prisons qu'elle me fait essayer et sentir'.

Bien me devroiı repasser

'18

garisons,

carj'ai servi ıonguement en perdons,

CHANSON L'autİiğr avint en c€l autre pals Q'uns chevaliers eut une dame amee. Tant com la dame fu en son bon pris,

Li

a

s'aııoı escondite

et vğee.

Puis fu un jon qu'ele li dist
Li chevalliers

la regarda el

Si la vit mout pale

üs,

descoulouree. (Dame, fait il' cert€s mal sui baillis Que n'eüstes piechh ceste pensee. et

et garır,

79

Vosües cler vis, qui sambloit flors de lis. Est si alds, dame, de mal en pis Qu'il m'est avis que me soiez emblee, A İaft avez, dame cest conseil pris). Quant la dame s'oi si ramprosner. Grant honle en ot. si dist par sa folie: <Par dieu vassal, jel dis por vos gabeı. Cuidids vos dont qu'a cenes le vos die. Onques nuljor ne me vint en penser. Sariğs vos dont dame de pris amer? NeniI, par Dieu, aiııs vos prendroit envie D'un bel valet baisier et acoler.)) -

(Dame) fait il, (j'ai bien oi parler

De vostre pris, mais ce n'est ore mie, Et de Troie rai jou oi conter Qu'ele fu ja de mout gmnt seignorie, Or n'i puet on fors les places trover. Et si vous lo ensi a escuser Que cil soient retğ de l'iresie Qui des or mais ne vous vauront amer. Dieu- vassal, mout avds fol pensti. Quant Vous m'avğs reprovğ mon eage. Se j'avoie tot mon jovent usd, Si sui.iou riche et de si haut parage Qu'om m'ameroit a petit de beautğ. Encor n'a pas un mois entiel passğ Que li Marchis m'envoia son message, Et il Barrois a por m'amor jostğ)). - <Par

Dieu, Dame, ce vos a mout grevd vos fiğs tos jols en seignolage Que Car tel set ontja por vos sospird, Se vos estids fille au roi de Cartage - <Par

Quija

mais jor n'en aront Volentğ.

On n'aime pas dame por parentd, Mais quant ele est belle et cortoise et sage: Vos en savlds pal tems la Vğritğ.) Conon ı]e Bğlhune dd. Pauphilet - Pldiade 80

JEU.PARTI

I.

Adan d'amour vous demant Que m'en dichiğs sans cheler Dou quel purent pius trouver En amour li fin amant Ou du bien ou du mal; vous le devds Mout bien savoir, car esprouvd l'avds.

II.

- Sire,je voi I'un dolant, L'autre liö de bien amer;

Mais je ne ıı'en doi blasmer,

Car j'en go et nepourquant, Comment que faite en soit me volentds, Li maus plus que li biens i est trouvds.

III. - Adan, a guise d'enfant Me respondğs, c'est töut cler. On n'i puet tant endurer De maus, che sevent aucquant, c'uns tous Seus bie{ü n'estaigne Ies grietğs C'on a sentij li biens pert plus assds.

IV. - Sire,

amans en soeffre tant

C'on en voit maint desperer; Trop chier voit on comperer Deduit et riqueche grant Et d'autre part chascuns n'est pas amğs Qui a les biens d'amouI chier comperğs.

V.

Adam, tout Ii plus soufflant Dou pis c'amours set donner N'en veulent mie saner; Dont est il bien appamnt Que li biens est assds plus drus semds. Car maus qui plaist ne doit estre contğs. -

VI. - Sire, Amour trouvai quisant, Quant je le soloie anter,

En villier, en desirrer, En penser et en doutant;

8l

Mais point n'estes d'amouİ bien embrasğs, Pour chou n'i cuidiğs point tant de durtğs'

VII.

Ja mes por aus n'iert tel dame requise. De la paour li autre s'en fuiront:

Lors verr4 l'en les leaus sanz faintise Apertement, Quant la lengue iert jus mise, Qui d'amors ment!).

Ferri, on trueve lisant Que tant de mal n'a pas li condampnds Con a dejoie ichil qui est sauvğs. -

VIII.

- Grieviler,ro en acquerant Est chascuns plus traveillids et penĞs Qu'il ne soit au despendre reposds.

ğd A.Jeanruy: ıes origınes de

Ia

poğşıe lyıİqüe en France

BALLADE

Jehan Bfeıeı - Adam de la llalle (receuil gĞndral desjeux-partis français, t, u)

PhYon, le mervilleus serpent Que Phebus de sa flesche occit,

DEBAT

l.

II.


Avoit la longueuı d'un erpent, Si com Ovides me descrit.

Mais onques homs serpent ne vit Si fel, si crueus ne si fier Com le serpent qui m'escondit, Quant a ma dame merci quier. II.

Il ha sept chiğs, et vraiement, Chascuns a son tour contredit La grace, ou mon way desir tent, Dont mes cuers an doleur languit Ce sont Refus, Desdainge, Despit, Honte, Paour, Durtğ' Dangier, Qui me blessent en l'esperit, Quant a ma dame merci quieı.

iII.

Si ne puis durer longuement, Car ma tres douce dame rit

-
confession requier, De mes pechiez me vuil corpaubles rendre Ver vos. dame, cui cuidoie engignier.

Li deables me le fist entreprendre.

Cuidiiez vos que deüsse endurer Les maus d'amer? Nenil, mie le mendıe; Por vos avoir Jel vos faisoie entendre

Por decevoin.

III.

]0

_

<Paı Deu, ribaux, quant li autre savront, Li tricheour, que tex est majustice, Que vos avroiz les ieuz sachiez dou fıont,

Jean de Grieviler'in, hakem olarak seçilmiş çağdaŞ bir şair olması mümk0ndııt.

a2

Et prent deduit en mon tourrnent Et es meschids, ou mes cuers vit. Ce me destruit, ce me murdrit. Ce me fait plaindre et larmoier, Ce me partue et desconfit, Quant a ma dame merci quier.

caaıılaume

de

Machauı

öd' Chlchmaref' ballaıle

XLIII' t

Il

BALLADE CONTRE LA MAUVAISE MER DeNeptunus et de Glaucus me plain Qur contre moy font la mer felonnesse, Et d'Eolus, dieu des yens, le villain, Qui par Eurus m,a empeschid l,adresse De mon propos et passer ne me lesse, Par ses soufflez fait l,eaue tempester En escnant, quant mon passage cesse: Contre les vens ne puet nulz de la mer. II.

Li dieux de

I'air fait plouvoir soir et main,

L'air obscurcit; Jupiter me courresce, Aux dieux de mer a estandu sa maiı;

Saturne o eulx son froit yver m,adresse, Et chascuns d,eulx de sdjoumer me presse. Mon navire font par leur force encrer; Mouvoir ne puis, c,est ce qui trop me blesse: Uontre les vens ne puet nulz de la mcr. III.

Jai du dieu Mars,

en guene souverain, Tout le pouoir; de cerĞs ]a deesse. Du dieu Bacchus, vin. fleur becuit et grain, Chars salees; de Juno la richesce Pouı bien paier; de Venus la proesce

Qur Jeunes gens fait par amours amer. Cause ne sçay se mon fait se delesse: Contre Ies vens ne puet nulz de la mer.

L'envoy. IV.

Dieux Marsl j'atten printemps de douçour plain, Que I'on pourra paisiblement nmer: Lors y fait bon, en yver ny faiisain: Contre les vens ne puet nulz de la mer.

Eusıache Deschomps

(soc. des anc. textes fr.-Ballade VIII)

84

BALLADE DES PENDUS Fröres humains qui aprös nous vivez,

N'ayez les coeurs contre nous endurcis; Car si pitiğ de nous, pauvres, avez, Dieu en aura plus t6ı de vous merci. Vous nous voyez ci attachds. cinq. six...

Quant de la chair. que trop avons nounie. ElIe est pidça ddvorde et pourrie, Et, nous, les os, devenons cendre et poudre. De notre mal personne ne s'en rie, Mais priz Dieu que tous nous veuilıe absoudre.

Si vous clamons frğres, pas n'en devez

Avoir dCdain, quoique f0mes occis Parjustice; toutefois vous savez

Que tous hommes n'ont pas bon sens rassis! Excusez - nous, puisque sommes transis Envers le fils de la Vierge Marie, Que sa grace n€ soit pour nous tarie, Nous prğservant de l'infernale foudre-.. Nous sornmes morts: 6me ne nous harie! Mais priez Dieu que tous nous veuille absoudre.

La pluie nous a buds et lavĞs Et le soleil dessdchğs et noircis; Pies, corbeaux nou5 onı les yeux cavğs Et arrachğ la barbe et les sourcils...

Jamais, nul temps, nous ne sommes assis! Puis ça, puis ld, comme le vent Varie' A son plaisir sans cesser nous charrie, Plus becquetds d'oiseaux que dCs d coudre! Ne soyez donc de notre confrğrie, Mais priez Dieu que tous nous veuille absoudre.

ENVOI Prince Jğsus, qui sur tous as maıtrie, Garde qu'Enfer n'ait de nous seigneurie! A lui n'ayons que faire ni que soudreHommes, ici n'a point de moquerie, Mais priez Dieu que tous nous veuille absoudre!

85

RONDEAU

LES FOURRIERS D'ETE

Je ne sçay commentje dure, Car mon dolent cuer font d'vre Et plaindre n'oze, ne dire Ma douleureuse aventure,

Les fourriers d'Estğ sont venus Pour appareiller son logis, Et ont fait tendre ses tappis De fleurs et verdure tissus.

Ma dolerıte vie obscure Riens, fors la mort ne desire; Je ne sçay commentje dure.

II.

Et me fauıt, par couverture, Chanter que mon cuer soupire Et faire semblant de rire; Mais Dieux sçait ce que j'endure. Je ne sçay commentje dure.

Eiı

estandant tappis velus, D9 vert herbe par ıe paIs, Les foıırriers d'Estğ sont venus Pouı appareiller son logis.

III. Cueurs d'ennuy pieça morfondus,

Dieu merci, sont sains

et

jolis;

ent, Prenez paıl, Yver, vous ne demourrğs plus;

Alez vous

Chıİsıİne de Pisan (L L nndeda

vll)

Les fourriers d'Estğ sont venus!

ChaıIes d'orlğans

ğd. P. champion t. II, rondeau

XXX

RONDEAU AUCASSIN ET MCOLETTE

Quantje fus prins ou pavillon De ma dame fies gente et belle, Je me bruld a la chandelle, Ainsi que fait le papillon.

Nazlm Ve nesir parçalarlnı içeren bu yapltta kahramanln adı: Aucassin, arapçadlr. Yapıt beraber büyüyen, birbilerini seVen iki çocuğun hikayesidar. Aucassın, derebeyinin oğlu, Nicolette ise bir esiredir - evlenmelerine izin vermeyen derebeyi

Je rougiz comme vermillon, Aussi flambant que une estincelle. Quandje ftız prins ou pavillon D€ ma dame tres gente et belle.

m.

ikisini de ayrı ayrı hapsettirir.

Şe j'eusse estd esmerillon Ou quej'eusse eu aussi bonne aille, Je me feusse gardĞ de celle Qui me baillat de I'aguillon

X. . OR DIENT ET CONTENT ET TABLQIENT.

Chaıles dıoılöans Rondeau

86

XXIII

Aucassin fu mis en prison, si com vos avös oi et entendu, et Nicolete fu d'autre part en le canbre. ce fu el tans d'estö, el mois de mai que li jor sont caut, lonc et cler, et les nuis coies et series. 87

Nicolete jut une nuit en son lit, si vit la lune luire cler par une fenestre et si oi lorseilnol center en garding, se l! sovint d'Aucasin sen ami qu'ele tant amoit. Ele se comença a porpenser del conte Garin de Biaucaire qui de mort le haoit; si se pensa qu'ele ne remanroit plus ilec, que, s'ele estoit acusee et li uens Garins le savoit, il Ie feroit de male mort morir. Ele senti que li vielle dormoit qui aveuc li estoit; ele se leva, si vesti un bliaut de drap de soie que ele avoit molt bon, si prist dras de lit et touailes si noua l'un a l'autre, si fist une corde si longe comme ele pot, si le noua au pilef de le fenestre; si s'avala contreval le gardin, et prist se vesture a l'une main devant et a l'autre deriere, si s'escorça por ıe rousee qu'ele Vit grande sor l'erbe, si s'en ala aval le gardin. Ele avoit les caviaus blons e tmenus recercelös, et les ex Vairs et rians, et le face traitice' et |e nes haut et bien assis' et lğ levretes vermelletes plus que n'est cerisse ne rose el tans d'estö, et les dens blans et menus; et avoit les mameletes qui li souslevoıent sa Vesture ausi con ce fuissent deus nois gauges; et estoit graille par ma les flans qu'en vos deus mains le peusciös enclorre; et les flors des margerites qu'ele ronpoit as ortex de ses piös, qui li gissoient sor le menuisse du pi6 par deseure, estoient blance la mesciente. Ele vint au postic, si le deffrema, si s'en isci par mi les rues de Biaucaire par devers l'onbre, car la lune luisoit molt clere, et erra tant qu'ele vint a le tor u ses amis estoit. Li tors estoit faelee de lius en luis; et ele se quatist del6s l'un des pilers, si s'estraint en son mantel, si mist sen cief par mi une creveure de la tor qui vieille estoit et anciienne, si oT Aucassin gui la dedens plouroit est faisoit mot grant dol et regretoit se douce amie que tiant amoit' Et quant el |'ot assös escoutö, si comença a dire.

et s'aınie regIeter;

Or parla, dist son Penser: (Aucassins, gentix et ber, fr ans damoisiax honorğs, que vos vaut li dementer, li plaindres ne li Plurers, quantja de moi ne gorğs? car vostre Peres me het et trestot vos Parentes. Por vous passerai Ie mer, s'iIai en autfe regnğ).

D€ ses caviax, a caupğs, la dedens les a rüğs.

Aucassins les Prist, li ber, si les a molt honerds et baisids et acol6s; en sen sain les a boutds;

si recomence a Plorer, tout por s'amie.

(Ed.

Mario Roques scğne xII

eı

XIII)

XIII, OR SE CANTE, Nicolete o le vis cler s'apoia un piler,

Soi Aucassin plorer 88

u9

TIYATRO

DiNi TİYATRO LE MYSTERE D'ADAM llk günahın hikayesidir. Üç kısımlık bir dramın ilk bÖl0mu_ dor. lkin;i kısımda iabil ile Kabil, üçuncü klslmda ise lsa'yl müjdeleyen peygamberler gösterilirdi. Yaplt xll. yüzylla aittir. DIABoLUS - Eva ça sui venuz e toi. e-fu pur quoi? DIABoLıJS - Je vois querant fun pru' tun honor

ğrlğ - Di moi, sathan, ,r/E

- ço dunge Deus| DIABOLUS -N'aiez potr:

Mult

a grant tens

quejoai aPris

7oz les conseils de Parais:

EyE

Uıe

-

partie t'en dirrai.

Or le comence, ejo l'orrai.

DIABOLUS - Onas me fi2 _ Si aai bien' Ne te curcerai de rien. DIABOLUS - Celeras m'en? EVE - Oil, par foi. DIABOLUS - Iert descovert. EZE - Nenil, par moi! DIAEOLaIS - Or me mettrai en ta creance. Ne voiı de toi altre fiance. ErlE - Bien te pois creire i ma parole. DIABoLUS -'flu as estğ en bone escole. Jo vi Adam, mais trop est fols. ğız _ Un poi est durs. D IA B O LLIS-ll serra mols. Il est plus dors que n'est emfers,

Erğ

9.ı

trlE - ll

Que de tot fuissez bone maistre.

est mult francs.

Aiız est mult self. Cure ne voelt Prendre de soi: Car la prenge sevals de toi Tu es fieblette e tendre chose' E es Plus fresche que n'est rose; Tu es plus btanche que cristal,

EIlr - Est tel li fruiz?

DIAB1LLJS -

Que

niifque chiet sor glace

Mal cuPle

en

DIABOLUS - OiI, pat voir. Icı Eve fegafaıefa arec insİsıance

val'

en fist li Criator:

1e dirrai, e tu m'ascute'

N'a que nus dous en ceste rote, E Adam Ia, qu'il ne nus ot. El,E - Par\ez eı halt, n,eqsavrat molt. D!ABOL|S - Jo vtJs acoint d'un grant engin Que vos est fait en cest gaıdin, Le fTuit qüe Deus \'rrs ad donğ Nen a en soi gaires bontğ; Cil qu'il vus ad tant defendu Il ad en soi grant vertu. En celui est grace de vie, De poestğ, de seignorie. De tut saveil, e bien€ mal.

'

Quel savor a? DtABoL|JS - celesİial' A ton bel cors, a ta figure, Bien covendroit tel aventure,

,r/E

-

Que tu fusses dame del mond; Del soverain et del Parfont' E seüsez quanque a estre,

94

İfuİı dğIendu' eı ı'aymı fegarııE

EYE - Jame fait bien sol le veeir.

Tu es troP tendre e il troP dur; Mais nePorquant tu es Plus sage' En grant sens as mis tun corrage' PoI ço fait bon traile a toi' Parler te voil. ADAM - or \ alİ fai' DIABOLUS - N'en sache nuls. ,Et't - Ki le deit saYer? D1,{-ğorus - NeiS Adam. .8,/r - Nenil, par moi.

DIABOL|S- Or

Ie

longıerrıps, dha3|

DIABoLUS - Si.tu le mangues, que feras? EI/E -E io, q'Je sai?? D1,48OaU.S - Ne me crerIas?

Primes le pren e a Adam Ie done.

Del ciel avıez semples corone, serrez paıeil, Ne vus purra celeı conseil.

Al Creator

Puis que del fruit avrez mangiğ; Sempres r.us iert le cuer changid;

O Deus serrez, sanz faillance, De egal bontd, de egal puissance. Guste del fruit! ,ı'E _ Jo nai regard. DhBOLUS -Ne qeire Adam. EVE - Jol ferai. DIABOLUS - Qvant? ,ZE. - ...Suffiez moi Tant que Adam soit en recoi.

DIABoLUS - Mariüe le, n'aiez dutance, Le demorer serrat emfance. Ici le Diabıe a'öcartefa ıı'E!e, eı iı ifa vefs I'Erıfer. Adom vıenııfa !.e'J Eve, möconıenl que Dİabolus aiı paflö avec elıe' eı ıuı dİfa: ADAM - Di mol mullier, que tu querroit Li mal Sathan? que te voleit? ,ı'ğ _ Il me parla de nostre honor.

ADAM -Ne creire ie le traitor.

,rE

Il est traitre, - Bien le sai.

ADAM- Eİıcoment?

E,.E - Carjo sai oi rI

Sahne açıklamalan aslında latincedir. Bunlarln Pauphilet taraflndan yapıtan franstzca çeviriıerini koynrayı daha uygun bu|duk.

95

Adam Pfend ıa pomme ıla lo main ıllEve, en disanı: _ .41)AA4 - Jo t'en crefia, tu es ma per. /,J l? - Manjue, n'en poez doter.

De ço que chalt me del veer?

- Ici

/DAM - || İe ferra changer saveir. lil E - Nel fıa pas, car nel crerai

De nule rien tant que I'asai Nel laisser mais venir sor toi, Car il est mult de pute foi.

öıL Chumard.

,4D,,1M -

Il Yolst trairja son seignor,

E soi poser al dais halzor. Tel paltonier qui ço ad fait Ne voil que vers vus ait nul retrait -Ici uıı serPeııı conslfuil orec uıı olıİlice monıe Ie long du crcnc de l'arbrc ııafendu. Eve apptoclıera sorı orcille ıIe lui, comrrıe öcouıarıı son corıseıI. Ensuııe Eve prunıı ı le Iluiı, Ie prğsenıera d AııonL Mais iı ne ıe

pfenaıfo pas encofe, eı Eve ıui aıiru:

Ei'E

-

-

Gustd en ai, Deus, quel savorl Unc ne tastai d'itel dolçor, D'itel saYor est ceste pome! ADAM - De quel?

,r?

-

D'itel n'en gusta homeOr sont mes oil tant cler veant, Jo semble Dieu le tuit puissanı. Quanque fu, quanque doit esıre Saijo trestut, bien en sui maistre Manjue Adam ne faz demore; Tu le prendras en mult bone ore.

96

Dindar bir insan olan Theophiles bir gün piskoposa kızarak ruhunu şeytana satar. sonralarl işlediği günahtan pişman olurMeryem de onu şeytanIn elinden kurtarlr. Aşağldaki parçada şeytanla Theophiles'in anlaşmasü hikaye edilmiştir. DEABLES - veıez avant, passer grant pas; Gardez que ne resamblez pas Vilain qui va a offerande. Que vous veut ne que vous demande Vostres siıes? Il est molt fiers! I'HEOPHILES - Vone sire. Il fu chanceliers. Si me cuide chacieı pain querre;

or Vous vieng pro'ı?r

et requerre

Que vous m'aidiez a cest besoing. Ll DE4BLES - ReqtJiers m'en tu? THEOPHILES - OiI.

seüIement.

_ Ici eve mongero ane parııe de ıa poırıme eı dira d

I

Şair Rutebeuf'ün yapltıdlr. Xlıl. yüzyılın ortalarlnda yazıl_

mlŞtlr. Meryem'in bir mucizesinin hikayesidir-

I'I

ADAM-Ejoaprğs' _

I

i

Manjue, Adam, ne sais que est; Prenum ce bien que nos est prest. ,.IDlır' - Est il tant bon? ,ı, - Tu le savras; Nel poez savoir sin gusteras. ADAM - J'en duit... Nen frai pas. EI E - Del demorer fais tu que las. ADAM - E io le prendrai. EL'E - Maniue, teı.J,: Par ço savras e mal e bien. Jo'en manjerai premierement.

'rE

MIRACLESS DE THEOPHILES

Aııam:

LI DEABLEİ - ol ioiıg Tes mains, et si devien mes hon: Je t'aiderai outre resonTHEOPHILES - Vez ci queje vous faz hommage; Mes queje raie mon domage, Biaus sire, des or en avant. LI DEABLES - El ie te refaz un couvant, Que te ferai si gant seignor c'on ne ıe vit onques greignor. Et puis que ainsinques avient, Saches de voir qu'il te covient De toi aie lettres pendanz

97

Bien dites et bien entendanz:

Quar ııaintes genz m'en ont sorpris Por ce que lor lettres n'en prist Por ce les vueil avoir bien dites. THEOPllll,ES - Vez les ci; je les ai escrites. Thöophiles va se ıIispuıel avec ses compagnons THEOPHIL[-S - Pierres, veus tu ol noveie? Or est tornee la rouele, or t'est il cheü ambes as.32 Or te tien a ce que tu as Qu'a ına baillie as tu failIi. L'evesque m'en a fet baillie Si ne t'en sai ne 916 ne graces PIERRES RESPONT - Theophile, sont ce manaces? Des ier priaije mon seignor. Que ilvous rendist vostre honor, Et bien estoit droiz et resons. THEOPItII.DS - Ci avoit dures faoisans Quant Vous m'aviez forjugiğ Maugrd vostres, or le rai giğ. Oublid aviiez le duel. PIERİrs- Certes, biaus chiers sire, a mon vuel, Fussiez Yous evesques eüs Quant nostre eVesques fu feüs: Mes vous ne le vousistes estre. Tant doutiiez le Roi celestre.

+**

ol ıence

TheophİIeş a un ouıfe:

THEOPHILES - Thomas! Thomas! or te chiet mal Quant l'en me ra fet seneschal;

Or leras tu le regiber Et le combattre et le riber.

N'avras pior voisin de moi. THOMAS - Theophile, foi que voue doi, ll samble que vous soiez yvres. THEOPHILES - Or en serai demain delivres,

,

Attığt zar bir

98

- bir

dusmüstür Yani en kötü zar

Maugrez en ait vostre visages. 'tHoMAS - Par Dieu! Vous n'estes pas bien sages: Je vous aim tant et tant vous Pris! THEOPHTLES -Thomas: Thomas! ne sui pas pris: Encor porrai nuire et aidier. THoM:15 - II semble vous volez plaidier; Theophile, lessiez me en pais. THE)PHTLES - Tllomas! Thomas! je que vous fais? Encor vous plaindrez bien a tens, Si com je cuit et com je pens - Ici şe fepenı Th^oPhiıes el vienı d une chapeİıe de Nosıfe Dııme eı dısı:

THEOPHILES - Het.laz, chetis dolenz, que porrai devenir Terre comment me pues porter ne soustenir Quantj'ai Dieu renoiğ et celui voil tenir A Seignor et a mestre qui toz maus fet veniı

or ai Dieu renoiğ,

ne puet estre teu;

Si ai lessid le basme, pris me sui au seü De ınoi a pris la chartre et le brielreceü Maufez, se li rendrai de m'ame le treü HĞ! Dieus, que feras tu de cest çhetifdolent De qui l'ame en ira en enfer le boillant Et li maufez I'iront a leur piez defoulant? Ahi! terre, quar oeuvre, si me va engloutant

Sire Dieus, que fera cist dolenz esbahis. Qüi de Dieu et du monde est hüez et hais Et des maufez d'enfer engingniez et trahis Dont sui ie de trestoz chaciez et envais Hğ! las, comj'ai estd plains de grant nonsavoir Quantj'ai Dieu renoid por un petit d'avoir! Les richeces du monde que je voloie avoir M'ont getd en tel leu dont ne me puis ravoir. Sathan, plus de sept anz ai tenu ton sentier; Maus chans m'ont fet chanter li ]/in de mon chantier Molt felonesse rente m'en rendrent mi rentier, Ma char charpenteront li felon charpent...

Sainte roine bele. Glorieuse pucele, Dame de grace plaine, Par qui toz biens rev€ı€, Qu'au besoing vous apele Delivrez est de paine, Qu'a vous son cuer amaine Ou podurable raine Awa joie novele; fuousable fontaine Et deıitable eı sain€, A ton Filz me rapele!

En Vostre douz servis€ Fu ja m'entente mis€' Mes trop tost fui temptez, Par celui qui atise Le mal et le bien brise, Sui trop fort enchantez;

Car me desenchantez, Que vosİe voıentez . Est plain€ de franchise. ou de granz orfent€z

.

Sera mes cors iutez . D€vant la fort justice.

Dame sainte lüarie, Mon corage varie Ainsi qu'il te serve,

Ou ja mes n'ert tarie Ma dolors, ne goie, Ains sera m'aııe serve;

Ci avra dure verve S'ıinz que la mors n'aıerve,

En vous ne se mrie vous enterve. Souftez li con descrvc, L'ame nc soit perie..,

Mame

100

çi

-rNOSTRE DAME - Qui es tu, va, qui vas par ci? THEOPHILES - Ha,Dame! aiez de moi merci! C'est li chetis Theophile, li enaepris Que maufğ ont loiğ et pris. Or vieng proier A vous, Dame, et merci crier, Que ne gart I'eure qu'asproier Me viengne cil Qui m'a mis a si grant escil. Tu me tenisja pot ton fil, Roine bele! NosTRE DAME PARoağ _ Je n'ai cırre de ta favele.

Va fen, is fors de ma chapeıe.

THEOPHILES PAROLE - Dame, je n'ose. Flors d'aiglentier et lis et rose En qui Ii Filz Dieu se repose, Que ferai giĞ? Malement me sent engagiĞ Envers le mauf6 enragiö.

Ne sai que fere: Ja mes ne fıııirai de brere! Virge, pucele debonere, Dame honoree, Bien sera m'ame devoree, Qu en enfer sera demoree Avoec

Cüu.

NOSTRE DAME - Theophile, je t'ai seu Ça en arriere a moi eü. Saches de voir, Ta chaxtre te ferai ravoir Que tu baillas par nonshvoir. Je la vois querre. (Icı Noşıfe Dqrrıe Pü ıa charüe Theophııe;) 'o NoTRE DAME - Sathiın! sathanı es tu en serre? sbs or venuz €n ceste terre

t0t

Por commencieı a mon clerc guerre,

Mar le penssas,

Renı la chartre que du clerc as. Quar tu as fet trop vilain cas.

SATHAN PAIIOLE - Je la vous rande! J'aim mie'-ıs assez que l'en me pende Ja li rendije sa provande, Et il me fist de lui offiande Sanz demorance, De cors et d'ame et de sustance. NaSTRE D4ME - Elje te foulerai ıa pance. - Ici aporte Nosıre Dqme ıa chafte a Theophile

Amis, ta chartre te raport. Arivez fusses a mal port Ou il n'a solaz ne deport;

A moi entent: Va a I'evesque et plus n'atent: De la chartre li fai present.

Et qu'il la lise Devant le pueple en sainte yglise. Que bone gent n'en soit sorprise Pax tel barate.

Raıeheaf. 6d. Grace Frank

LA PASSION DU PALATINUS: (l) Yazarl bilinmeyen bu eser XV. yüzyllln baş|nda yazılmlştlr. Chez le marchand d'aromates. LI ESPICIEI?S - Ie sui uns mies de Saleme, Venuz m'en sui par mi Auvergne.

t02

Qui bien en fioteroit sa chiere, Ses piez, ses mains et son ceryel, S'il avoit si vielle la pel Qu'en piez ne se peüt tenir' Tantost le convendroit venir En l'aage de trente et deus ans, Jovenciaus legiers et couransNe cuidez pas queje vous mente! Si n'a pucele, ıant Soit gente, Se sus lui en porte une feille, Qu'ele n'aime, veille ou ne v€ille. Haıdiement, sans lui Veoir' Puet aler au main et au soir Veoir son ami, pour solacier, Baisier, jouer et embracier, Se ele meismes ne s'encuse. Fous est qui tele herbe refuse. Veez vous ci de la pipomele Dont vielle fame renovele! Encor ai ge,je n'en dout mie, Tel qui a a non indivie

Trop aime avoir qui si I'achate; L'ame en est et honteuse et mate. THEOPHILE - Volontiers, Damel Bien fusse mors de cors et d'ame: Sa paine pert qui ainsi same, Ce voi je bien.

xxxvl

Maintes herbes i ai trovees Que j'ai illueques aportees. Veöz ci une herbe! Qui en boit, Il set l'eure que morir doit, Le mois, le jour et en quel lieu, Si puisse je issir dujour! Veez vous en ci une plus chiere!

Que j'ai prise en paradis terestre. Par les ieus que j'ai en la teste, Tel pooir a touı a deliYre

Qu'ele fait home mort revivre, Boire et mengier, j€ n'en dout pas. Je n'ai mie vestuz les dras Dıestre mençongiers ne bourderres Venuz sui de lointismes teffes Par toutes bones herbes querre. Je ne di pas que soie hermites, Mais je sui preuz et li plus vites

Espiciers qui aille par terre:

t03

Meilleü de moy

ne covient querre De tout le monde, pres ne loing. MANE MAGDELAINE - Aide Dieu a ce besoing!

LAIKTIYATRO

Glorieuse Vierge Marie, Quar me soiez hui en aie! A L'EPI.IER - Sire espicieı, je vieng de loing, De ce querir onques ne me foing... Entre moy et ma compaignie.

Conseilliez moy,

se vous savez.

LI ESPICIERS -Ha, gentieus dame, que querez? Seje ai rien qui a vous affiere, Pren6z la, que je l'a mout chiere. Dites, dames, que demandez! MANE MAGDELAINE - Dites, amis, se point avez D'un chier oignement precieuz? LI ESPICIERS -yeez Vous en ci trois boites pleinıes! Je ne sai se tant en volez. MANE MAGDELAINE - Oil, quar granz est li asenez. Dites, pour combien les donnez? LI ESPICIERS - Si m'ait Dieus et Saint Antoines,

Encor le ferai je

a poines, Trente livres vous m'en don-rrds, Se vous tost ne me deliwez Et en bone monoie leal.

Marie Jacobie

Sire, vous ne dites pas mal. Veez les vous ci, teftez, Contez, Et nos denrees nous delivrez! Puis vous commanderons d De. Ll ESPICIERS - yo]us qui parlez, vous avrez ceste, Et vous apres en awez une, Et vous qui estes la plusjeune, Tenez, une autre, douce amie. 0nques si bele compaignie Ne fu de trois dames veüe. Alez, le fil Dieu vous conduie, Et vous maint a vos regions. LES MANES - Bia\s sire, a Dieu vous commandons.

104

ROBIN ET MARION

Arraslı şair Adam |e Bossu'nun yazdığl bu eser, dramatik

bir pastourelle'dir. Xlll. yilzy|lln ortalarında yazllmıştlr.

-rMANONSchanıe en ırcasanı ar'e coarcnne Robins m'aime, Robin m'a; Robins m'a demandee, si m'ara. Robins m'acata cotele D'escaİlate boine et bele, Souskanie et chainturele.

A

de

Jıeurs

leur i va!

Robins m'aime, Robins m'a; Robins m'a demandee, si m'ara.

LI CHEYALIEN -

A chevaı gantğ' tenanı sW Ie Poıng un faıcon chaperonnö. Je me repairoie du tournoiement, Si trouvai Marote seulete, au cors gent. MANONS - HEI Robin, se tu m'aimes, Par amour, maine m'ent. LI CHEVALIERS - Bergiere, Dieus vous doinst boin jour!

MANoNs - Dieıs Yous wan, sire! LI cHEvALIERs - Par amoüL Douce puchele. or me contds Pour quoi ceste canson cantğs Si volontiers et si souvent: Hğ! Robins, si fu m'aimes

105

Par amour, maine m'ent.

MlRlONs - Biaus sire, il

quoi; il moi, Etbien m'a moustrd qu'il m'a kiere: Donnd m'a cheste panetiğre,

Carj'aim Robinet,

i a bien pour

et

Cheste houlete et cheste coutel. LI CHEVALIERS - Di moi, veis tu nul oisel Voler par deseure ces chans? MANONS -Sfue, oie,je ne sai pas quans. Encore i a en ches buissons Et cardonnereus et pinsons, Qui mout cantent joliement. LI CHEVALIERS - Si m'ait Dieus, bele au cors gent, Che n'est pas chou que je demant. Mais veis tu par ci devant, Vers cheste riviere, nule ane? ,L/,.1R.4O,ryS - Ch'est une beste qui recane? J'en vi ier trois seuı ce kemin Tous carquiĞs aler au molin. Est che chou vous demandds? LI CHEI.'ALIERS - Or suije mout bien assen6s! Di moi: veis tu nul hairon? MARIONS - Herens, sire? par ma foi, non; Je n'en vi nis un puis quaresme Que j'en vi mengier chiğs dame Emme, Me taien, cui sont ches brebis. LI CHEVALIERS - Par foi, or sui jou esbaubis,

N'ainc mais je ne fui si gabds. Sire. foi que vous me devds. Quele beste est ce seuı vo main? Ll CHET,ILlERS - Ch'est uns faucons. M,4İrolvs - Menjüe il pain? LI cHEı/ALIERS -Non, mais boine char' nr'lR1otr'S - Chele beste? Eswar! Ele a de cuir la teste! Et ou alds vous? Ll CHEYALIERS - En tivierc. ,4,/,4flONS -

106

Robins n'est pas de tel manier€; En lui a trop plus de deduit. A no vile esmuet tout le bruit Quant il jue de sa musete. LI CHEVALIERS - Or dites, douche bergerete, Ameriğs vous un chevalier? IIARIONS - Biaus sire, traitds vous arrier. Je ne sai que chevalier sont. Deseur tous les hommes du mont Je n'ameroie que Robin. Il vient au soir et au matin A moi toudis et par usage, M,4R1olV.ç -

i

Et m'aporte de sen froumage. Encore en aijou en mon sain, Et une grant piece de pain Que il m'aporta a prangiere. LI CİIEI/ALIERS - or me dites, douce bergiere: Vaurriğs vous venir avoec moi Jüer seur ce bel palefroi, Selonc che bosket, en che val? MANONS - Aimil sire, ostds vo keval: Apoi que il ne m'a blechie. Li Robin ne regiete mie Quantje vois apres sa charue. LI C|IEVALIERS - Bergiere, devends ma drue, Et faites ce queje vous proi. ı/.JRi o^'s - Sire, trailds ensus de moi: Chi estre point ne vous afliert, A poi vos kevaus ne me fiert. Comment vous apele on? LI CHEVAL|Eİ.S - Aubefi. MARIqNs - clıunıe: Vous perdCs vo paine, sirc Aabert: Je ıı'ameraı aufiui que Roberı. LI CHEVlLIERS - Non, bergiere? M,4R1ONS - Non par me foi LI CHEı'ALlERs - cuiderids empirier de moi, Qui si loing getds me proiere?

t07

Chevaliers sui et vous bergiere. MANONS - Ja pour chou ne vous amerai-

Ung peu de chose qu'iı faisoit, Monseigneur, et, s'i vous plaisoit, Vous feriez bien de I'atendre. LE JUGE - He dea, J'ay ailleurs a entendre! Se vosıre partie est presente, Delivrez vous, sans plus d'atente. Et n'estes vous pas demandeur? LE DRAPPIER - Si s\is. LE JUGE - Ov esI Ie deffendeur? Est il cy present en personne? LE DR4PPIER_ Monıfanı Ie betgef: Ouy: vez le la qui ne sonne Moı, mais Dieu scet ce qu'il en pense. LE JUGE - Ptris qüe vous estes en presence,

Bergeronnete sui, maıs j'ai ami beı eı coinİe eı gaL Ll CHEVALIERS - Bergiere, Dieus vous en doinstjoie. Puis qu'ensui est j'irai me voie. Hui mais ne vous sonnerai mot.

il s'en ya en clıonıanl: Trgİrire deluriau delurı&u delufele, Trıirİre deluriuu ılelurigu deluroı, Hui maiıı je clıevauchoıe lls ı'ofiere d'uıı boıs' Trouvai genıil beıgiere' ıanı bele ne viı roıS. Eö! Trairiıe deluriau deluriqu delurele Trnirire deıuriau delu au deluroı, ğd.

Eh Langıois, cıas' fr. du M. - A.

Vous deux, faictes vostre demande.

LE DRAPPIER - Vecy doncques que luy demande: Monseigneuı, il est Vğritğ, Que pour Dieu et en charitd

LA FARCE DE MAISTRE PIERRE PATHELIN

XV' yüzyılda yazllmlş bir (Farce))tlr. Yazarı belli

Je l'ay nourry en son enfance,

değildir.

Pathelin' bir tüccardan veresiye kumaş allr, tacir paraslnl almak üzere eve geldıği zaman, üç hafhdan beri hasta olduğunu ileri sürerek, borcunu ödemez. Aynl tüccarln çobanı koyunlarl keser, yer, mahkemeye düşer. Pathelin çobanın avukatllğln| üstüne alır, Mahkemeye gelirler: PATHELIN

,

Salue lejuge.

Sire. Dieu vous doint bonne estraine Et ce que vostre cueur desire. LE JI UE - Vous soyez le bien venu. sire Or vous couwez. Sa, prenez place. P17'HELIN - Dea, je suis bien, sauf vostre grace; Je suis ycy plus a delivre. t.t: JI (;l - S'il y a riens. qu'on se delivre Tantost, affin que je me lieve. LE DRAPPIER - Mon advocat vient, qui acheve 108

Et quantje visqu'il eust puissance D'aler aux champs, pour abregier, je le fis estre mon bergier et le mis a garder mes bestes;

Mais, aussi vray comme vous estes la assis, monseigneur lejuge, il en a fait ung tel deluge de brebis et de mes moutons que sans faultğ... aE JUGE - Or escoutons: Estoit il point vostre alouğ?

PATHELIN -yolre, car, s'il s'estoiıjouğ a le tenir sans alouer...

LE DRAPPIER

_

f eco n n oıs s anı Pqı h e ıi n Je puisse Dieu desavouer si ce n'estes vous, vous sans faultel

Poıheıın

se cache ıa

JiEu.e. 109

LE JUGE - commeıt Vous tenez la main haulte. Av'ous mal aux dents, maistre Pierre? PATHELIN- Ouy, elles me font tel guerre Qu'oncques mais ne senty tel raige: je n'ose lever le visage. Pour Dieu, faictes le proceder. LE JUCE _

Au dropıef: Avant! achevez de plaider, Sus! concluez appertement. LE DRAPPIER A Pafı:

-

C'est il, sans aultre, wayğmenı! par la croix ou Dieu s'estendit!

A Paıheıın: C'est a vous a qui je vendi six aulnes de drap, maistre Pierre!

LE

JUGE.

A Paıheıın: Qu'esse qu'il dit de drap? PATHELIN - ll erre Il cuide a son propos venir, et il n'y scet plus advenir, pour ce qu'il ne I'a pas aprins. LE DR,4PPIER * Au Juge: Pendu soye s'aultre l'a prins, mon drap, par la sanglante gorge! PATHELIN - corfinent le meschant hoİime forge de loing pour foumir son libelle! Il veut dire (est it bien rebelle!) que son bergier avoit vendu la laine (e l'ay entendu) dont fut fait ıe drap de ma robe, comme s'il dist qu'il le desrobe et qu'il luy a emblğ Ies laines de ses brebis. LE DR,APPIER I

l0

A Paıheıın:

Male sepmaine m'envoit Dieu se vous ne I'avez! LE JUGE - Paix, par le dyable! vous bavez! Et ne sçavez vous revenir a vostre propos, sans tenir la Court de telle baverie? PATHELIN Rİanı: J? sans mal et fault queje rie! Il est desja si empress€ qu'il ne sçait ou il a laissc; il fault que nous luy reboutons.

LE JUGE -

Au drapier: Sus! revenons e ces moutons: qu'en fust il? LE DR 4PPIER - Il en print six aulnes. de neuf frans. arJUC, - Sommes nous becjaunes, ou comards. Ou cuidez vous estre? PATHELIN - Par le sang bieu, il vous fait paistre! Qu'est il bon homme par sa mine! mais je loe qu'on examine ung bien peu sa partie adverse. a, JUGE - Vous dites bien. A pafı:

Il le converse: il ne peulı qu'il ne le congnoisse.

Au berger: Vien ga! ğ! LE BERGER- Beel ,, JUG, - Vecy angoisse Quel Parle

esse a moy!

!

cy? Suis je chiewe?

LE BERGER - Beel

ğd"

Pauphİıeı

-

Pıöıade

llt

VEKAYINAMELER VE

nionrri<

ESERI ER

VEKAYINAMELER RoBERT DE CI^Rİ Peronne'lu bk şöüalye olan Rob€rt de clairi, lV. Haçlı seferine basit bir er olarak kaülmlştl..

tcHi coMMENcE Lİ PRoLoGUEs DE

I - Chi

commenche

li

CoUSTANTINoBLE,

oRREs PoUR col oN ı ALA estoires de ohiaus qui conquisent

COMMENT ELE FU PRISE; APRES

SI

Coustantinoble; si vous dimns aprğs qui il furent et par quele raison il i alerent. Iı avint, en ichel tans que li papes innocens eştoit aPostoiles de Roume, et Phelippes rois de Franche, uns autres Phelippes ert qü estoit emporeİes d'Aıemaigne, €t le incarnations estoit de m. et ecc. et. iü. ans ou. ii!., que uns prestres esioit, maistres Foukes avoit a non, qui estoit de Nuelli, une parroisse qui est en l'evesqui€ de Paris. Ichis pfestes estoit molt preudons et molt boins cl€rcs, et aıoit preeschant par l€s tercs des crois, et molt de gent I€ sivoient, pouı chou quiı estoit si preudons que Damediex faisoit molt grans miracles pour lui; et molt conquist chis prestres d'avoir a porter en le sainte t€re dbutre mer. Adont si fu croisiğs li cuens Thiebaus de champaingne et Bauduins, li cuens de Flandıes,... s'asambıerent tout li conte et li haut baİon qui croisic mander€nt tous ıes haus hommes qui croisiğ estoient, et

u _ Aprğs

estoient.

si

il viffent tout ensamble, si prisent conseil enü'aus de qul ll feroient chievetaine d'aus' et seigneul, tant qu'il prisent ıc conto Thiebaut de Champaigne, si en fısent lor segneur; puis !l ıa quant

depafiirent, si s'en ala cascuns en son pais. Et puis ne domourı mlı granıment aprğs que li cuens Tiebaus morut, si laissa. I. m, llurı croisiğs ğ a chelui qui apres lui seroit kievetaine et slroı dıı oıolıliıl

lı

il,

et a lnetre la ou li croisids et a chelui qui aprğs lui seroit kievetaine et sircs des croisids. vauroient. Et si morut aussi maistres Foukes. dont che fu molt grans damages avec les croisiğs'

III - Quant li croisid seurent que li cuens de Champaingne, leur sires, fu mors, et maistres Foukes ausi, si en furent molt dolent et molt corchiğ et molt esmari; et s'a sanlerent a un jour tout a sessons. el prisent consel entr'aus que il feroient et de qui il feroient kievetaine et seigneur d'aus, tant qu'il s'acorderent enr'aus qu'il envoieroient pour le marchis de Monferras en Lombardie. Il i envoierent molt boins

messages pour lui. Li message s'apareillierent, si s'en alerent au marchis. Quant il vinrent la, si parlerent au marchis et si li disent que li baron de Franche le saluoient. et qu'il li ınandoient et plioient pour Dieu que il venist parler a aus a un jor qu'il Ii nommerent. Quant Ii marchis oi che, si se merveilla molt de chou quc li baron de Franche l'avoient mandd; si respondi as messages qu'il en conseilleroit et |'endenıain leuI lairoit savoir qu'il en vaurroit faire, et fist molte feste des messages. Quant che vint l'endeınain, si leur dist li marchis qu'il iroit parler a aus a Sessons, a teljor conlme il li avoient nommğ. Adont li message prisent congid, si s'en revinrent: et li marchis leur offri de ses chevax et de ses joiaus, mais il n'en vaurrent nul prendre. Et quant il furent revenu, si fisenı savoir as barons qu'il avoient fait- Adont atira li marchis sen oirre, et passa les mons de Mongiu et s'en vint en Franche a Sessons, et fist savoir as barons par devant que il venoit, et li baron furent Ia encontıe lui et fisent molt grant fesle de lui.

Haçıılü vene.Iikıile e anlaşıyor. Don.ırırno Zaru'ya harckel edİyof: XIII - Adont si atireIent tout Çomlnunaument leul oirre et ge de

Venise. La flotte alliğe quitto Venise pour Zara.)

...Adoı'ıt si atilerent tout communaument leur oirre et leur navie tout entirement; si se misent en le mer. Et cascuns des haus homes avoit se nef a lui et a se gent et son uissier a ses chevax meneı, et li dux de Venice avoit avec lui chinquante galies tout a sen coust. Le galie ou ens il estoit ert toııte vermeille, et si avoit un pavellon tendu par deseure lui d'un vermeil samit; si avoit quatre buisines d'argent devant lui qui buisinoient et fymbres qui grant goie demenoient. Et tout Ii haut homııe, et clerc et lai et petit et grant, demenerent si grant goie a l'esmovoir que onques encore si faite goie ne si fais estoires ne fu veus ı'ıe ois; et si fisent li pelerin monter as castiaus des nes tous les pIestres et les clers qui canteİenl <
graı]ı et peıit plorerent de pec eı dc le grant goic qu'i eurent' Et quanı li Eiioir., pun;'a, port de Venice. eI ("') dromons et ches rikes nes eı

qui ,nni oiuuir.. vaisiiaus. que ch'esıoit le plus bele cose a eswarder paire y chent iu.t t.". ı" coınmenchement du ınonde. car il avoit bien I'esnıovoir' d" braln"', que d'argent que d'arain, qui toutes soıınerent a uıe filıc que estruınens, ch'estoit e( au(res tunt oe tv.br"' -Quant eitabour' "t voiles et eı il leur ıırer eurent tendu chele en il fureırı merveille. sanla nes si des et leur enseignes, castiaus as ieu. bani"te, mises haut nes bien que Ie mers fonniast toute et qu'ele fust toute enbrasee.des Si alerenı qu'il demenoient' Adont goie gratlı la dc et or]ii ..noi.n, tant qu'il vinrenr a une chitd. Poles avoit a non' La prise de Constantinople ğd. Phiııppe Laeur, cı,

fl,

du M- A-

vıLLEHARDoUIN ChamDaqne mareşatl Geoffroy de Villehardouın, lV' Haçll seferınin e; jnemli komutantarlndandlr Haçlülar' Venedikliler_ den kendilerini doğuya gÖtürebilecek bir donanma kiralamak isgelir' Aşağldaki parça bu anterler. AItl kişi elçi olarak Venedik'e laşmanln son kısmlnl anlatır'

ouant la messe fu dite. Ii dux ınanda por les messages et que il que cele .eoueissent a lot |e pueple hunb|emenı que il votsissenı vindrent Mult furent el moslier' nıessage Li .onuanun.a fust taite'

esgardğ de mainte gent, qu'il nes avoient ainc mais veüz' Jofrois de Vilehardoin li mareschaus de Campaigne moustra la

oarole oar lacort et par la volentd as autres lnes sages et lor dis(; iseienor. ıi baron de France li plus halt eı li plus poestei nos onl a vol

si vos crient merci que il vos preigne pitiez de Jerusalem qtıi voilliez lor compaignie a la est en servage de Turs, que vos por Dieu vos i ont eslis que il sevent quc ce por Et honte Jesu Örist vengier' qui sor mer soienl comme vos cl lit pooir grant si n'ont nulles senz enuo"iez,

picz cı vostre ğenz: et nos comnıanderenl que nos vos enchaissiens as pitiü dc qr" noi n'"n leveissieııs des que vos alids otroid que vos ariez la Terre sainte d'outremer' 7

I 16

Mantenant li. VL message s,agenoillent a lcr piez mult plorant. Et li dux et tuit li autre s'escrierent tuit a une voiz, et tendent lor mains en halt, et disfent: (Nos I'otrions! Nos I'otrionsl) Enki ot si grant bruit et si grant noise que il sembla que

tere fondist.

Et quant cele grant noise remest et cele grant pitid, que onques plus grant ne vit ıus hom, |i bonj dux de Venise, qui mult ere sagei et proz, monta el leteri et parla au pueple et Ior dist: <Seingnor, veez l'onor que Diex vos a faite, que la meillor genz del monde ont guerpi tote l'aufue genz et ont İequis Voshe compaignie de si halte chose ensemble faire con de la rescholse Nostre Seig[or).

sachiez que, des hore en avant, il ne vos tienent ne por soignor ne por ami, ainz porchaceront que il avront le leur en totes les menieres que il polont' Et bien Vos mandent il que il ne feroient ne vos ne altıui mal tant que il l'aüssent desfid: que il ne fiIent onques traisonJ ne en lor terre n'est mie acostumğ que il le facent. Vos avez bien oi que nos avons dit, et vos vos conseilleroiz si si com vos plaira.> 6d,.

JOINVILLE

(26-2'7 -28-29).

Haçlllar, Bizans'ın önüne geIirler. Amaçlar|, amcasl taraflndan tahttan uzaklaştlrllan meşru Veliahtln haklarınl korumaktür. Bjzans imparatoru' kendilerine bir elçi göndererek ne istediklerjni sordurur' Conon de BĞthune de şöyle cevap Verjr:
(t44)

Ayni Conon de Bğthune, Vaadlerini tutmayan imparatora, son bjr kez'uyararak şöyle der: <Sire, nos solnüles a toi Venu de par les barons de l,ost et de paI duc de Venise. Te saches tu que il te reproveı]t le servise qui il t'ont fait con la gent sevent et cum ii est apparissant. Vos lor avez jurö, et Vos et Vostle pöre, la convenance a tenir que vos ]or avez convent, et le.

vos chartres en ont: Vos ne lor avez mie si bien tenue con vos deüssiez

Semont yos en ont maintes foiz, et nos vos en semonons, voiant toz vos barons, de par als, que vos lor taignoiz la conve[ance qui est entre vos et als. Se vos le faites, mult lor ert bel, et se vos nel faites, 118

Faral - 213 - 214.

Aziz Louis adryla tanınan lX' Louis'nin en yak|n dostlarından, Champagne senechal'ı Joinvil]e, 80 yaşlarında, Kraliçe Jeanne de Navarre'ın azusu üzerine krala ait hatlra]arlnl kaleme almlştlr. Yaplt bir Vekayiname, aynl zamanda bir aziz hayatldlr. Kitabln ad <dir.1309 yılında tamamlanmıştlr. Joinville'in yaklaşk 1224 ylllnda doğduğu tahmin edilir. 1248'de Aaiz Louis'nin yönettiği yedinci Haçll seferine katlldl1

317'de öldü.

VL _ Li sainz roys fu d Corbeij e une Penthecouste, ld oü il ot quatre-yins chevaliers. Li roys descendi aprös la porte au conte de Bretaigne, Ie pele au duc qui oıe est mangier ou pıael, desouz la ahapelle et parloit dl'uys de la porte au conte de Bretaigne, le pere au duc qui ore est, que Dieus gart! Ld me yint queffe maistres Roberz de Sorbon, et me prist par le cor de mon mantel, et me merıa au roy; et tuit li autre chevalier vindrent aplös nous. Lors demandai je a maistre Robeı1'. <<Maişıre Roberz, que me voulez-vous?>> Et ıne dist: (-/e Vou.' veil demander se Ii loyŞ Şe Seoit en cesı Prael, eı youŞ yoıls qliez seoir sur son banc plus haut que li, Se on |oııs en devroit bien b]asmer.>ı Et je li diz que oil. Et il me dist'. . El je li diz'. <Maisıre Roberz, Squye |ostre grace, ne faiz mie iı blasmer se je me yeŞt de vert et de yair; cdr ceŞı abit me lessa mes pires et ma nığre. Mais vous -fcıites iı blasmer; car ı,ous estes fiz de ıilain et de yilainne, eı cıvez lessiö l'ııbis yosıre pöre eı yostre ünöre, et estes yesıus de plus riche cameliıı c1ue li 9

r(ryS n'esı.'' Et lors je pris le pan de son seurcot et dou seuIcot le roy, et li diz: ' Et lors li roys eııprist d deftbndre maistre Roben de paroles, de ıouı son povoir'

Aprös ces choses. mes sires li roys appeIa mon signour Plıelippe son fil. le pöre au roy qui ore est. et le roi Tybaut, et s'asis a l'uys de son oratoir, et mist la main a terre, et dist: <<Söez-voııs ci' bieıı prös de ıno)a Poıır ce qııe on ne noııs oie- - Ha! sire, ırent - il' noııs ne noııs oserions qsseoiı' si prds de yoış.ı Eı il me dist: (ser?eJcr4us' söez voırJ ci.)) Et si fizje, si prös de li que ma robe touchoit ö la seue. Et il les fist asseoir, aprös moy, et leur dist: <
Aşağldaki kısımda, HaçIı seferinde gelişen bır olay anIatll_ mıştlr' JoinVille'in gemisi düşmanlarlnın saldlrlsIna Uğruyor:

LXIV. - Quant vi que prendre nous escouvenoit, je prins

mon

escrin et mes joiatıs. et les.ietait ou flum, et mes reliques aussi. Lors me dist uns de ınes mariniers: >. EI1e diz que je voulois bien que il deist ce que il vourroit. Quant la premiĞre galie, qui venoit vers nous pour nous hurter nostre vessel en trayers, oyrent ce, iljetörent leur ancres prğs de nostre vessel.

Lors m'envoia Dieus un Sarrazin qui estoit de la

terre

galie: eı se voııŞ sdilli,ls, il ne voııS re4arıleronı jiı: car il cnıendanı qıı gaain de voslre yessgb' Il me jetĞrent uııe corde de Ia galie; etje sailli sur I'estoc; ainsi coınme Dieus vout. Et sachiez que je chancelai tellenıent que, se il ne fust saillis aprĞs pour moy soustenir, je fusse cheus en I'yaue.

Il me mistrent en la galie' ld oü il avoit bien quatorze-Vins homes de leur gens, et il me tint touzjours embracid. Et lors il me portör€nt iı terre et me saillirent sur le cors pour moy coper la gorge; car cil qui

m'eust occis cuidast estre honorez. Et cis Sarrazins me tenoit touz jours embraciğ, et crioit: (Co(sir? le roi!>ı En tel ınaniöre me Portörent deus foiz par ıerre, et une ö genouillons; et lor je senti le coutel a ıa gorge. En cest pers€cusion, me sauva Dieus par l'aide du Sanazin, liquel me menajusques ou chastel, ld oü li chevalier sarrazin estoient.

Quant je ving entre eus' il m'ostğrent nıon hauberc; et pour la pitid qu'ils orent de moy, il geterent sur moy un mien couvertour de

escarlate fourrğs de menu vair, que ma dame ma möre m'avoit donnd; et li autres m'aporta une courroie blanche, eı je me ceingny sur mon couvertour, ouquelje avoie f'ait un pertuis, et l'avoie vestu; et li autres m'aporta un chaperon, que je mis en ma teste. Et lors, pour la peur que je avoie, je conımençai e trembler bien fort, et pour la maladie aussi. Et lors je demandai e boire, et l'on m'aporta de I'yaue en un pot, et si tost comüıe je la mis i ma bouche pour envoier aval, elle me sailli |ıors Par Ies narilles. Quant je vi ce, je enviai queİre ma gent, et lour dis que

je

estoie mors, que

j

avoie l'apostume en la gorge et

demandĞrent coruı]ent je le savoie;

il

me

je leur moustrai, et tantost que il virent que I'yaue me sailloit par la gorge et par les narilles, il pristrent A et

plorer. Quant li chevalier sarrazin qui la €stoient

iI

virent ma gent plorer,

demandörent au sarrazin qui sauvez nous avoit pourquoy il ploroient; et il respondi que il entendoit que j'avoie l'apostume en la gorge, par quoy je ne povoie eschaper. Et lors uns des chevaliers Sarrazins dist ö celi qui nous avoit garantiz, que il nous reconfortast; car il me donroit tel chose ö boivre de quoy je seroie gueriz dedans deus jours; et si fist-il.

cıı. Pouphileı - PıEiı.de.

l'empereour, yestu de unes brayes de toile escrue: et en vint noant parmi le flum jusques a nostre Vessel, et m'embraça par les flans, et me dist: (sl/'e, yous esleS
tzt

FRoIssART (1333-ı400?)

.

Valenciennes'de doğdu. A sil değildi, fakat büyük asilzadelerin saraylnda yaşadl' Kendisine anlat|lan tarihi oliyları kaleme aldl. Ayrlca şiir ve roman da yazdl.

CCCXXVD En ce

temps se tenoit en la ville de Saint-Omer ce Vaillant chevalieİ messire Gefftoy de Chargny, et l,avoit h le roi de France envoyd pour garder les fiontiöres, ei y dtoit et usoit de toutes

choses touchant faits d'armes, comme roi. Ci] messire GefITov dıoit

eneore trop duremenl. counoucğ de la prise et du conquct de Cajais, et lui en dğplaisait, par semblant, plus que d nul auire chevalier de

Picardie: si mettoit toutes ses ententes et imaginations d ıegarder coıııment iI le put ravoir. Et sentoit pour ce temps un capitaine en

Calais, qui n'itojt mie trop haut homme, ni de l,extriction dAngleterre. Si caPitaine, qui.s'appeloit Aimery de Pavie, si pour argent il ğounoit marchander d lui, par quoi iI r,eut en sa baiilie s'avisile dit messiıe Gefftoy que il feroir essayer au dit la dite ville de Calais; et s,y inclina, pourtant que celui Aimery dtoit Lombard, et Lombards de Ieır nafure sont conYoiteux. oncques de cette imagination le dit messire Geffıoy

ne put issir; mais procdda sus et envoya secrötement et couvertement devers cil-Aimery; car Pour ce temps tröves ğtoient, et pouvoient ceux

de Sainçomer a|Ier a Calais. et ieux de Calajs A Saint-omer: et v alloient les gens de I'une ii l'aure faire leurs maıchandises. Tant nı traitğ, parlğ, et l'affaire dğmenğe secrötement que cil Aimery s'inclina d ce maıchd; et dit que, parmi vingt mille dcus qu,il devoit avoir au livrer le chatel, il le rendroit. Et se tint le dit missire Geffroy pour tout

assurğ de ce marchğ.

_ or avint que le roi d,Angleterre le sçut; je ne sais mie comment ce fut, ni par quelle condition; mais il manda-le dit Aimery qu'il vint parler lui e Lon&es. Le Lombard, qui jamais n,eüt pensd que le roi d'Angleterre sçüt cette affaire, car trop iecrötement iavoit demenie, entla en une nefet arriva A Douwes, et vint d Londres A Westmoustiers devers le roi.

i

Quant le roi vit son Lombard, il le traist d,une part et dit:
t22

jointes mains:
que je te dirai je te pardonnerai mon mauıqlent.>> Aimery; qui grarıdement se reconforta de celle parole, dit <<Monseigneur, je'le ferai, quoique coiter me doive, touı ce que yous me comminderei. - Je veux, diı Ie roi, que tu poursuives lon morchö; eı je serai si forı en la ville de Calaiş, d Ia journöe, que les François ne l,auronı mie, qinsi qu'ils cuidenı. Eı pour ıoi aider d excuser, si Dieu me veuille aider, j.'en sais pire grö d messire Ge/|roy de Chargııy que d ıoi, qui en bonnes lröves a ce pourchassE.>> Aimery de Pavie se leva aıant devant le roi, qui en genoux et en grand'cremeur avoit ctğ, eİ diİi <
<-or, vq, diı Ie roi, et fais la besogne ainsi que je ı'ai diı: eı l., jour que tu devras livrer Ie chıiİel, si Ie ue signifie.> En cel dıat et sur la parole du roi se partit Aimery de Pavie et s'eı retourne arriĞre d Calais, eı ne fit nul Semblant d ses compagnons dc

chose qu'il eut empiise ö faire. Messire Geflıoy de Chargny qui se tenoit pour tout assurğ d'avoir le chatel de calais, se pourvut ı" l'argent; et crois qu'il n'en parla oncques au roi de France, Car Ic roi nc lui_eut jamais conseilld a ce faire. pour ]a cause des ırĞvcs qıI.iI clıl enfieintes. Mais le dit messire Geffroy de Chargny s'en dğcouviiı lıicıı secrötement d aucuns chevaliers de Picardie, qui tous furcırt dc slııı accord, car la prise de calais |eur touchoit trop malement; cı ii ıcls qıx. au seigneur de Fienıes, ö messire Eustache de Ribeunıonl. ii ıııcssiı,. Jean.de Landas, d messire Pepin de Were, au seigneur tlc (.ı.tt1ııi, ıi messire Henry du Bois' et d plusieurs autres; et avoiı sa chııse si lıicıl appaıeillde qu'i devoit avoir cinq cents lances. Mais la grcigııuııl. 1ııı liı, de ces gens d'armes ne savoient oü iI les vouloiı nigıcı. liıs lııııl

seulement aucuns gı'ands barons et bons chcv;ılicıs, lııııiı1ıı.lı ıl touchoit bien de le savoir. Si fut celle ctıtısc si iı|ı|ıtıı|ıaı ı|tt,.. droitement la nuit de l'an, Ia chose mt arrelic (l'cll(. lilil(., ı.ı ılı.vıııi ll. dit Aimery ddlivrer le chateau de Calais e'ıı ccllt. ıılıı| Sı lı .,ıpııılııl l, dit Aimery, par un sien fiğre, ainsi ı1ıı'iI iıvııll l||ı|llllı, .lıl Ilıl

d'Angletere.

Aıı ıh ok'ı:ıı' : huı ı'h lı ı, ı, ı' h|

ın

l

I

t,l

toutes cl'ıoses en somme. Et ce apartient a la premieı.e partie de philosophie, c'est a thdorique, selonc ce que cestui livre parole ci aprös. Et si comme sanz deniers n,auroit nule meennetğ entre les oeuvres des gens qui adrecast les uns contre les autres, autressi ne puet nus hoın savoir des autıes choses plainement se iI ne seit ceste premiere partie dou Iivre.

DIDAKTIKESERLER BRUNETO LATiNi ortaçağ bütün insan bilgisini toplayan yapltlar oluşturmaya Çallşmlştlr. Vincent de Beauvais'nan <Speculum> isimli külliyat| bu çerçeve içinde yer allr. 1230'da Floransa'da doğan Ve Dante'nın hocasl olan Bruneto Latini'nin Fransjzca olarak yazdlğl da böyle bir ansiklopedidir'

IL LIVRES DOU TRESOR

LIVRE cisı prenıiers poroıe

aıİ

I:

PREMIERE PARTIE

ıa naissahce de ıouıes choses:

Cist livres est apelds Tresors; car si coıne li sires qui Yuet en petit Ieu amasser chose de graıdisıne vaillance, non pas por son delit seulement, mais por acroistre son pooir et por essaucier son estat en guerre et en paix, imet les plus chieres choses et les plus precieux joiaus que il puet, selonc sa bone entencion, tout autressi est li cors de cest livre compilez de sapience, si come cil qui est estrais de tous les membres de philosophie en une somıne briement.

Et Ia ııaindre

partie de cest Tresor est aussi come deniers

contans por despendre toz jors en choses besoignables; ce est a dire que ele traite del conırıencement dou siecle et de l'anciennetd des vieilles estoi res et des establissemenz dou monde, et de la nature de 124

La seconde partie, qui trait des vices et des vertuz. est de precieuses pierres qui donent a home delit et yretu, ce est a dire quels choses hom doit faire et queis rıon, et monstre la raison por quoi. Et ce apartient

a la seconde et d la tierçe paıtie de

ptatique et d logique.

philosopl]ie: c,est

La tierce partie dou Tresor est de fin orJ ce esı

i

.ı

dire qu,ele

enseigne I'ome i parler selonc la doctrine de rethorique, et comnlenı li sires doit govemer les gens qui sont desoz lui, meesmement selonc les us as Ytaliens. Et ce apartient e ia seconde partie de philosophie, ce est

a

pratique; quaı

si

come oI sormonte tolltes maüiöres de ııetaus.

autressi est la science de bien parler et de governer gens plus noble de nul art dou monde.

Et por ce que li tresors qui ci ne doit estre donez se a home non qui soit soffisans d si haute richesce, le baillerai je a toi, biaus dous amis; car tu en es bien dignes selonc mon jugement. Et si ne dj je pas que Aist livIes soit estrais de ııon poure sens, ne de ma nue scieıice. mais il est autressi comme une bresche de miel cueillie de diverses flors, car cist livres est compilds seulement de rnervilleus diz des

autors qui devant nostre tens ont traitid de philosophie, cascuns selonc ce qu'il en savoit partie; car toute ne la pueent savoir home terrien, porce que philosophie est la racine d'oü crojssent toutes les sciences que home puet Savoir. Tout autressi comme d'une fontajne d'oü maint ruissel issent qui courrent ça et lA, si qııe li un boivent de l'un et liautı'c de l'autle; ıııais ce est diversement, car li un en boivent plus et li autre mains, saııs estanchier la fontaine. Por ce dit Boeces au livı.e
A ce commence mon conte, car a bon commencement cııstli( lr()ne fin; et nostre empereres dist au Livre de Loi, que conınıcncclılclls est quoi cist liyres est escriz en romans' setonc Ie laııgıgc ılcs l,ı5

François, puisque nos somes Ytaliens, je diroie que ce est por. ij. raisons: l'une, car nos somes en France; et l'auİe porce que la.parleure est plus delitable et plus commune d toutes gens.

aguille, or une autre chose, selonş ce que li fewes Veult; et tot aussi comme il €st une maniere de forgier .i. hiaume et une autre de forgier

une aguille, tot autressi oevre nature es estoiles autrement quJ es

plantes, et autrement es hommes et es bestes et es autres animaus. öd.

Pauphİleı

LIVRE I: TROISIEME PARTTE

Ci endroit dit li maistres que sa principal matiere est a traiter en cest livre de la nature des choses dou monde, laquele est establie par iiij. complexions: ce est de chaut, de froit, de sec et de moiste, dont toutes choses sont complexionğes; mais li iiij. element qui sont aussi coırıme sostenemens dou monde, sont enformez de ces iiij. complexions; car li feus est chaus et sös, et l'aigue est froide et moiste,

et la terre est ftoide et seche, eİ li ails est chaus et moistes, Autressi en sont complexionğ li cors des hommes et des bestes et de touz autres

animaus; car en eulx a iiij. humors: colere, qui est chaude et seche; flemme, qui est froide et moiste; sangs, qui est chaus et moistes; melancolie, qui est froide et seche.

L'annğe meismes est devisğe en iiij. tens, qui sont aussi compIexiond; car li printens esı chaus eı moistes. estez est chaus el sös,

aufumpnes est fioiz et sös, ivers eJı froiz et moistes. Ainsi poez vos veoir que li feux et la colere sont d'une complexion, et estez aussi et aigue, et flemme et yvers sont d'une autre; mais li airs et li sangs et li printens sont atemprğ de l'une nature et de l'autre et par ce sont il de

meillor complexion que

li

autre;

et lor contraire sont la

terre,

or esı il legiere chose Ö entendre corrırnent l'ofices de naıure est

en accorder ces choses descordans et engaler les desiguals, en tel maniere que totes diversitds retoment en unitğ, et les ajoste et

assemble en .i. cors et en une sustance ou en autre chose qui les face touzjors naistre au monde, ou par plantes ou par semences ou par conjugement de maasle et de femele, dont li un engendre oes qui sont raempli de creatures, les autres engendrent figures atomdes, selonc ce que li contes devisera çö avant, b oü il en sera leus et tens. Par ces paroles apert il que nature est de Dieu, aufiessi comne Ii martiaus est faiz por le fevre, qui ore forge une espde, or i. hiaume, or .i. clo, or une

126

Plciaıle

ROMAN DE LA ROSE

commenı no1urc oewes es eıemenıs eı es auıaes choşes

melancolie eı autumpne, et pol ce ont il trös mauYaise nature.

-

. oJtaçağln en ünlü yapltlanndan biridir' llk kısmı 1240 yıllarında Guillaume de Lorris adlnda bir şairin kaleminden çlkmiştlr. Courtois aşk kuram|nl allegorik bir şekilde canlandlrlr. Şair, rüyaslnda aşk bahçesine 9irişini Ve başlna gelenleri anlatlr. Avis m'iere qu'il estoit mais, Il aja bien cinc anz ou mais,

Qu'en mai estoie, ce sonjoie, Ou tens amoureus, plein dejoie, Ou tens ou toute rien s,esgaie, Que I'en ne voit boisson ne haiç Qui en mai parer ne se vueille Et covrir de novele fueille. Li bois recuewent lor verdure,

Qui sont sec tant come ivers dure,

La terre mei'smes s'orgueille Por la rosee qui la mueille, E oblie la povretd Ou ele a tot l'iver estd Lors devient la tene si gobe Qu'el viaut avoir novele robe, Si set si cointe robe faire Que de coloıs i a cent paire. L'erbe e les flors blanches e perses, E de maintes colors diverses, C'est la robe que je devise, Por quoi la ıene miaUZ sc prisc Li oisel, qui se sont teii Tant come iı ont ıc li()ii ('ıl

ll,

I

E mesdisant e ramponeuse;

E le tens divers e fiarin

Mout sot bien poindre e bien portraire

Sont en mai, por le tens serin, Si liö qu'il montrent en chantant Qu'en lor cueıs a de joie tant Qu'il lor estuet chanter par force.

Cil qui

(4s - 73)

Quantj'oi un poi avant ald, Si vi un vergier grant e ld,

Tot clos de haut ııuI batailliğ' Portrait dehors e entailliğ A maintes riches escritures. Les jmages e les pointures f)ou mur volentiers remirai. Si vos conterai e dirai De ces images la sembJance, Si com moi yient en remembrance. Enz en le mileu vi Haine, Qui de corroz e d'ataine Sembla bien estre moverresse;

Corroceuse e tençonerresse' E pleine de grant cuvertage Estoit par semblant cele image;

Si n'estoit pas bien atomee, Ainz sembloit fame forsenee. Rechignid avoit e froncid Le vis, e le nös secorcid;

hisdeuse estoit e roilliee; E si estoit entortilliee Hisdosement d'une toaille. Une autue image d'autel taille

A senestre avoit delez lui;

Son non desus sa teste lui:

Apelee estoit Felonie. Une image qui Vilanie Avoit non revi deYers destre, Qui estoit auques d'autel faiture; Bien sembla male creature E sembla bien estre outrageuse 128

sot tel image faire, Qu'el sembloit bien chose vilaine Bien semblaiı estre d'afiz pleine E fame qui petit seüst D'enorer ce qu'ele deüst...

I

(129-168)

En un trop bel leu arivai Au derrenieı ouje trovai Une fontaine soz un pin... Quant li escriz m'ot fait savoir Que ce estoit testot por voir La fontaine au bel Narcisus, Je me trais loıs un poi en sus, Que dedenz n'osai regarder, Ainz començai a coarder, Quant de Narcisus me sovint,

Cui malement en mesavint. Mais je me pensai qu'asseür,

Senz peor de mauvais eür, la fontaine aler pooie Por folie m'en esmaioie. De la fonıaine m'aPressai. Quantje fui pres, si m'abaissai Por veoir l'eve qui coroit. Et la gravele qui paroit Au fonz plus clere qu'argenz fins. De la fontaine c'est Ia fins, En tot le monde n'ot si bele. L'eve est tozjorz fresche e nov€le. Qui nuit ejor sort a granz ondes Par deus doiz crueses parfondes, Tot entor croist I'erbe menue, Qui vient, paı l'eve' espesse e dİue, E en iver ne puet morir

A

Ne que I'eve ne puet tarir.

Ou fonz de la fontaine aval de cristal,

Avoit deus pierres

129

Qu'a grant entente remirai, Mais une chose vos dirai Qu'a merveille ce cuit tendroiz Maintenant que vos I'entendroiz Quant-li solauz qui tot aguietc, Ses rais en la fontaine siete E ta cland aval desceni Lors perent colors plus de cent Es cristaus, qui, por le soleil Devienent jaune, inde, vermeil.

(v. t425- t s48) Gultlaume de Loırİs öd. Langloİs

JEAN LE MEUNG y'l sonra yapıt|n ikinci yarlslnl yazan Jean le Meunq '49 . kuramına duşmandi' oogivJÇ'oiüiv" :9y19".rşl bir zar_yapltlnda çok politik, teıseR, oıii,'oıims"i t"rt'jbir fikir adamldır. -

.

i;;;;il;: i6r.,

Amour ce est pais halneuse, Amour c,est haine amoureuse, C'est leiautez la desleiaus, C'est la desleiautez leiaus, C'est peeur toute asseüree,

Esperance desesperee, C'est raison toute forsenable, C'est forsenerie raisonable. C'est douz periz a sei neier, Gries fais legiers a paumeier. C'est Caribdis la perilleuse, Desagreable et gı.acieuse: C'est langueur toute santeive, C'est santğ toute maladive: C'est fain saoule en abondance. C'est couveteuse saufi sance: C'est la.seifqui toujoursz est ivre,

Ivrece qui de scif s'enivre: C'est fauls deliz, c'est tristeur liee, C'est leece la courrouciee. DouZ maus, douceuı malicieuse, Entechiez de pardon pechiez, De pechid pardons entechiez: C'esı peine qui trop estjoieuse, C'est felonie la piteuse, C'est lijeus qui n'est point estables, Estaz trop fers e trop muables, Force enferme, enfermetğ forz, Qui tout esmeut par ses efforz, C'est fos sens, c'est sage folie,

I

Prosperitğ triste et jolie: C'est ris pleins de pleurs e de lermes, Repos travaillanz en touz termes: Ce est enfers li doucereus, C'est paradis li doulereus: C'est chartre qui prisons soulage, Printens pleins de freit ivemage: C'est teigne qui riens ne refuse, Les pourpıes e les bureaus use, Car ausinc bien sont amouıetes, Sous bureaus come souz brunetes, Car nus n'est de si haut tignage, Ne nul ne treuve l'en si sage, Ne de force tant esprouvğ, Ne si hardi n'a l'en trouvd, Ne qui tant ait d'autres bontez, Qui par amours ne seit dontez. Touz li mondes va cele veie: C'esİ li deus qui touz les desveie, Se ne ne sont cil de male vie Que genius escomenie Pour ce qu'il font tort a nature: Ne pour ce, seje n'ai d'aus cuıe, Ne }.ueil pas que les g€nz aiment De cele amour don il se claiment

!30 t

En ıa fin las, chaiti{, doıent, Tant les vait amöuİs afoıant.

Mais se fu veauz bien eschever Qu'Amours ne te puisse grever, E vğauz guerir de cete rage, Ne peuz b€ivre ai bon bevrage Come penser de lui fon: Tu n'en peuz aubement joir: s€ fu le sui4 iı te suir4 se tu fen fuia iı a'en fuira.

TAşLAMALAR ROMANDURENARD

N.4292- 43s8) dıı E Lıngloıs

Bir çok kollara aynIlp, fia*ıl yorumlan buhJnan, Tiıkinin rcrr,anİnln kahramanlan hayvanlardlr. Ahlak d6rsi vermek azu-

sunu göstermeyen bu eserlerin amac| okuwcuyu eğlendirmektir.

470

_

Atant es vos ırne mesange Sor la brance d\m cainne cruĞs,

ou eıe avoit repost

ses uğs.

Renrs la vit, ai la salue:

((Comere, bien soiez venue!

475

480

485

490

-

car descendğs, si

-

A tant oisel,

. -

me besiez!

tesiez! Voiİ€mcnt est€s mes co.mperes, Se vos ne par fussiez si leres. M€s vos avğs ftit tante guiche <
a tante

biche

Qu'en ne s'en set a qoi tenir. Et que quidiez vos devenir? Maufğ (s) Vos ont si desertğ Qu'e(n) ne vos pot prendre a vertÖı.

(Dame), ce respont ıi gorpilz,

(si voirğnent oon vostre fiIz Est mes fillous en droit bapteme, Onques ne frs semblant ne emme De rien qui vos dolıst desplaire. Savez por quoi je nel vol fere? Droiz est que nos le vos dions:

Mesire Nobles li lions

A or par tot 132

la pes juİee,

t33

495

500

505

510

515

520

-

-

-

-

-

-

Se Deus plaist, qui a!'İa duree.

Par sa tene l'a faitjurer Et a ses homes afier Que (l) soit gardee et meintenue, Molt lie en est la gent menue; Car or carront par plusors terres

_

535

-

540

-

545

-

Plez et noises et morteus guerres, Et les bestes grans et petites,

La merci Deu, seront bien quites.) La messange respont atant; (Renart, or m'alğs Vos flatant; Mes se vos plest. querğs autrui, Car moi ne beserös vos hui, Neja por rien que vos di'ez Icist besers n'iert otroiez.) Quant Renars voit que sa cornmerce

Ne yelt pas croire son compere, Les ielz cloingniez vos beseraiıı. <Par foiıı. fait e|e. (et jel ferai. a cligniğ. enpoignid Plein son poig de mousse et de foille; N'a talant que besiez le voille; Les gemons li commence a terdre.

550

-

a

555

-

Et quant Renars la cuide aerdre, N'i trove se la foille non

134

-

Seja vos croi, li maufds m'arde!> Ce dit Renars:
-

Ne traison ne felonie. Mes or revenğs autre foiz! Tierce foie, ce est droiz. Par non de seinte caritğ, Par bien et Par establetğ,

Bele conmere, sus levds! Par cele foi(s) que me devds Et que vos devös mon fillol,

Qui la chante sor ce tilloil, Si faisomes ceste (r)acorde:

Tost oüssiez la triue enfrete,

De peceor misericorde!>. Mes ele fet oreille sorde, Qu'el(e) n'est pas fole ne lorde,

Vos dislez qu'er' affee

Que que Renars ai se deresne,

560

Ainz siet sor la branche d'un chesne

Se ne me fusse arere trete.

530

Et Renars ra jetd les denz, Prendre la quide, mes il faut. (Renarb), fait ele, (ce que vaut? Ce n'iert ja que croi-re vois doie; Par quel manere vos creroie?

Car, certes, je n'i enten mie

or clingniez donc!)' cil

Et la mesengne

Je reclingnerai autre fois). (Or donc), fet ele, ((estez toz cois!). CiI cligne qui molt sot de boıe; Cele li vint pres de la gole Raiant, mes n'entra pas dedenz.

Et por vos anques ensaier;

, fait il
Qui li fu remese au grenon. La mesenge li escria: ((HaI Renart, quel pez ci a! 525

Si li ajetğ un abai. (Certes), fait il, (je me(n) gabai; Ce fis je por poor fere. Mes cui caut? Or soit a refere;

La pes et qu'le estoitjuree; MaI I'a juree vostre siıe.> Renars li commença a rire,

565

-

Atant este vos veneor Et braconi€r et comeor, Qui sor le col li sont coü135

570

-

575

-

580

-

Et quant Renals a ce Veü, Forment s'en est esmerveilliez;

BiBLioGRAFYA

De(l) f,ıir s'est aparelliez, Si drece la coue en arçon. Forment s'escrient li garçon, Sonent grailes et moieneaus.

ortaçağ edebiyatıyla ilgili bazı yapıtlar: Genel yaPııIar:

Eı Renars trosse ses pan (e) aux

J. Bödier, P. Hazaçd: Histoire de la ıittĞmture fnnçaise, t, l. Paris.

Qui molt petit en els se fie. Et la mesenge li escrie: (Renart, cist bans est tost brisiez Et la pez que vos disiez. ou fuiez vos? Ça revenez!>.

G. Cohen: La grande cıaft6 du Moyen Age. ed. emİ. G. Cohen: La vie ıiaeraire au Moyen Age. 6d. emf. Langlois: La yie en Fnnce au Moyen Age. ğd. Hachette. A- Pauphilet, La lıtterature fnnçaise, Moyen Age. ğd. Delalain. H. Pirenne, G..Cohen, Focillon. La civilisation occidentale au Moyen Age du xl au mili€u du xvs, t, vlıl de rhistorie du Moyen Age, dans la s6ie diig6e par Glotz, Paris 1933. Huinzinga: Le dĞclin du Moyen.Age. tr. fr. Payot.

Renars fu cointes et senez, Si iI ra trait' und mençoigne Que qu'il parole, si. s'esloigne -; (Danıe, les triues sontjurees Et plevies et afiees,

Destan: J. B6dier: Les l€gendes 6piques, Paris 1921. E. FaJal. La chanson de Röland' Pa(is. A. Pauphiıet: s?r Ia chanson de Rorand' Romania 1933. ı. siciliano: Les cl,ansons de Gesfe. E. Mireaux: La chanson de Roland et I'histoire de Fnnce. öd.A. Michel. Wilmotte: L'6pop6e française, 6d. Boivin.

585 - La pes ausi de tot en tot Mes nel sevent mie par tot. Ce sont cael qui ci nos viennent, Qui la pes que lor pere tiennent N'ont encor pas aseüree, 590

-

595

-

600

-

Si con loı pere l'ontjuree. N'erent pas encore si saive Au jor que lor pere et lor aive Jurerent [a pes a tenir, Que I'en les i feist veniD).

136

.

(Certes. ore estes vos mavdsi Cuidiez qu'il enfrengnent la pes? Ça revenez, si me baisiezl>. <Jei n'e(n) sui pas or (a)aisieaı. (Jajura la pes vosİe sire!). Renars s'en fuit, ne vout plus dire Come cil qui sot le travers. ğd. (Hermann

Roman vi Hikayeler: G. cohen: Le roman en prose aU Xılls. Paris 1935. G. Cohen: Le roman couftois au X/l/s. Paris 1934. G. Cohen: Chretien de Troyes et son temps, Paris 1931 E. Farul: La l6gende aıthurienne.3v. Champion. Paris '1931. Frappier: Etudes sı.,r la mod d'Artus. Paris 1936. Wilmotte: Oigines du roman en France. 6d. Boivin. A. Pauphilet: Eaudes srr /a Q0este de saint Graaı. Lot - Borodine: Irois essais sur le roman de Lancelot du Lac eı la Queb de Saint Graal. Pa(is 1921. R. R. Bezzola: Le sens de l'aventure et de l'amour. 6d. la jeune Parque. '1941. F. Lot: Eaudes sı.,r /e Lancelot en prose, Paris '1919. H. Dupin: La coı-rrİoisie au Moyen Age, Paris ğd. Picard.'1931.

Brcue\ EaIıe

-

Saaıe 1929)

Lirik şiir: t37

A. Jeanroy: Oigines de la poesie lyique en France, paris 192S. P. Champion: LaviedeCh. d'Odeans, paris i911. P. Champion: Histoire poetique du Xys, paris 1923. l. siciliano: Villon et les thğmes po'tiques du Moyen Age, Paris 1913.

Acata

Ainc Ainz

Tiyoıro:

G. Cohen; Le thqdtre en France au Moyen Age, t, I th'etre religieux ll. th6ıitre prolane' 1928-1931' L. Cl6dal: Rutebeuf. Petit de Julleville: Les Mysfdres. 1880. Petit de Julleville: Les comqdiens en France au Moyen Age. R. T. Holbrool: Etude sur Pathalin ,t917. H. chamard: Le mystğre d'Adam. J. B6dier: Les Fatılüaux, Paris 1893.

AIenee

t,

Metİn koleksiyonIa :

Ambedui Ambes Amer Ancienor Ane

Aposıoile Araisnier Aries Asanler

en plein poumon

tous les deux deux aimer plus ancien cane pape discourir parler auriez v. avoir asembler

Ğcoute

Assolude

absolue;

4sserer Atalante

A!fıca:

Autrier

Aıirer

Atornee Aartressi Baee

Bai e Bailis

Barate

Bamet

sevmek daha eski ördek

papa konuşnak

sahip olmak toplamak dinle

hoş' aau uyandürcn hazı amak

kararlaşhrüImüş

bee

açlk

gardienne, action de livrer domination, fonction ruse, tromperie

reprocher

Biau

Mais önce, fakat hiddet büyük bir nefes her ikisi de

plaisante prğparer arrang6e pareille l'autre jour

Btastengier

Beltet

almak

yolgöstermek,vu.mak

Ber

Becuit

satün

aynı zamanda, .hiç bir zaman.

assigner'dirige.'frappel

entourage hanche biscuit beaut6 Baron

Baudre

beau

affedilmiş

benzeL eş geçen gün

muhafız, veya

deviretmek

hakimiyet, vazife maiyet kalça bisküvi ghe ik asilzade güzel sitem etmek uzun gömlek

Bliaut Boin

longue tunıque bon

ivi

Bruur

bruit trompette bourg

botu belde

petit chien

köpek yavrusu

Bnnt

Buİsine

Burc caeı

Cainne

Canbre

Casun cameıin

cauı

Caviaus

ceıef 138

Jamais pröp. avant.pluvit;conj. Air6e colĞre

Ascuıe

classique français du Moyen Age. (champion). Anciens textes frança's. (Dfoz). E. Pico|: Recueil ganğral des sofıes. L. Foulel'. Le roman de Renard. l. Pauphilet: PoĞtes et romanciers du Moyen Age JeUx et sagesse dU Moyen Age. Histoiens et chroniqueurs du Moyen Age. 6d. Plğiade.

de acater: acheter adv. aussı, de plus,

ğp6e

chcne

chambre chacun chaud cheveu cacher

klıç

gürültü

oda

her biri bir tür kumaş

sıcak

saklamak

t39

Chaiere

tröne

Char

viande ceux

Chiaus

chıere

Chi6s

chef de choir capitaine ce chef

chİet

Chievetaine

Chou

Cief Coies coıchıer

tranquilles

coucher

confaitemenı Conseil Corchl6 Cose coteıe Coupe courroıe Credance

comfaitement

secret courrouc6 choşe costume coulpe ceinture croyance

peur.

Cremeur Criem

Je cralnŞ

croııer

kembler

Cuens Cuer Cuider

comte

courage penser couple soin

cupıe Cure

Danz Deffremer Definement Degret Dejosİe Dementres

seigneur ouvrir

fin

escalier a cote

jeune seigneu.

Demoisiax Desresnıef Desseyr€r Destorbıer Dol Devıs

discouir, raconter s6parer

Donge Dromon Dru

Eincois

Emperedre

Empor Eage

Eİ'chaissiens Encuser Enfes Engin Enguignıer 140

. .

difficuıtğ deuiı, chagrin division, sğparation subj. de v. donner navire de guerre aml pendant que empreua

pour age que nous tomblons. V. accuser enfant

secret

tromper

Enheıdıe Enkı

mettre une garde a une

kuwetli

Erpent

arpent ğtoffe decor6e de sceaux (arabe:

taht

membre, membres rcbustes

epee

et

onlar

Enseinı

baş, önder dı|şmek önder

Escafıate

baş' önder sakin yatmak aynı şekilde

Eschiver

alors du veıbe enseigner

sıquilat)

klıcı kınına sokmak o zaman

öğrctsin arşin

muhtelif renklerde olup belirli bi deseni olan kumaş

korkarüm

Eswarder Eve

koupe quifait le guet sentinelle ,öbetçi gözcıj s'esquiver, s'6carter, exil uzaklaşmak' kaçmak' siirgün exil sürgün de escorcier, se retrousser etekleini gvamak s'inquieter endişe etmek ennuyğ sIkIlmış hareket dğpart eme.illon av kuşu kotumak s'ğpouvanter souche. buche, pieu kazık histoire hikaye, taih regarder bakmak eau

kont cesaret

Fafsıe

remplie

ş.ı

srr

kızEn şey qünah

kemer iman korku

titreşmek

düşa]nmek

çift özen

Eschargueıaes

Escıı

Escorça Esmaier

Esmai

Esmauvoir Esmeriııon EsPoanıer Esaoc

Esıoire

Faeığa Fainaıse

Faoisens

Faussissı Fel

efendi açmak sorı merdiven yantnda

Fenır

delikanh konuşmak' öğretmek

Gartsort

ayrmak gijçlijk

matem taksim, aynllk

vermek savaş gemr'sl dost o zamanda

impamtor için

yaş

enchoir dıişmek

itham etmek

çocuk srr

aldatmak

Fıum

Gaber Gaiıe Gaıie

lezardğe paresse enchantement v. fausser mauvais finir fleuve

plaisante. guetteur navtre

Gas,g

guerison sauvage

Goİ6s

genoux moustache gueule, bouche de goir, jouir

Ganges Genoız Gemon Goıg

corplı

noix. Une variğtö de noix.

GuWir

renard le plus grand gröle plus grand de guarir, guerir retuser

Guiche

ruse

Grandisme G.aıııe Greignor Guarırona Guerre Haiti6

Haı2of

Hauberc

dolmuş

yank

tembe ik sihir bozmak kötaj

öImek

nehir

şaka yapmak bekç! gemı iyiIeşmek

vahşi

bir ttu iri

diz

ceviz

bryrk

ağız

zevk almak titki en büyük

ince' sıska

en büyük

recompenser

iyileşmek rcd etmek ödai endirmek

joyeux plus haut

daha yüksek

haubert

neşeli

zrh

141

Ore Orine Orrai

maintenant origine

V. ouir füt 1. pers.

manşe işitmek

Panonier

geux, Eche pavillon, piöge

serserı, ko.kak bayhk, tuzak

Herbus Huişsıer

heabeux navire destine a taansporter les chevaux

otlu

icheı

ce

bu

iresie

sortir colğre

çıkfiak

Jante

noble

asr/

Kevelaıne

capitaine

başkan

Pec Peçoüer Peı Peıiçon

Leterıe Levrete

lutrin lğVre

kürsü dudak

Perron

Lorsaıınoı

rosŞignol

baitbat

ıeft

isn

uqueı Los

fut. du V. ğtre

louange

Maındre' Mendrc Maisnede Manaıent Manbfer Manteı Mar Maı7ırie Meennet6 Menestreı Membrce

moindre maisonnğe

maUvais Vouıoir colğre

se rappeler manteau malheur marty.ie monnare

Moi ıer

besoin d v. muer mieux femme

eglise changĞ

Nef

navire

Neporquant Navrez

cependant

ireis

od

oıgnemeit

oiı

Oirre

oıse' oısiııon

t42

avec

onguent oui

voyage oiseau petit oiseau

hiddet, kin hahı1amak

Poil Pooir

Porpenser Po5tıc Poure Praeı

profondeur

pelisse

kİJlk

peau

garantie, caution

fidye iktidar, kudret

plaisir

puissance aheveux pouvoir (ety pro-pensare)

petite porte de jardin pauvre preau heure dU dğjeuner subj- de prendre subst. de prode profit

ihtüyaç

Quefie

du v. querre querir, chercher

daha iyi kadrn

Raim Ramprosner Randonn6e

ramage reprimander course pr6cipitğe

Rasoagmenz Recercı6 Regiber Relanquie Remanroit Reo gni6 Repairettt Reproece Reprove Rereguarde Rescrrorse

adoucissemenl boucl6 regimber, gigoter laiss6e, abandonnöe du v. remaner, rester

ile melhem evet yolculuk kUş kijçük kuş

Rescosserl Ressanrer

akran, hem ayar

btjyaik bir taş,

du v. quatir, se blottir

gemi bile değil buna rağmen yarah

dan

grande pierre plutot

Quaİis, Quer Querez

kilise monstrel le parcle söz almak, konuşmak değişmiş

ordu

derinlik heyecan parçalamak

tekıfre felaket, deıt

Prot Pru Puıe

imdi

emotion mettre en plöces, d6pec€

Prangiere Prenget

değişmek

-

Pıecha Pıaiz' Pıacıtu Plevis Poesfe

armğe

uğursuzluk, felaket din uğruna şehadet ufakhk bozuk para yardlmcü

elçi

(ety_neÇ ipsuin)- pas meme

blessğ

maiyet

uzuv genç kız

messager

V. monstrer

'

mültefit

palto

Meschsance

Moslıef Monsııer MUdeı

Per

daha kajçaik

serviteur les membres jeune fille coup de pied malheur

,ı'essage Mestiar Meuiııe ,ı'iers

Penez

takdir

ikiyijzlü

osİ

Paveııon Partont

o

lequel

trompeur, flatteur

Mescineıe

mahsus gemi

hiddet

Losengier

Menarisse

atları taşımaya

mauvais

cal

ro9ner v. repai retourner

reproche reproch6 arriĞre garde aide

du v. reacorre, delivrer

gu6rir

daha önce

kaya

zevk saç

iKidar kajçİik

fakir

bahçe kapısı

öğle vahİi

alaak

çıkaL menİaat

kötü

sığınmak çajnkü

arcnak dallar azarlamak süratli bir yarış, koşUşma

haİiflotmek

bukleli terk

edilniş

kalmak kemirmek memleketine dönırek sitem, azar

azarldnmiş ardçı

yaıdım

kudemek

iyileştirmek

l4l

R bıaı'x Rı9İı

Ruissd sanaİ samıt

sapi€nca

, seııaz

se.f

Seror s€rre

seırİco, severs

Siecrt

si€l soet

'

debaudığ chose

ugr

ruEsaau

şey (fue

guerit

ıyibşmek

3a99t36 ea96

usluıuk

ğtoffe en 3ol€, vglours

ipak kumaş, kadlt€ u9ıu

ı(prağa

serf

sGur

bdı

kız karde,ş

du molns la vI€ 8ğcu|iğre du v.

suaw

c'tb,€ hh ohııazsa

dünwvı hayat oturmak

taılı

Sor,,

6poron a lavant de

Sor r

sozrreırare

angloutir, 8upp]i]ıEr ıeleıüar

Taıon

aıllgul

bıy0k

kavsa

fressaat

quaĞl|e 3erviğttr Traitrbe traiır9 Tressallllr

d6tourner, reculer

haın ılır€mek ged dönmek

Tiuı

ioü

,r€ps,

ır9g

osufr

vdr

foua'uı€

Talenl

Tancü Targ9 Target

TqıçoIı

Touaıae

Ttdflca

Tıdıour

Tres'J.oumsr İruI3

vaurıonı vağa

9aDı3

desır, vouloir lanoar d6s injures ğcU couv.ir, dğEndre

du

v.tıouwr

geminin bumu

maiıfefu( y0ı<*hnek

sj,vunnal<, gecıı<

havıu

haınıik,

(petit{ris)

nuta

bh ıür

m*

ıstorrl€,k

neneımek

gümek

voh

tftda vılaln

navlıc

ggılı

}ou€]

vrs

ü8a9!

du vIob

iharct

buın*

y

du v. vouloir İnt€rdİro

a

D veya baba atzu, istek onur kmak, aşağılamak kaıkan

V€f,,r

V.39€,

fuıçaınak

Vılıır

\,9illAr

voıı

du v. vouloir

w0 ıüyanık dumıaı< W istantek

wnt

gads

muhafız

Yaue

oau

ırs

Yta

t44

paysan

colğı€

şn

onunki

sbnnes

la

ıöyıa'

hı.'&t

m€k